नदीप्रवाहसंजातमहाशब्दैः समन्ततः असंश्रुतान्यशब्दं तं शीततोयं मनोरमम्
सर्व बाजूंनी नद्यांच्या प्रवाहांनी निर्माण झालेल्या मोठ्या गडगडाटाने, तिथे दुसरा कोणताही आवाज ऐकू येत नव्हता; ते थंडगार आणि रमणीय ठिकाण होते.
देवदारुवनैर्नीलैः कृताधोवसनं शुभम् मेघोत्तरीयकं शैलं ददृशे स नराधिपः
देवदाराच्या निळ्या वनांनी झाकलेला, पावसाने धुतलेला, आणि ढगांच्या उपरण्याने सजलेला असा तो डोंगर राजाने पाहिला.
श्वेतमेघकृतोष्णीषं चन्द्रार्कमुकुटं क्वचित् हिमानुलिप्तसर्वाङ्गं क्वचिद्धातुविमिश्रितम्
कधी त्या पर्वतावर पांढऱ्या ढगाचा पागोटा शोभायमान होता, तर कधी चंद्र आणि सूर्य मुकुटासारखे दिसत होते. काही ठिकाणी सर्वांग बर्फाने माखलेले होते, तर कुठे कुठे रंगीत खनिजांच्या रेषांनी सजलेले होते.
चन्दनेनानुलिप्ताङ्गं दत्तपञ्चाङ्गुलं यथा शीतप्रदं निदाघे ऽपि शिलाविकटसंकटम् सालक्तकैरप्सरसां मुद्रितं चरणैः क्वचित्
कुठे तरी त्या पर्वतावर चंदनाने अंगाला लावल्यासारखे, जणू एखाद्या हाताने पाच बोटांनी लावले आहे, असे दिसत होते. त्यामुळे उन्हाळ्यातही गारवा मिळत असे. तिथल्या कठीण खडकाळ वाटांवर अप्सरांच्या लाल रंग लावलेल्या पावलांचे ठसे उमटलेले होते.
क्वचित्संस्पृष्टसूर्यांशुं क्वचिच् च तमसावृतम् दरीमुखैः क्वचिद्भीमैः पिबन्तं सलिलं महत्
कुठे सूर्यकिरणांनी स्पर्शलेले, तर कुठे काळोखाने वेढलेले असे भाग होते. काही ठिकाणी मोठ्या, भीषण डोंगरगोट्यांच्या तोंडातून मोठ्या प्रमाणात पाणी प्यायले जात असल्यासारखे वाटत होते.
क्वचिद्विद्याधरगणैः क्रीडद्भिरुपशोभितम् उपगीतं तथा मुख्यैः किंनराणां गणैः क्वचित्
कुठे कुठे विद्या मिळवणाऱ्या देवतांच्या समूहांनी खेळत त्या पर्वताला शोभा आणली होती, तर कुठे कुठे किंनरांच्या प्रमुख गटांनी गाणी गाऊन त्याचे गुणगान केले होते.
आपानभूमौ गलितैर् गन्धर्वाप्सरसां क्वचित् पुष्पैः संतानकादीनां दिव्यैस्तम् उपशोभितम्
त्या पर्वताच्या उतारावर, काही ठिकाणी, गंधर्व आणि अप्सरांच्या स्वर्गीय फुलांनी, विशेषतः संतानकासारख्या दिव्य वृक्षांच्या फुलांनी, तो प्रदेश सजलेला होता.
सुप्तोत्थिताभिः शय्याभिः कुसुमानां तथा क्वचित् मृदिताभिः समाकीर्णं गन्धर्वाणां मनोरमम्
कुठे कुठे गंधर्वांच्या सुंदर फुलांच्या शय्या, ज्या त्यांनी नुकत्याच सोडल्या किंवा जिथे फुलं तुडवली गेली होती, त्या सगळीकडे विखुरलेल्या दिसत होत्या.
निरुद्धपवनैर्देशैर् नीलशाद्वलमण्डितैः क्वचिच् च कुसुमैर्युक्तम् अत्यन्तरुचिरं शुभम्
काही भागांत वारा थांबलेला असल्यामुळे तिथे गडद हिरव्या गवताने भूमी सजलेली होती, तर कुठे कुठे फुलांनी झाकलेली, अतिशय सुंदर आणि पवित्र दिसत होती.
