पुरूरवा मद्रपतिः कर्मणा केन पार्थिवः बभूव कर्मणा केन रूपवांश्चैव सूतज
पुरूरवा मद्रपती कोणत्या कर्मामुळे राजा झाला आणि कोणत्या कर्मामुळे, सूतपुत्रा, तो सुंदर झाला?
द्विजग्रामे द्विजश्रेष्ठो नाम्ना चासीत्पुरूरवाः नद्याः कूले महाराजः पूर्वजन्मनि पार्थिवः
द्विजांच्या गावात, पुरूरवा नावाचा एक श्रेष्ठ ब्राह्मण होता, जो पूर्वजन्मी नदीच्या काठी मोठा राजा होता.
स तु मद्रपती राजा यस्तु नाम्ना पुरूरवाः तस्मिञ्जन्मन्यसौ विप्रो द्वादश्यां तु सदानघ
तो मद्रपती राजा, ज्याचे नाव पुरूरवा होते, त्या जन्मात द्वादशीला तो ब्राह्मण झाला, हे पापरहित.
उपोष्य पूजयामास राज्यकामो जनार्दनम् चकार सोपवासश्च स्नानम् अभ्यङ्गपूर्वकम्
राज्याची इच्छा ठेवून, त्याने उपवास करून जनार्दनाची पूजा केली आणि स्नान व अभ्यंगासहित व्रत पाळले.
उपवासफलात्प्राप्तं राज्यं मद्रेष्वकण्टकम् उपोषितस् तथाभ्यङ्गाद् रूपहीनो व्यजायत
उपवासाच्या फळामुळे त्याला मद्रदेशात विघ्नरहित राज्य मिळाले; पण उपवासात स्नान व अभ्यंग केल्यामुळे तो रूपहीन झाला.
उपोषितैर्नरैस् तस्मात् स्नानम् अभ्यङ्गपूर्वकम् वर्जनीयं प्रयत्नेन रूपघ्नं तत्परं नृप
म्हणून, राजन, उपवास करणाऱ्यांनी स्नान व अभ्यंग याचा प्रयत्नपूर्वक त्याग करावा, कारण ते रूप नष्ट करणारे आहे.
एतद्वः कथितं सर्वं यद्वृत्तं पूर्वजन्मनि मद्रेश्वरत्वचरितं शृणु तस्य महीपतेः
हे सर्व मी तुम्हाला सांगितले, म्हणजेच मागील जन्मी काय घडले आणि मद्रदेशाच्या राजाचे कृत्य. आता त्या राजाची कथा नीट ऐका.
तस्य राजगुणैः सर्वैः समुपेतस्य भूपतेः जनानुरागो नैवासीद् रूपहीनस्य तस्य वै
त्या राजाकडे सर्व राजकीय गुण होते, पण त्याच्याकडे सौंदर्य नव्हते म्हणून लोकांना त्याच्यावर प्रेम वाटत नव्हते.
रूपकामः स मद्रेशस् तपसे कृतनिश्चयः राज्यं मन्त्रिगतं कृत्वा जगाम हिमपर्वतम्
मद्रदेशाचा राजा सौंदर्य मिळवण्यासाठी तप करायचे ठरवले. त्याने आपले राज्य मंत्र्यांकडे सोपवले आणि हिमालयाकडे निघून गेला.
व्यवसायद्वितीयस्तु पद्भ्यम् एव महायशाः द्रष्टुं स तीर्थसदनं विषयान्ते स्वके नदीम्
दृढ निश्चयाने आणि मोठ्या कीर्तीने तो राजा पायी चालत आपल्या राज्याच्या सीमेवर असलेल्या त्या पवित्र स्थानाकडे, आपल्या नदीकडे गेला.
ऐरावतीति विख्यातां ददर्शातिमनोरमाम्
त्याने 'ऐरावती' नावाची अतिशय सुंदर आणि मनोहारी नदी पाहिली.
