अग्र्यां समुद्रमहिषीं महर्षिगणसेविताम् सर्वलोकस्य चौत्सुक्यकारिणीं सुमनोहराम्
ती नदी सर्वश्रेष्ठ, समुद्राची राणी, महर्षींच्या समूहांनी पूजलेली, अत्यंत मनोहारी आणि सर्व लोकांच्या मनात कुतूहल निर्माण करणारी होती.
हितां सर्वस्य लोकस्य नाकमार्गप्रदायिकाम् गोकुलाकुलतीरान्तां रम्यां शैवालवर्जिताम्
ती सर्व लोकांसाठी हितकारक, स्वर्गमार्ग देणारी, तिच्या काठावर गायींच्या कळपांनी गजबजलेली, सुंदर आणि शैवालरहित होती.
हंससारससंघुष्टां जलजैरुपशोभिताम् आवर्तनाभिगम्भीरां द्वीपोरुजघनस्थलीम्
ती नदी हंस आणि सारसांच्या कळपांनी गूंजणारी, जलपुष्पांनी सजलेली, भोवऱ्यांनी खोल आणि तिचे काठ जणू बेटाच्या सुडौल नितंबांसारखे होते.
नीलनीरजनेत्राभाम् उत्फुल्लकमलाननाम् हिमाभफेनवसनां चक्रवाकाधरां शुभाम् बलाकापङ्क्तिदशनां चलन्मत्स्यावलिभ्रुवम्
ती नदी निळ्या पाण्यासारख्या डोळ्यांनी, उमललेल्या कमळासारख्या चेहऱ्यांनी, हिमासारख्या फेसाचा वस्त्र घातलेली, चक्रवाकांनी शोभलेली, बगळ्यांच्या रांगांनी सजलेली आणि हालचाल करणाऱ्या माशांच्या रांगा जणू तिच्या भुवया होत्या.
स्वजलोद्भूतमातंगरम्यकुम्भपयोधराम् हंसनूपुरसंघुष्टां मृणालवलयावलीम्
तिच्या पाण्यातून जन्मलेल्या हत्तीच्या कपाळासारख्या उन्नत स्तनांनी, राजहंसांच्या नुपुरांच्या मंजुळ आवाजाने गूंजणाऱ्या, आणि कमळाच्या देठांच्या कड्यांनी सजलेल्या ती नदी शोभून दिसते.
तस्यां रूपमदोन्मत्ता गन्धर्वानुगताः सदा मध्याह्नसमये राजन् क्रीडन्त्यप्सरसां गणाः
त्या ठिकाणी, आपल्या सौंदर्यावर मोहित झालेल्या आणि गंधर्वांच्या संगतीत असलेल्या अप्सरा नेहमीच दुपारी खेळत असतात, राजन.
ताम् अप्सरोविनिर्मुक्तं वहन्तीं कुङ्कुमं शुभम् स्वतीरद्रुमसम्भूतनानावर्णसुगन्धिनीम्
ती नदी अप्सरांच्या शरीरावरून वाहून आलेल्या शुद्ध कुंकवाने आणि आपल्या काठावर उगवलेल्या विविध रंगांच्या, सुगंधी फुलांनी सुगंधित होते.
तरंगव्रातसंक्रान्तसूर्यमण्डलदुर्दृशम् सुरेभजनिताघातविकूलद्वयभूषिताम्
त्या नदीच्या लाटांनी व्यापलेल्या पृष्ठभागावर सूर्याचा तेजस्वी गोळा नीट दिसत नाही, आणि देवांच्या उत्सवाच्या गोंगाटाने ती सजलेली असते.
शक्रेभगण्डसलिलैर् देवस्त्रीकुचचन्दनैः संयुतं सलिलं तस्याः षट्पदैर् उपसेव्यते
त्या नदीचे पाणी, देव स्त्रियांच्या उरावरच्या चंदनाने आणि इंद्राच्या गालावरून आलेल्या पाण्याने मिसळलेले, मधमाशांनी सतत आस्वादले जाते.
तस्यास्तीरभवा वृक्षाः सुगन्धकुसुमाञ्चिताः तथापकृष्टसंभ्रान्तभ्रमरस्तनिताकुलाः
त्या नदीच्या काठावर सुगंधी फुलांनी भरलेली झाडे उगवलेली आहेत, आणि तिथे सतत गोंधळलेल्या, चंचल भुंग्यांच्या गुंजारवाने वातावरण भरलेले असते.
