अतो देशान्प्रवक्ष्यामि पर्वताश्रयिणश्च ये निराहाराः सर्वगाश्च कुपथा अपथास्तथा
आता मी त्या प्रदेशांचे वर्णन करतो जिथे पर्वतात राहणारे, उपजीविका नसणारे, सर्वत्र भटकणारे आणि कठीण व अवघड वाटेने जाणारे लोक आहेत.
कुथप्रावरणाश्चैव ऊर्णादवाः समुद्गकाः त्रिगर्ता मण्डलाश्चैव किराताश्चामरैः सह
कठिण कापड घालणारे, लोकरीचे वस्त्र घालणारे, समुद्गक, त्रिगर्त, मंडल आणि किरात अमरांसह हे लोक.
चत्वारि भारते वर्षे युगानि मुनयो ऽब्रुवन् कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् तेषां निसर्गं वक्ष्यामि उपरिष्टाच्च कृत्स्नशः
भूतपूर्व ऋषींनी भारतभूमीत चार युगांची सांगितली आहे: कृत, त्रेता, द्वापर आणि कलियुग. मी त्यांचा स्वभाव आणि सविस्तर वर्णन सांगतो.
एतच्छ्रुत्वा तु ऋषय उत्तरं पुनरेव ते शुश्रूषवस्तमूचुस्ते प्रकामं लौमहर्षणिम्
हे ऐकल्यावर ऋषींनी पुन्हा एकदा अत्यंत उत्सुकतेने लौमहर्षण यांना विचारले.
यच्च किम्पुरुषं वर्षं हरिवर्षं तथैव च आचक्ष्व नो यथातत्त्वं कीर्तितं भारतं त्वया
तुम्ही जसे भारताचे वर्णन केले तसेच किंपुरुष आणि हरिवर्ष यांचे खरेखुरे स्वरूप आम्हाला सांगा.
जम्बूखण्डस्य विस्तारं तथान्येषां विदांवर द्वीपानां वासिनां तेषां वृक्षाणां प्रब्रवीहि नः
विद्वानहो, जांबूद्वीप आणि इतर द्वीपांचे विस्तार, त्यांचे रहिवासी आणि त्यांतील वृक्ष यांचे वर्णन करा.
पृष्टस्त्वेवं तदा विप्रैर् यथाप्रश्नं विशेषतः उवाच ऋषिभिर्दृष्टं पुराणाभिमतं तथा
ऋषींनी विचारल्यावर त्यांनी त्यांच्या प्रश्नांना अनुसरून, ऋषींनी पाहिलेले आणि पुराणांनी मान्य केलेले सविस्तर सांगितले.
शुश्रूषवस्तु यद्विप्राः शुश्रूषध्वमतन्द्रिताः जम्बूवर्षः किम्पुरुषः सुमहानन्दनोपमः
ऐकण्या इच्छुक ब्राह्मणहो, लक्षपूर्वक ऐका: जांबूद्वीप आणि किंपुरुष हे अत्यंत आनंददायक आहेत, मोठ्या आनंदासारखे.
दश वर्षसहस्राणि स्थितिः किम्पुरुषे स्मृता जायन्ते मानवास्तत्र सुतप्तकनकप्रभाः
किंपुरुष देशात दहा हजार वर्षे आयुष्य असल्याचे मानले जाते; तेथील लोक उत्तम शुद्ध सोन्यासारखे तेजस्वी जन्मतात.
वर्षे किम्पुरुषे पुण्ये प्लक्षो मधुवहः स्मृतः तस्य किम्पुरुषाः सर्वे पिबन्तो रसमुत्तमम्
पवित्र किंपुरुष देशात प्लक्ष वृक्ष मधासाठी प्रसिद्ध आहे; सर्व किंपुरुष त्या वृक्षाचा उत्तम रस पितात.
अनामया ह्यशोकाश्च नित्यं मुदितमानसाः सुवर्णवर्णाश्च नराः स्त्रियश्चाप्सरसः स्मृताः
तेथे पुरुष आणि स्त्रिया रोगरहित आणि दुःखरहित असतात, त्यांचे मन नेहमी आनंदी असते, त्यांचा रंग सोन्यासारखा असतो आणि त्या स्त्रियांना अप्सरा असे म्हटले जाते.
ततः परं किम्पुरुषाद् धरिवर्षं प्रचक्षते महारजतसंकाशा जायन्ते यत्र मानवाः
त्यापुढे, किम्पुरुष देशानंतर हरिवर्ष नावाचा प्रदेश आहे, जिथे माणसे मोठ्या चांदीसारखी तेजस्वी जन्माला येतात.
देवलोकच्युताः सर्वे बहुरूपाश्च सर्वशः हरिवर्षे नराः सर्वे पिबन्तीक्षुरसं शुभम्
हरिवर्षातले सर्व लोक पूर्वी देवांच्या लोकांतून खाली आलेले आहेत, त्यांना अनेक रूपे असतात आणि ते सर्वजण गोड ऊसाचा रस पितात.
न जरा बाधते तत्र तेन जीवन्ति ते चिरम् एकादश सहस्राणि तेषामायुः प्रकीर्तितम्
तेथे वृद्धत्व त्यांना त्रास देत नाही, म्हणून ते फार काळ जगतात; त्यांचे आयुष्य अकरा हजार वर्षे असल्याचे सांगितले आहे.
मध्यमं तन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम् न तत्र सूर्यस्तपति न च जानन्ति मानवाः
मी आता मधला प्रदेश, इलावृत नावाचा, सांगितला आहे. तिथे सूर्य उगवत नाही आणि तिथले लोक सूर्य काय आहे हेही जाणत नाहीत.