तपस्विशरणं शैलं कामिनामतिदुर्लभम् मृगैर्यथानुचरितं दन्तिभिन्नमहाद्रुमम्
तो पर्वत तपस्व्यांसाठी आश्रयस्थान होता, प्रेमिकांसाठी अत्यंत दुर्गम, तिथे वन्य प्राणी वावरत आणि हत्तींच्या धडकेत मोठमोठी झाडे मोडलेली असायची.
यत्र सिंहनिनादेन त्रस्तानां भैरवं रवम् दृश्यते न च संश्रान्तं गजानामाकुलं कुलम्
त्या ठिकाणी सिंहांच्या डरकाळ्यांनी इतर प्राणी घाबरून जात, आणि हत्तींच्या कळपांची धावपळ दिसायची, पण ते कधीच थकत नसत.
तटाश्च तापसैर्यत्र कुञ्जदेशैरलंकृताः रत्नैर्यस्य समुत्पन्नैस् त्रैलोक्यं समलंकृतम्
त्या पर्वताच्या उतारांवर तपस्वी आणि हत्तींचे कळप वावरत, आणि तिथे निर्माण होणाऱ्या रत्नांनी तीनही लोकांची शोभा वाढली होती.
अहीनशरणं नित्यम् अहीनजनसेवितम् अहीनः पश्यति गिरिम् अहीनं रत्नसम्पदा
तो पर्वत नेहमी नागांचा आश्रय होता, नाग लोक तिथे सतत वावरत, आणि नाग स्वतः त्या रत्नसमृद्ध पर्वताला आपल्यासारखाच मानतो.
अल्पेन तपसा यत्र सिद्धिं प्राप्स्यन्ति तापसाः यस्य दर्शनमात्रेण सर्वकल्मषनाशनम्
त्या ठिकाणी थोड्याशा तपानेच तपस्वी सिद्धी मिळवतात, आणि केवळ त्या पर्वताचे दर्शन घेतल्याने सर्व पापांचा नाश होतो.
महाप्रपातसम्पातप्रपातादिगताम्बुभिः वायुनीतैः सदा तृप्तिकृतदेशं क्वचित्क्वचित्
कुठे कुठे मोठ्या धबधब्यांमधून, झऱ्यांमधून, वाऱ्याने आणलेले पाणी नेहमी त्या प्रदेशाला तृप्त करत असे.
समालब्धजलैः शृङ्गैः क्वचिच् चापि समुच्छ्रितैः नित्यार्कतापविषमैर् अगम्यैर्मनसा युतम्
कुठे कुठे त्या पर्वताच्या शिखरांनी पाणी साठवलेले होते, ती शिखरे उंच उठलेली आणि सतत सूर्याच्या तापामुळे इतकी कठीण होती की, ती मनातही येऊ शकत नव्हती.
देवदारुमहावृक्षव्रजशाखानिरन्तरैः वंशस्तम्बवनाकारैः प्रदेशैरुपशोभितम्
तो पर्वत देवदारासारख्या मोठ्या झाडांच्या अखंड फांद्यांनी आणि बांबूच्या स्तंभांसारख्या दाट बनांनी सजलेला होता.
हिमछत्त्रमहाशृङ्गं प्रपातशतनिर्झरम् शब्दलभ्याम्बुविषमं हिमसंरुद्धकन्दरम्
त्याच्या मोठ्या शिखरांना बर्फाच्छादित छत्रांसारखे रूप आले होते, शेकडो धबधबे आणि झरे वाहत होते, पाणी केवळ आवाजावरूनच सापडायचे, आणि त्याच्या गुहा बर्फाने बंद झालेल्या होत्या.
दृष्ट्वैव तं चारुनितम्बभूमिं महानुभावः स तु मद्रनाथः बभ्राम तत्रैव मुदा समेतः स्थानं तदा किंचिदथाससाद
त्या तांबड्या उतारांनी सजलेल्या भूमीचे दर्शन घेताच, मद्र देशाचा पराक्रमी राजा आनंदाने तिथे भटकू लागला आणि काही वेळाने त्याला एक ठराविक जागा सापडली.