यस्यास्तीरे रतिं यान्ति सदा कामवशा मृगाः तपोवनाश्च ऋषयस् तथा देवाः सहाप्सराः
त्या काठावर, इच्छेच्या ओढीने नेहमीच प्राणी, तपोवनातील ऋषी आणि देवही अप्सरांसह आनंद घेतात.
लभन्ते यत्र पूताङ्गा देवेभ्यः प्रतिमानिताः स्त्रियश्च नाकबहुलाः पद्मेन्दुप्रतिमाननाः
त्या ठिकाणी, शुद्ध देह असलेल्या, देवांनीही सन्मानित केलेल्या, आणि कमळ व चंद्रासारख्या मुखवर्णाच्या स्वर्गसुंदऱ्या स्त्रिया मोठ्या संख्येने वावरतात.
या बिभर्ति सदा तोयं देवसंघैरपीडितम् पुलिन्दैर्नृपसंघैश्च व्याघ्रवृन्दैरपीडितम्
ती नदी नेहमीच देवांच्या समूहांनी, पुलिंदांनी, राजांच्या टोळ्यांनी आणि वाघांच्या झुंडीने दाबलेले पाणी वाहून नेते.
सतामरसपानीयां सतारगगनामलाम् स तां पश्यन्ययौ राजा सतामीप्सितकामदाम्
देवतांसाठी योग्य असलेले, तारकांनी भरलेल्या आकाशासारखे निर्मळ पाणी असलेल्या त्या नदीला, सत्पुरुषांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या, राजाने पाहिले.
यस्यास्तीररुहैः काशैः पूर्णैश्चन्द्रांशुसंनिभैः राजते विविधाकारै रम्यतीरं महाद्रुमैः या सदा विविधैर्विप्रैर् देवैश्चापि निषेव्यते
तिच्या काठावर चंद्राच्या किरणांसारख्या शुभ्र आणि भरगच्च काशा गवताने, विविध आकारांच्या मोठ्या झाडांनी शोभलेले रमणीय किनारे आहेत, आणि तिथे नेहमीच विविध ऋषी व देव येतात.
या च सदा सकलौघविनाशं भक्तजनस्य करोत्यचिरेण यानुगता सरितां हि कदम्बैर् यानुगता सततं हि मुनीन्द्रैः
ती नदी आपल्या भक्तांच्या सर्व दुःखांचा लवकरच नाश करते; तिच्या मागे नेहमीच अनेक नद्या आणि मोठमोठे ऋषी असतात.
या हि सुतानिव पाति मनुष्यान् या च युता सततं हिमसंघैः या च युता सततं सुरवृन्दैर् या च जनैः स्वहिताय श्रिता वै
ती नदी माणसांचे आपल्या मुलांसारखे रक्षण करते, नेहमीच हिमाच्या समूहांनी, देवांच्या झुंडीने वेढलेली असते, आणि लोक आपल्या कल्याणासाठी तिच्या आश्रयाला येतात.
प्रयुक्ता च केसरिगणैः करिवृन्दजुष्टा संतानयुक्तसलिलापि सुवर्णयुक्ता सूर्यांशुतापपरिवृद्धिविवृद्धशीता शीतांशुतुल्ययशसा ददृशे नृपेण
सिंहांच्या आणि हत्तींच्या झुंडीने आनंदलेली, तिच्या पाण्यात संतती भरपूर आहे, सोन्याने सजलेली, सूर्यकिरणांनी कधी उष्ण, कधी शीतल, आणि तिची कीर्ती चंद्रासारखी उज्ज्वल आहे, असे राजाने पाहिले.
आलोकयन्नदीं पुण्यां तत्समीरहृतश्रमः स गच्छन्नेव ददृशे हिमवन्तं महागिरिम्
ती पुण्यवान नदी पाहून, तिच्या वाऱ्याने सारा थकवा दूर झालेला राजा पुढे जात असताना हिमालय हा महान डोंगर त्याला दिसला.
खमुल्लिखद्भिर्बहुभिर् वृतं शृङ्गैस्तु पाण्डुरैः पक्षिणामपि संचारैर् विना सिद्धगतिं शुभाम्
अनेक फिकट शिखरांनी, जणू आकाशाला खरवडणाऱ्या, वेढलेला आणि जिथे पक्ष्यांनाही सहज जाता येत नाही, सिद्धांच्या शुभ मार्गांशिवाय असा तो डोंगर होता.
नदीप्रवाहसंजातमहाशब्दैः समन्ततः असंश्रुतान्यशब्दं तं शीततोयं मनोरमम्
सर्व बाजूंनी नद्यांच्या प्रवाहांनी निर्माण झालेल्या मोठ्या गडगडाटाने, तिथे दुसरा कोणताही आवाज ऐकू येत नव्हता; ते थंडगार आणि रमणीय ठिकाण होते.
