यमुना तपती चैव पुनर्नद्यौ बभूवतुः विष्टिर्घोरात्मिका तद्वत् कालत्वेन व्यवस्थिता
यमुना आणि तपती पुन्हा नद्या झाल्या; भीषण स्वभावाची विष्टी तशीच काळरूपाने स्थिर आहे.
मनोर् वैवस्वतस्यासन् दश पुत्रा महाबलाः इलस् तु प्रथमस्तेषां पुत्रेष्ट्यां समजायत
वैवस्वत मनूचे दहा पराक्रमी पुत्र होते; त्यातला पहिला पुत्र इळा, पुत्रकामेष्टी यज्ञातून जन्मला.
इक्ष्वाकुः कुशनाभश्च अरिष्टो धृष्ट एव च नरिष्यन्तः करूषश्च शर्यातिश्च महाबलाः पृषध्रश्चाथ नाभागः सर्वे ते दिव्यमानुषाः
इक्ष्वाकू, कुशनाभ, अरिष्ट, धृष्ट, नरीष्यंत, करूष, शर्याति, पृषध्र आणि नाभाग — हे सर्व बलाढ्य आणि दिव्य-मानवी पुत्र होते.
अभिषिच्य मनुः पुत्रम् इलं ज्येष्ठं स धार्मिकः जगाम तपसे भूयः स महेन्द्रवनालयम्
मनूने आपल्या ज्येष्ठ पुत्र इळाचा राज्याभिषेक केला आणि मग पुन्हा महेंद्रवनात तपासाठी निघून गेला.
अथ दिग्जयसिद्ध्यर्थम् इलः प्रायान्महीम् इमाम् भ्रमन्द्वीपानि सर्वाणि क्ष्माभृतः सम्प्रधर्षयन्
मग दिशांचे विजय मिळवण्यासाठी इळा या पृथ्वीवर निघाला, सर्व द्वीप फिरत, भूमिपतींना जिंकत गेला.
जगामोपवनं शम्भोर् अश्वाकृष्टः प्रतापवान् कल्पद्रुमलताकीर्णं नाम्ना शरवणं महत्
तो घोड्यांनी ओढलेल्या रथातून, तेजस्वीपणे, शिवाच्या पवित्र उपवनात गेला, जिथे कल्पवृक्ष आणि वेलींनी भरलेलं, शरवण नावाचं मोठं वन होतं.
रमते यत्र देवेशः शम्भुः सोमार्धशेखरः उमया समयस्तत्र पुरा शरवणे कृतः
जिथे देवांचा स्वामी, सोमाचा अर्धचंद्र मस्तकी धारण केलेला शंभू, उमेसोबत रमतो; तिथे पूर्वी शरवणात एक करार झाला होता.
पुंनाम सत्त्वं यत्किंचिद् आगमिष्यति ते वने स्त्रीत्वमेष्यति तत्सर्वं दशयोजनमण्डले
तुझ्या त्या वनात जो कोणी पुरुष जाईल, तो संपूर्ण दहा योजन परिसरात स्त्री होईल.
अज्ञातसमयो राजा इलः शरवणे पुरा स्त्रीत्वमाप विशन्न् एव वडबात्वं हयस्तदा
हा करार माहित नसल्याने राजा इळा एकदा शरवणात गेला आणि आत गेल्यावर लगेचच त्याचं पुरुषत्व हरपलं, तो स्त्री झाला.
पुरुषत्वं हृतं सर्वं स्त्रीरूपे विस्मितो नृपः इलेति साभवन्नारी पीनोन्नतघनस्तनी
त्याचं सगळं पुरुषत्व हरपलं; आश्चर्यचकित झालेला राजा स्त्रीरूपात बदलला आणि ती इळा नावाची स्त्री झाली, तिचे स्तन भरदार आणि उन्नत होते.
उन्नतश्रोणिजघना पद्मपत्त्रायतेक्षणा पूर्णेन्दुवदना तन्वी विलासोल्लासितेक्षणा
उच्च कंबरेची, सुंदर नितंबांची, कमळाच्या पाकळीसारख्या मोठ्या डोळ्यांची, पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा असलेली, सडपातळ बांध्याची आणि तिच्या डोळ्यांत खेळकरपणा झळकणारी अशी ती स्त्री होती.
मूलोन्नतायतभुजा नीलकुञ्चितमूर्धजा तनुलोमा सुदशना मृदुगम्भीरभाषिणी
खांद्यापासून लांब हात असलेली, काळी व कुरळ्या केसांची, अंगावर मऊसूत केस असलेली, सुंदर दातांची आणि मृदू पण गंभीर बोलणारी ती होती.
श्यामगौरेण वर्णेन हंसवारणगामिनी कार्मुकभ्रूयुगोपेता तनुताम्रनखाङ्कुरा
गडद आणि गोऱ्या छटेच्या रंगाची, हंस किंवा हत्तीच्या चालीसारखी चालणारी, कमानीसारख्या भुवया असलेली आणि बारीक तांबड्या नखांनी सजलेली ती होती.
भ्रमन्ती च वने तस्मिंश् चिन्तयामास भामिनी को मे पिताथवा भ्राता का मे माता भवेदिह
त्या जंगलात फिरताना, ती तेजस्विनी विचार करू लागली—माझा वडील किंवा भाऊ कोण आहे? इथे माझी आई कोण आहे?
कस्य भर्तुरहं दत्ता कियद्वत्स्यामि भूतले चिन्तयन्तीति ददृशे सोमपुत्रेण साङ्गना
माझं लग्न कुणाशी झालंय? मी या पृथ्वीवर किती काळ राहणार? असे विचार करत असताना, सोमपुत्राने तिला तिच्या सखींसह पाहिलं.