तस्यैव पर्वतेन्द्रस्य प्रदेशं सुमनोरमम् अगम्यं मानुषैर् अन्यैर् दैवयोगाद् उपागतः
त्या पर्वतराजाच्या अतिशय रम्य अशा एका प्रदेशात, जो इतर माणसांना अगम्य होता, तो केवळ दैवी योगाने पोहोचला.
ऐरावती सरिच्छ्रेष्ठा यस्माद्देशाद्विनिर्गता मेघश्यामं च तं देशं द्रुमखण्डैरनेकशः
त्या प्रदेशातून ऐरावती ही श्रेष्ठ नदी वाहते. तो प्रदेश मेघासारखा काळा असून, अनेक प्रकारच्या झाडांनी दाटलेला आहे.
शालैस्तालैस्तमालैश्च कर्णिकारैः सशामलैः न्यग्रोधैश्च तथाश्वत्थैः शिरीषैः शिंशपद्रुमैः
त्या ठिकाणी साल, ताड, तमाळ, कर्णिकार, सावली देणारे वड, पिंपळ, शिरीष आणि शिंशपा अशी झाडे आहेत.
श्लेष्मातकैर् आमलकैर् हरीतकविभीतकैः भूर्जैः समुञ्जकैर् बाणैर् वृक्षैः सप्तच्छदद्रुमैः
श्लेष्मातक, आवळा, हर्र, बेहडा, भूर्ज, समुंजक, बाण आणि सप्तछद अशी झाडे तिथे वाढलेली आहेत.
महानिम्बैस्तथा निम्बैर् निर्गुण्डीभिर्हरिद्रुमैः देवदारुमहावृक्षैस् तथा कालेयकद्रुमैः
मोठे आणि लहान कडुनिंब, निर्गुंडी, हरिद्रू, भव्य देवदारू आणि काळेयक अशी झाडेही तिथे आहेत.
पद्मकैश्चन्दनैर्बिल्वैः कपित्थै रक्तचन्दनैः माताम्ररिष्टकाक्षोटैर् अब्दकैश्च तथार्जुनैः
पद्म, चंदन, बेल, कपीठ, लाल चंदन, माताम्र, ऋष्टक, अक्षोट, अब्दक आणि अर्जुन अशी झाडे तिथे आहेत.
हस्तिकर्णैः सुमनसैः कोविदारैः सुपुष्पितैः प्राचीनामलकैश्चापि धनकैः समराटकैः
हस्तिकर्ण, सुमनस, कोविदार, सुंदर फुललेली झाडे, प्राचीन आमळा, धनक आणि समराटक अशी झाडे तिथे आहेत.
खर्जूरैर्नारिकेलैश्च प्रियालाम्रातकेङ्गुदैः तन्तुमालैर् धवैर्भव्यैः काश्मीरीपर्णिभिस्तथा
खजूर, नारळ, प्रियाळ, आम्राटक, इंगुदी, तंतुमाळ, धव, भव्य आणि काश्मिरी पानांची झाडे तिथे आहेत.
जातीफलैः पूगफलैः कट्फलैलावलीफलैः मन्दारैः कोविदारैश्च किंशुकैः कुसुमांशुकैः
जायफळ, सुपारी, कटफळ, आवळीफळ, मंदार, कोविदार, किंशुक आणि कुसुमांशुक अशी झाडे तिथे आहेत.
यवासैः शमिपर्णासैर् वेतसैर् अम्बुवेतसैः रक्तातिरङ्गनारङ्गैर् हिङ्गुभिः सप्रियङ्गुभिः
यवस, शमीपर्ण, वेत, अंबुवेत, लाल अतिरंग, नारंग, हिंग आणि प्रियंगु अशी झाडे तिथे आहेत.
रक्ताशोकैस् तथाशोकैर् आकल्लैर् अविचारकैः मुचुकुन्दैस्तथा कुन्दैर् आटरूषपरूषकैः
लाल अशोक, अशोक, आकल्ल, अविचारक, मुचकुंद, कुंद आणि आटरुष-परुषक अशी झाडे तिथे आहेत.