देवदारुवनैर्नीलैः कृताधोवसनं शुभम् मेघोत्तरीयकं शैलं ददृशे स नराधिपः
देवदाराच्या निळ्या वनांनी झाकलेला, पावसाने धुतलेला, आणि ढगांच्या उपरण्याने सजलेला असा तो डोंगर राजाने पाहिला.
श्वेतमेघकृतोष्णीषं चन्द्रार्कमुकुटं क्वचित् हिमानुलिप्तसर्वाङ्गं क्वचिद्धातुविमिश्रितम्
कधी त्या पर्वतावर पांढऱ्या ढगाचा पागोटा शोभायमान होता, तर कधी चंद्र आणि सूर्य मुकुटासारखे दिसत होते. काही ठिकाणी सर्वांग बर्फाने माखलेले होते, तर कुठे कुठे रंगीत खनिजांच्या रेषांनी सजलेले होते.
चन्दनेनानुलिप्ताङ्गं दत्तपञ्चाङ्गुलं यथा शीतप्रदं निदाघे ऽपि शिलाविकटसंकटम् सालक्तकैरप्सरसां मुद्रितं चरणैः क्वचित्
कुठे तरी त्या पर्वतावर चंदनाने अंगाला लावल्यासारखे, जणू एखाद्या हाताने पाच बोटांनी लावले आहे, असे दिसत होते. त्यामुळे उन्हाळ्यातही गारवा मिळत असे. तिथल्या कठीण खडकाळ वाटांवर अप्सरांच्या लाल रंग लावलेल्या पावलांचे ठसे उमटलेले होते.
क्वचित्संस्पृष्टसूर्यांशुं क्वचिच् च तमसावृतम् दरीमुखैः क्वचिद्भीमैः पिबन्तं सलिलं महत्
कुठे सूर्यकिरणांनी स्पर्शलेले, तर कुठे काळोखाने वेढलेले असे भाग होते. काही ठिकाणी मोठ्या, भीषण डोंगरगोट्यांच्या तोंडातून मोठ्या प्रमाणात पाणी प्यायले जात असल्यासारखे वाटत होते.
क्वचिद्विद्याधरगणैः क्रीडद्भिरुपशोभितम् उपगीतं तथा मुख्यैः किंनराणां गणैः क्वचित्
कुठे कुठे विद्या मिळवणाऱ्या देवतांच्या समूहांनी खेळत त्या पर्वताला शोभा आणली होती, तर कुठे कुठे किंनरांच्या प्रमुख गटांनी गाणी गाऊन त्याचे गुणगान केले होते.
आपानभूमौ गलितैर् गन्धर्वाप्सरसां क्वचित् पुष्पैः संतानकादीनां दिव्यैस्तम् उपशोभितम्
त्या पर्वताच्या उतारावर, काही ठिकाणी, गंधर्व आणि अप्सरांच्या स्वर्गीय फुलांनी, विशेषतः संतानकासारख्या दिव्य वृक्षांच्या फुलांनी, तो प्रदेश सजलेला होता.
सुप्तोत्थिताभिः शय्याभिः कुसुमानां तथा क्वचित् मृदिताभिः समाकीर्णं गन्धर्वाणां मनोरमम्
कुठे कुठे गंधर्वांच्या सुंदर फुलांच्या शय्या, ज्या त्यांनी नुकत्याच सोडल्या किंवा जिथे फुलं तुडवली गेली होती, त्या सगळीकडे विखुरलेल्या दिसत होत्या.
निरुद्धपवनैर्देशैर् नीलशाद्वलमण्डितैः क्वचिच् च कुसुमैर्युक्तम् अत्यन्तरुचिरं शुभम्
काही भागांत वारा थांबलेला असल्यामुळे तिथे गडद हिरव्या गवताने भूमी सजलेली होती, तर कुठे कुठे फुलांनी झाकलेली, अतिशय सुंदर आणि पवित्र दिसत होती.
तपस्विशरणं शैलं कामिनामतिदुर्लभम् मृगैर्यथानुचरितं दन्तिभिन्नमहाद्रुमम्
तो पर्वत तपस्व्यांसाठी आश्रयस्थान होता, प्रेमिकांसाठी अत्यंत दुर्गम, तिथे वन्य प्राणी वावरत आणि हत्तींच्या धडकेत मोठमोठी झाडे मोडलेली असायची.