शृङ्गवान् पर्वतश्रेष्ठः पितॄणां प्रतिसंचरः इत्येतानि मयोक्तानि नववर्षाणि भारते
शृंगवान हा पर्वत श्रेष्ठ असून पितरांच्या परतीचा मार्ग आहे. भारतातील नऊ प्रदेश मी सांगितले.
भूतैरपि निविष्टानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च तेषां वृद्धिर्बहुविधा दृश्यते देवमानुषैः अशक्या परिसंख्यातुं श्रद्धेया च बुभूषता
हे प्रदेश भूतांनीही वसलेले असून, त्यांना गती आणि स्थैर्य आहे. त्यांची वाढ देव आणि माणसांना अनेक प्रकारे दिसते, ती मोजता येत नाही आणि जिज्ञासूंनी विश्वास ठेवावा अशी आहे.
चरितं बुधपुत्रस्य जनार्दन मया श्रुतम् श्रुतः श्राद्धविधिः पुण्यः सर्वपापप्रणाशनः
जनार्दना, बुधपुत्राच्या चरित्राची आणि सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या पुण्य श्राद्धविधीची मी ऐकली आहे.
धेन्वाः प्रसूयमानायाः फलं दानस्य मे श्रुतम् कृष्णाजिनप्रदानं च वृषोत्सर्गस्तथैव च
गाईला वासरू झाल्यावर दान दिल्याचे फळ, कृष्णाजिन दान, आणि तसेच वृषोत्त्सर्ग याबद्दल मी ऐकले आहे.
श्रुत्वा रूपं नरेन्द्रस्य बुधपुत्रस्य केशव कौतूहलं समुत्पन्नं तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः
राजा बुधपुत्राचे रूप ऐकून, केशवा, माझ्या मनात कुतूहल निर्माण झाले आहे; मी विचारतो तसे तू मला सांग.
केन कर्मविपाकेन स तु राजा पुरूरवाः अवाप तादृशं रूपं सौभाग्यमपि चोत्तमम्
त्या राजा पुरूरवाने कोणत्या कर्माच्या फळामुळे असे रूप आणि उत्तम सौभाग्य मिळवले?
देवांस्त्रिभुवनश्रेष्ठान् गन्धर्वांश्च मनोरमान् उर्वशी संमता त्यक्त्वा सर्वभावेन तं नृपम्
उर्वशीने, जी देवांमध्ये आणि त्रिभुवनातील श्रेष्ठ, तसेच मनोहर गंधर्वांमध्ये मान्य होती, सर्वस्वाने त्या राजासाठी सर्व काही सोडले.
शृणु कर्मविपाकेन येन राजा पुरूरवाः अवाप तादृशं रूपं सौभाग्यमपि चोत्तमम्
राजा पुरूरवाने कोणत्या कर्माच्या फळामुळे असे रूप आणि उत्तम सौभाग्य मिळवले, ते ऐक.
अतीते जन्मनि पुरा यो ऽयं राजा पुरूरवाः पुरूरवा इति ख्यातो मद्रदेशाधिपो हि सः
पूर्वजन्मी हा राजा पुरूरवा, ज्याचे नाव पुरूरवा असे होते, तो मद्रदेशाचा अधिपती होता.
चाक्षुषस्यान्वये राजा चाक्षुषस्यान्तरे मनोः स वै नृपगुणैर्युक्तः केवलं रूपवर्जितः
चाक्षुष मनुच्या वंशात, चाक्षुष मनुच्या काळात, तो राजा राजगुणांनी युक्त होता, पण त्याला रूप नव्हते.
पुरूरवा मद्रपतिः कर्मणा केन पार्थिवः बभूव कर्मणा केन रूपवांश्चैव सूतज
पुरूरवा मद्रपती कोणत्या कर्मामुळे राजा झाला आणि कोणत्या कर्मामुळे, सूतपुत्रा, तो सुंदर झाला?
द्विजग्रामे द्विजश्रेष्ठो नाम्ना चासीत्पुरूरवाः नद्याः कूले महाराजः पूर्वजन्मनि पार्थिवः
द्विजांच्या गावात, पुरूरवा नावाचा एक श्रेष्ठ ब्राह्मण होता, जो पूर्वजन्मी नदीच्या काठी मोठा राजा होता.
स तु मद्रपती राजा यस्तु नाम्ना पुरूरवाः तस्मिञ्जन्मन्यसौ विप्रो द्वादश्यां तु सदानघ
तो मद्रपती राजा, ज्याचे नाव पुरूरवा होते, त्या जन्मात द्वादशीला तो ब्राह्मण झाला, हे पापरहित.
उपोष्य पूजयामास राज्यकामो जनार्दनम् चकार सोपवासश्च स्नानम् अभ्यङ्गपूर्वकम्
राज्याची इच्छा ठेवून, त्याने उपवास करून जनार्दनाची पूजा केली आणि स्नान व अभ्यंगासहित व्रत पाळले.
उपवासफलात्प्राप्तं राज्यं मद्रेष्वकण्टकम् उपोषितस् तथाभ्यङ्गाद् रूपहीनो व्यजायत
उपवासाच्या फळामुळे त्याला मद्रदेशात विघ्नरहित राज्य मिळाले; पण उपवासात स्नान व अभ्यंग केल्यामुळे तो रूपहीन झाला.