चन्द्रसूर्यौ सनक्षत्राव् अप्रकाशाविलावृते पद्मप्रभाः पद्मवर्णाः पद्मपत्त्रनिभेक्षणाः
इलावृत प्रदेशात चंद्र, सूर्य आणि तारे चमकत नाहीत; तिथले लोक कमळासारखे तेजस्वी, कमळरंगी आणि त्यांच्या डोळ्यांची पापडी कमळाच्या पाकळ्यांसारखी असते.
पद्मगन्धाश्च जायन्ते तत्र सर्वे च मानवाः जम्बूफलरसाहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः
तेथे सर्व लोक कमळाचा सुगंध घेऊन जन्मतात, ते जांभूळ फळाचा रस खातात, ते हलत नाहीत आणि त्यांच्यात गोड वास असतो.
देवलोकच्युताः सर्वे महारजतवाससः त्रयोदश सहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः
ते सर्व पूर्वी देवांच्या लोकांतून खाली आलेले आहेत, मोठ्या चांदीचे वस्त्र घालतात आणि ते श्रेष्ठ पुरुष तेरा हजार वर्षे जगतात.
आयुष्प्रमाणं जीवन्ति ये तु वर्ष इलावृते मेरोस्तु दक्षिणे पार्श्वे निषधस्योत्तरेण वा
इलावृत प्रदेशात, मेरूच्या दक्षिण बाजूला किंवा निषधाच्या उत्तरेला जे राहतात, त्यांचेही आयुष्य एवढेच असते.
सुदर्शनो नाम महाञ् जम्बूवृक्षः सनातनः नित्यपुष्पफलोपेतः सिद्धचारणसेवितः
तेथे सुदर्शन नावाचा एक मोठा, सनातन जांभूळ वृक्ष आहे, जो नेहमी फुलांनी आणि फळांनी भरलेला असतो आणि सिद्ध व चारण त्याची सेवा करतात.
तस्य नाम्ना समाख्यातो जम्बूद्वीपो वनस्पतेः योजनानां सहस्रं च शतधा च महान्पुनः
त्या वृक्षाच्या नावावरून त्या वनस्पतीच्या बेटाला जांबूद्वीप म्हणतात; ते बेट हजार योजन विस्ताराचे असून, पुन्हा शंभरपट मोठे आहे.
उत्सेधो वृक्षराजस्य दिवम् आवृत्य तिष्ठति तस्य जम्बूफलरसो नदी भूत्वा प्रसर्पति
त्या वृक्षराजाचा उंची आकाश व्यापून उभी आहे आणि त्या जांभूळ फळाचा रस नदी होऊन वाहतो.
मेरुं प्रदक्षिणं कृत्वा जम्बूमूलगता पुनः तं पिबन्ति सदा हृष्टा जम्बूरसमिलावृते
ती नदी मेरूला प्रदक्षिणा घालून पुन्हा जांभूळ वृक्षाच्या मुळाशी येते; इलावृत प्रदेशातील लोक नेहमी आनंदाने तो रस पितात.
जम्बूफलरसं पीत्वा न जरा बाधते ऽपि तान् न क्षुधा न क्लमो वापि न दुःखं च तथाविधम्
जांभूळ फळाचा रस प्यायल्यामुळे त्यांना वृद्धत्व येत नाही; त्यांना भूक, थकवा किंवा कोणतेही दुःख होत नाही.
तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम् इन्द्रगोपकसंकाशं जायते भासुरं च यत्
तेथे जांबूनद नावाचे सोने उत्पन्न होते, जे देवांचे अलंकार असते आणि ते इंद्रगोप किड्यासारखे तेजस्वी असते.
सर्वेषां वर्षवृक्षाणां शुभः फलरसस्तु सः स्कन्नं तु काञ्चनं शुभ्रं जायते देवभूषणम्
त्या प्रदेशातील सर्व वृक्षांचा शुभ फळरस हाच असतो; तो जेव्हा वाहतो तेव्हा शुद्ध सोने बनतो आणि देवांचे अलंकार होते.
तेषां मूत्रं पुरीषं वा दिक्ष्वष्टासु च सर्वशः ईश्वरानुग्रहाद्भूमिर् मृतांश्च ग्रसते तु तान्
त्यांचे मूत्र आणि विष्ठा सर्व आठही दिशांना पृथ्वी शोषून घेते, प्रभूच्या कृपेने, आणि मृत लोकांनाही पृथ्वी आपल्यात सामावून घेते.
रक्षःपिशाचा यक्षाश्च सर्वे हैमवतास्तु ते हेमकूटे तु विज्ञेया गन्धर्वाः साप्सरोगणाः
सर्व राक्षस, पिशाच्च आणि यक्ष हे हिमालयातील आहेत; हेमकूट पर्वतावर गंधर्व आणि अप्सरांचा समूह वास करतो.
सर्वे नागा निषेवन्ते शेषवासुकितक्षकाः महामेरौ त्रयस्त्रिंशत् क्रीडन्ते यज्ञियाः शुभाः
सर्व नाग, म्हणजे शेष, वासुकी, तक्षक, हे तिथे वास करतात. महान मेरू पर्वतावर त्र्याहत्तीस शुभ आणि यज्ञप्रिय देवता खेळ करतात.
नीलवैडूर्ययुक्ते ऽस्मिन् सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽवसन् दैत्यानां दानवानां च श्वेतः पर्वत उच्यते
या निळ्या वैडूर्य आणि इतर मौल्यवान रत्नांनी सजलेल्या पर्वतावर सिद्ध आणि ब्रह्मर्षी राहतात. दैत्य आणि दानवांमध्ये हा पांढरा पर्वत प्रसिद्ध आहे.