तुहिनगिरिभवां महौघवेगां तुहिनगभस्तिसमानशीतलोदाम्
ती नदी हिमालयातून उगम पावलेली, प्रचंड प्रवाह असलेली आणि हिमशिखराच्या किरणांसारखी थंडगार पाणी असलेली होती.
तुहिनसदृशहैमवर्णपुञ्जां तुहिनयशाः सरितं ददर्श राजा
राजाने ती नदी पाहिली, जी सोन्यासारख्या तेजाने झळकत होती आणि तिचा उज्वलपणा हिमशिखरासारखा होता.
स ददर्श नदीं पुण्यां दिव्यां हैमवतीं शुभाम् गन्धर्वैश्च समाकीर्णां नित्यं शक्रेण सेविताम्
त्याने ती पुण्यवान, दिव्य आणि शुभ 'हैमवती' नदी पाहिली, जी नेहमी गंधर्वांनी वेढलेली आणि इंद्राने पूजलेली आहे.
सुरेभमदसंसिक्तां समन्तात्तु विराजिताम् मध्येन शक्रचापाभां तस्मिन्नहनि सर्वदा
ती नदी सर्व बाजूंनी देवलोकातील हत्तींच्या मदाने ओतप्रोत भिजलेली आणि मध्ये नेहमी इंद्रधनुष्याच्या रंगांनी उजळलेली दिसत होती.
तपस्विशरणोपेतां महाब्राह्मणसेविताम् ददर्श तपनीयाभां महाराजः पुरूरवाः
महान राजा पुरूरवा यांनी ती नदी पाहिली, जी तपस्वींसाठी आश्रय, मोठ्या ब्राह्मणांनी पूजलेली आणि सोन्यासारखी चमकत होती.
सितहंसावलिच्छन्नां काशचामरराजिताम् साभिषिक्तामिव सतां पश्यन्प्रीतिं परां ययौ
ती नदी पांढऱ्या हंसांच्या रांगा आणि काश्मिरी चामरांनी सजलेली होती, जणू काही सत्पुरुषांनी अभिषेक केलेली आहे; हे पाहून राजाला अत्यंत आनंद झाला.
पुण्यां सुशीतलां हृद्यां मनसः प्रीतिवर्धिनीम् क्षयवृद्धियुतां रम्यां सोममूर्तिमिवापराम्
ती पुण्यवान, थंडगार, मनाला आनंद देणारी आणि हृदयात प्रीती वाढवणारी होती; तिच्यात वाढण्या-घटण्याचा सौंदर्य होता आणि ती सोमासारखी मोहक वाटत होती.
सुशीतशीघ्रपानीयां द्विजसंघनिषेविताम् सुतां हिमवतः श्रेष्ठां चञ्चद्वीचिविराजिताम्
ती नदी थंड, वेगाने वाहणारे पाणी असलेली, ब्राह्मणांच्या समूहांनी पूजलेली, हिमालयाची सर्वात श्रेष्ठ कन्या आणि लाटांनी नटलेली होती.
अमृतस्वादुसलिलां तापसैरुपशोभिताम् स्वर्गारोहणनिःश्रेणीं सर्वकल्मषनाशिनीम्
तिचे पाणी अमृतासारखे गोड, तपस्वींनी शोभलेली, स्वर्गाकडे नेणारी पायरी आणि सर्व पापांचा नाश करणारी होती.
अग्र्यां समुद्रमहिषीं महर्षिगणसेविताम् सर्वलोकस्य चौत्सुक्यकारिणीं सुमनोहराम्
ती नदी सर्वश्रेष्ठ, समुद्राची राणी, महर्षींच्या समूहांनी पूजलेली, अत्यंत मनोहारी आणि सर्व लोकांच्या मनात कुतूहल निर्माण करणारी होती.