उपोषितैर्नरैस् तस्मात् स्नानम् अभ्यङ्गपूर्वकम् वर्जनीयं प्रयत्नेन रूपघ्नं तत्परं नृप
म्हणून, राजन, उपवास करणाऱ्यांनी स्नान व अभ्यंग याचा प्रयत्नपूर्वक त्याग करावा, कारण ते रूप नष्ट करणारे आहे.
एतद्वः कथितं सर्वं यद्वृत्तं पूर्वजन्मनि मद्रेश्वरत्वचरितं शृणु तस्य महीपतेः
हे सर्व मी तुम्हाला सांगितले, म्हणजेच मागील जन्मी काय घडले आणि मद्रदेशाच्या राजाचे कृत्य. आता त्या राजाची कथा नीट ऐका.
तस्य राजगुणैः सर्वैः समुपेतस्य भूपतेः जनानुरागो नैवासीद् रूपहीनस्य तस्य वै
त्या राजाकडे सर्व राजकीय गुण होते, पण त्याच्याकडे सौंदर्य नव्हते म्हणून लोकांना त्याच्यावर प्रेम वाटत नव्हते.
रूपकामः स मद्रेशस् तपसे कृतनिश्चयः राज्यं मन्त्रिगतं कृत्वा जगाम हिमपर्वतम्
मद्रदेशाचा राजा सौंदर्य मिळवण्यासाठी तप करायचे ठरवले. त्याने आपले राज्य मंत्र्यांकडे सोपवले आणि हिमालयाकडे निघून गेला.
व्यवसायद्वितीयस्तु पद्भ्यम् एव महायशाः द्रष्टुं स तीर्थसदनं विषयान्ते स्वके नदीम्
दृढ निश्चयाने आणि मोठ्या कीर्तीने तो राजा पायी चालत आपल्या राज्याच्या सीमेवर असलेल्या त्या पवित्र स्थानाकडे, आपल्या नदीकडे गेला.
ऐरावतीति विख्यातां ददर्शातिमनोरमाम्
त्याने 'ऐरावती' नावाची अतिशय सुंदर आणि मनोहारी नदी पाहिली.
तुहिनगिरिभवां महौघवेगां तुहिनगभस्तिसमानशीतलोदाम्
ती नदी हिमालयातून उगम पावलेली, प्रचंड प्रवाह असलेली आणि हिमशिखराच्या किरणांसारखी थंडगार पाणी असलेली होती.
तुहिनसदृशहैमवर्णपुञ्जां तुहिनयशाः सरितं ददर्श राजा
राजाने ती नदी पाहिली, जी सोन्यासारख्या तेजाने झळकत होती आणि तिचा उज्वलपणा हिमशिखरासारखा होता.
स ददर्श नदीं पुण्यां दिव्यां हैमवतीं शुभाम् गन्धर्वैश्च समाकीर्णां नित्यं शक्रेण सेविताम्
त्याने ती पुण्यवान, दिव्य आणि शुभ 'हैमवती' नदी पाहिली, जी नेहमी गंधर्वांनी वेढलेली आणि इंद्राने पूजलेली आहे.
सुरेभमदसंसिक्तां समन्तात्तु विराजिताम् मध्येन शक्रचापाभां तस्मिन्नहनि सर्वदा
ती नदी सर्व बाजूंनी देवलोकातील हत्तींच्या मदाने ओतप्रोत भिजलेली आणि मध्ये नेहमी इंद्रधनुष्याच्या रंगांनी उजळलेली दिसत होती.
तपस्विशरणोपेतां महाब्राह्मणसेविताम् ददर्श तपनीयाभां महाराजः पुरूरवाः
महान राजा पुरूरवा यांनी ती नदी पाहिली, जी तपस्वींसाठी आश्रय, मोठ्या ब्राह्मणांनी पूजलेली आणि सोन्यासारखी चमकत होती.
सितहंसावलिच्छन्नां काशचामरराजिताम् साभिषिक्तामिव सतां पश्यन्प्रीतिं परां ययौ
ती नदी पांढऱ्या हंसांच्या रांगा आणि काश्मिरी चामरांनी सजलेली होती, जणू काही सत्पुरुषांनी अभिषेक केलेली आहे; हे पाहून राजाला अत्यंत आनंद झाला.
पुण्यां सुशीतलां हृद्यां मनसः प्रीतिवर्धिनीम् क्षयवृद्धियुतां रम्यां सोममूर्तिमिवापराम्
ती पुण्यवान, थंडगार, मनाला आनंद देणारी आणि हृदयात प्रीती वाढवणारी होती; तिच्यात वाढण्या-घटण्याचा सौंदर्य होता आणि ती सोमासारखी मोहक वाटत होती.
सुशीतशीघ्रपानीयां द्विजसंघनिषेविताम् सुतां हिमवतः श्रेष्ठां चञ्चद्वीचिविराजिताम्
ती नदी थंड, वेगाने वाहणारे पाणी असलेली, ब्राह्मणांच्या समूहांनी पूजलेली, हिमालयाची सर्वात श्रेष्ठ कन्या आणि लाटांनी नटलेली होती.
अमृतस्वादुसलिलां तापसैरुपशोभिताम् स्वर्गारोहणनिःश्रेणीं सर्वकल्मषनाशिनीम्
तिचे पाणी अमृतासारखे गोड, तपस्वींनी शोभलेली, स्वर्गाकडे नेणारी पायरी आणि सर्व पापांचा नाश करणारी होती.