इला रूपसमाक्षिप्तमनसा वरवर्णिनी बुधस्तदाप्तये यत्नम् अकरोत्कामपीडितः
इला तिच्या सौंदर्याने मन हरपलेली, तेजस्वी रूपाची होती. बुध तिला मिळवण्यासाठी, प्रेमाने व्याकुळ होऊन, प्रयत्न करू लागला.
विशिष्टाकारवान्दण्डी सकमण्डलुपुस्तकः वेणुदण्डकृतानेकपवित्रकगणत्रिकः
विशिष्ट रूपाचा, हातात दंड असलेला, कमंडलू आणि पुस्तक घेऊन, बांबूच्या काठ्यांनी बनवलेल्या अनेक पवित्र धाग्यांनी सजलेला तो होता.
द्विजरूपः शिखी ब्रह्मा निगदन्कर्णकुण्डलः बटुभिश्चान्वितो युक्तैः समित्पुष्पकुशोदकैः
द्विज रूपातील, शिखा असलेला, ब्रह्मदेव बोलणारा, कानात कुंडले घातलेला आणि योग्य शिष्यांसह, जे समिधा, फुले, कुशा आणि पाणी घेऊन होते.
किलान्विषन् वने तस्मिन् नाजुहाव स तामिलाम् बहिर् वनस्यान्तरितः किल पादपमण्डले
त्या जंगलात शोध घेत असताना, त्याने इलेला हाक दिली नाही; तो वनाच्या बाहेर, झाडांच्या आड लपून राहिला.
ससंभ्रममकस्मात्तां सोपालम्भमिवावदत् त्यक्त्वाग्निहोत्रशुश्रूषां क्व गता मन्दिरान्मम
अचानक घाबरून, जणू तिला तक्रार करत, तो म्हणाला—अग्निहोत्राची सेवा सोडून, तू माझ्या घरातून कुठे गेलीस?
इयं विहारवेला ते ह्य् अतिक्रामति साम्प्रतम् एह्येहि पृथुसुश्रोणि संभ्रान्ता केन हेतुना
ही तुझ्या विरंगुळ्याची वेळ आता संपत चालली आहे; ये, ये, रुंद नितंब असलेल्या स्त्री, तू एवढी घाबरलेली का आहेस, कोणत्या कारणासाठी?
इयं सायन्तनी वेला विहारस्येह वर्तते कृत्वोपलेपनं पुष्पैर् अलंकुरु गृहं मम
ही संध्याकाळची विरंगुळ्याची वेळ आहे; उटणे लावून, फुलांनी माझं घर सजव.
सा त्व् अब्रवीद् विरमृताहं सर्वमेतत्तपोधन आत्मानं त्वां च भर्तारं कुलं च वद मे ऽनघ
ती म्हणाली—मला यापैकी काहीच माहीत नाही, हे तपस्व्या. माझ्याबद्दल, तुझ्याबद्दल पती म्हणून, आणि माझ्या कुळाबद्दल सांग, हे निष्पाप.
बुधः प्रोवाच तां तन्वीम् इला त्वं वरवर्णिनी अहं च कामुको नाम बहुविद्यो बुधः स्मृतः
बुध म्हणाला—इला, तू सुंदर रूपाची आहेस; मी कामुक नावाने ओळखला जातो, आणि बुध म्हणून प्रसिद्ध आहे, अनेक विद्या जाणणारा.
तेजस्विनः कुले जातः पिता मे ब्राह्मणाधिपः इति सा तस्य वचनात् प्रविष्टा बुधमन्दिरम्
मी तेजस्वी कुळात जन्मलो, माझे वडील ब्राह्मणांचे प्रमुख आहेत. त्याच्या या शब्दांवर तिने बुधाच्या घरात प्रवेश केला.
रत्नस्तम्भसमायुक्तं दिव्यमायाविनिर्मितम् इला कृतार्थमात्मानं मेने तद्भवनस्थिता
रत्नांच्या खांबांनी सजलेलं, दिव्य मायेमुळे घडवलेलं ते सुंदर घर, त्यात राहून इलेला वाटलं की आपलं सर्व काही साध्य झालं आहे.
अहो वृत्तमहो रूपम् अहो धनमहो कुलम् मम चास्य च मे भर्तुर् अहो लावण्यम् उत्तमम्
अहो, माझं आणि माझ्या पतीचं वर्तन, रूप, संपत्ती, कुळ किती उत्तम! आणि त्याचं सौंदर्य किती अद्वितीय!
रेमे च सा तेन समम् अतिकालमिला ततः सर्वभोगमये गेहे यथेन्द्रभवने तथा
इला त्याच्यासोबत खूप काळ रमली, सर्व सुखांनी भरलेल्या घरात, जणू इंद्राच्या महालातच.
अथान्विषन्तो राजानं भ्रातरस् तस्य मानवाः इक्ष्वाकुप्रमुखा जग्मुस् तदा शरवणान्तिकम्
मग त्या राजाला शोधायला त्याचे भाऊ, म्हणजे मनुचे वंशज आणि इक्ष्वाकू यांच्या पुढाकाराने, शरवण या ठिकाणी गेले.
ततस्ते ददृशुः सर्वे वडबाम् अग्रतः स्थिताम् रत्नपर्याणकिरणदीप्तकायाम् अनुत्तमाम्
तेव्हा सर्वांनी समोर एक घोडी उभी आहे असे पाहिले, तिचे अंग रत्नांनी मढवलेल्या रथाच्या किरणांनी झळकत होते, आणि ती अतिशय सुंदर होती.