हितां सर्वस्य लोकस्य नाकमार्गप्रदायिकाम् गोकुलाकुलतीरान्तां रम्यां शैवालवर्जिताम्
ती सर्व लोकांसाठी हितकारक, स्वर्गमार्ग देणारी, तिच्या काठावर गायींच्या कळपांनी गजबजलेली, सुंदर आणि शैवालरहित होती.
हंससारससंघुष्टां जलजैरुपशोभिताम् आवर्तनाभिगम्भीरां द्वीपोरुजघनस्थलीम्
ती नदी हंस आणि सारसांच्या कळपांनी गूंजणारी, जलपुष्पांनी सजलेली, भोवऱ्यांनी खोल आणि तिचे काठ जणू बेटाच्या सुडौल नितंबांसारखे होते.
नीलनीरजनेत्राभाम् उत्फुल्लकमलाननाम् हिमाभफेनवसनां चक्रवाकाधरां शुभाम् बलाकापङ्क्तिदशनां चलन्मत्स्यावलिभ्रुवम्
ती नदी निळ्या पाण्यासारख्या डोळ्यांनी, उमललेल्या कमळासारख्या चेहऱ्यांनी, हिमासारख्या फेसाचा वस्त्र घातलेली, चक्रवाकांनी शोभलेली, बगळ्यांच्या रांगांनी सजलेली आणि हालचाल करणाऱ्या माशांच्या रांगा जणू तिच्या भुवया होत्या.
स्वजलोद्भूतमातंगरम्यकुम्भपयोधराम् हंसनूपुरसंघुष्टां मृणालवलयावलीम्
तिच्या पाण्यातून जन्मलेल्या हत्तीच्या कपाळासारख्या उन्नत स्तनांनी, राजहंसांच्या नुपुरांच्या मंजुळ आवाजाने गूंजणाऱ्या, आणि कमळाच्या देठांच्या कड्यांनी सजलेल्या ती नदी शोभून दिसते.
तस्यां रूपमदोन्मत्ता गन्धर्वानुगताः सदा मध्याह्नसमये राजन् क्रीडन्त्यप्सरसां गणाः
त्या ठिकाणी, आपल्या सौंदर्यावर मोहित झालेल्या आणि गंधर्वांच्या संगतीत असलेल्या अप्सरा नेहमीच दुपारी खेळत असतात, राजन.
ताम् अप्सरोविनिर्मुक्तं वहन्तीं कुङ्कुमं शुभम् स्वतीरद्रुमसम्भूतनानावर्णसुगन्धिनीम्
ती नदी अप्सरांच्या शरीरावरून वाहून आलेल्या शुद्ध कुंकवाने आणि आपल्या काठावर उगवलेल्या विविध रंगांच्या, सुगंधी फुलांनी सुगंधित होते.
तरंगव्रातसंक्रान्तसूर्यमण्डलदुर्दृशम् सुरेभजनिताघातविकूलद्वयभूषिताम्
त्या नदीच्या लाटांनी व्यापलेल्या पृष्ठभागावर सूर्याचा तेजस्वी गोळा नीट दिसत नाही, आणि देवांच्या उत्सवाच्या गोंगाटाने ती सजलेली असते.
शक्रेभगण्डसलिलैर् देवस्त्रीकुचचन्दनैः संयुतं सलिलं तस्याः षट्पदैर् उपसेव्यते
त्या नदीचे पाणी, देव स्त्रियांच्या उरावरच्या चंदनाने आणि इंद्राच्या गालावरून आलेल्या पाण्याने मिसळलेले, मधमाशांनी सतत आस्वादले जाते.
तस्यास्तीरभवा वृक्षाः सुगन्धकुसुमाञ्चिताः तथापकृष्टसंभ्रान्तभ्रमरस्तनिताकुलाः
त्या नदीच्या काठावर सुगंधी फुलांनी भरलेली झाडे उगवलेली आहेत, आणि तिथे सतत गोंधळलेल्या, चंचल भुंग्यांच्या गुंजारवाने वातावरण भरलेले असते.