प्राग्ज्योतिषाश्च पुण्ड्राश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः शाल्वमागधगोनर्दाः प्राच्या जनपदाः स्मृताः
प्राग्ज्योतिष, पुंड्र, विदेह, ताम्रलिप्तक, शाल्व, मगध आणि गोणार्द हे पूर्वेकडील जनपद समजले जातात.
तेषां परे जनपदा दक्षिणापथवासिनः पाण्ड्याश्च केरलाश्चैव चोलाः कुल्यास्तथैव च
त्यांच्या पुढे दक्षिणेकडील प्रदेशात पांड्य, केरळ, चोल आणि कुल्य हे लोक राहतात.
सेतुकाः सूतिकाश्चैव कुपथां वाजिवासिकाः नवराष्ट्रा माहिषिकाः कलिङ्गाश्चैव सर्वशः
सेतुक, सुतिक, कुपथ, वाजिवासिक, नवराष्ट्र, माहिषिक आणि सर्व कलिंग हे लोक.
कारूषाश्च सहैषीका आटव्याः शबरास्तथा पुलिन्दा विन्ध्यपुषिका वैदर्भा दण्डकैः सह
कारूष आणि ऐषिक, आटवी, शबर, पुलिंद, विंध्यपुषिक, वैदर्भ आणि दंडक हे सर्व लोक.
कुलीयाश्च सिरालाश्च रूपसास् तापसैः सह तथा तैत्तिरिकाश्चैव सर्वे कारस्करास्तथा
कुलिय, सिराळ, रूपस, तापसांसह, तसेच तैत्तिरीक आणि सर्व कारस्कर हे लोक.
वासिक्याश्चैव ये चान्ये ये चैवान्तरनर्मदाः भारुकच्छाः समाहेयाः सह सारस्वतैस्तथा
वासिक्य आणि इतर, तसेच जे नर्मदांच्या मध्ये राहतात, भारुकच्छ, समाहेय आणि सारस्वत हे लोक.
काच्छीकाश्चैव सौराष्ट्रा आनर्ता अर्बुदैः सह इत्येते अपरान्तास्तु शृणु ये विन्ध्यवासिनः
कच्छिक, सौराष्ट्र, अनर्त आणि अर्बुदांसह हे पश्चिमेकडील लोक आहेत; आता विंध्यात राहणाऱ्यांची ऐक.
मालवाश्च करूषाश्च मेकलाश्चोत्कलैः सह औण्ड्रा माषा दशार्णाश्च भोजाः किष्किन्धकैः सह
माळव, कारूष, मेकल आणि उत्कल, औंड्र, माष, दशार्ण, भोज आणि किश्किंधक हे लोक.
स्तोशलाः कोसलाश्चैव त्रैपुरा वैदिशास्तथा तुमुरास् तुम्बराश्चैव पद्गमा नैषधैः सह
स्तोशल, कोसल, त्रैपुर, वैदिश, तूमुर, तुंबर, पद्गम आणि नैषध हे लोक.
अरूपाः शौण्डिकेराश्च वीतिहोत्रा अवन्तयः एते जनपदाः ख्याता विन्ध्यपृष्ठनिवासिनः
अरूप, शौंडिकेर, वीतिहोत्र आणि अवंती हे विंध्य पर्वताच्या उतारावर राहणारे प्रसिद्ध लोक आहेत.
अतो देशान्प्रवक्ष्यामि पर्वताश्रयिणश्च ये निराहाराः सर्वगाश्च कुपथा अपथास्तथा
आता मी त्या प्रदेशांचे वर्णन करतो जिथे पर्वतात राहणारे, उपजीविका नसणारे, सर्वत्र भटकणारे आणि कठीण व अवघड वाटेने जाणारे लोक आहेत.
कुथप्रावरणाश्चैव ऊर्णादवाः समुद्गकाः त्रिगर्ता मण्डलाश्चैव किराताश्चामरैः सह
कठिण कापड घालणारे, लोकरीचे वस्त्र घालणारे, समुद्गक, त्रिगर्त, मंडल आणि किरात अमरांसह हे लोक.
चत्वारि भारते वर्षे युगानि मुनयो ऽब्रुवन् कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् तेषां निसर्गं वक्ष्यामि उपरिष्टाच्च कृत्स्नशः
भूतपूर्व ऋषींनी भारतभूमीत चार युगांची सांगितली आहे: कृत, त्रेता, द्वापर आणि कलियुग. मी त्यांचा स्वभाव आणि सविस्तर वर्णन सांगतो.
एतच्छ्रुत्वा तु ऋषय उत्तरं पुनरेव ते शुश्रूषवस्तमूचुस्ते प्रकामं लौमहर्षणिम्
हे ऐकल्यावर ऋषींनी पुन्हा एकदा अत्यंत उत्सुकतेने लौमहर्षण यांना विचारले.
यच्च किम्पुरुषं वर्षं हरिवर्षं तथैव च आचक्ष्व नो यथातत्त्वं कीर्तितं भारतं त्वया
तुम्ही जसे भारताचे वर्णन केले तसेच किंपुरुष आणि हरिवर्ष यांचे खरेखुरे स्वरूप आम्हाला सांगा.
जम्बूखण्डस्य विस्तारं तथान्येषां विदांवर द्वीपानां वासिनां तेषां वृक्षाणां प्रब्रवीहि नः
विद्वानहो, जांबूद्वीप आणि इतर द्वीपांचे विस्तार, त्यांचे रहिवासी आणि त्यांतील वृक्ष यांचे वर्णन करा.
पृष्टस्त्वेवं तदा विप्रैर् यथाप्रश्नं विशेषतः उवाच ऋषिभिर्दृष्टं पुराणाभिमतं तथा
ऋषींनी विचारल्यावर त्यांनी त्यांच्या प्रश्नांना अनुसरून, ऋषींनी पाहिलेले आणि पुराणांनी मान्य केलेले सविस्तर सांगितले.
शुश्रूषवस्तु यद्विप्राः शुश्रूषध्वमतन्द्रिताः जम्बूवर्षः किम्पुरुषः सुमहानन्दनोपमः
ऐकण्या इच्छुक ब्राह्मणहो, लक्षपूर्वक ऐका: जांबूद्वीप आणि किंपुरुष हे अत्यंत आनंददायक आहेत, मोठ्या आनंदासारखे.
दश वर्षसहस्राणि स्थितिः किम्पुरुषे स्मृता जायन्ते मानवास्तत्र सुतप्तकनकप्रभाः
किंपुरुष देशात दहा हजार वर्षे आयुष्य असल्याचे मानले जाते; तेथील लोक उत्तम शुद्ध सोन्यासारखे तेजस्वी जन्मतात.
वर्षे किम्पुरुषे पुण्ये प्लक्षो मधुवहः स्मृतः तस्य किम्पुरुषाः सर्वे पिबन्तो रसमुत्तमम्
पवित्र किंपुरुष देशात प्लक्ष वृक्ष मधासाठी प्रसिद्ध आहे; सर्व किंपुरुष त्या वृक्षाचा उत्तम रस पितात.
अनामया ह्यशोकाश्च नित्यं मुदितमानसाः सुवर्णवर्णाश्च नराः स्त्रियश्चाप्सरसः स्मृताः
तेथे पुरुष आणि स्त्रिया रोगरहित आणि दुःखरहित असतात, त्यांचे मन नेहमी आनंदी असते, त्यांचा रंग सोन्यासारखा असतो आणि त्या स्त्रियांना अप्सरा असे म्हटले जाते.
ततः परं किम्पुरुषाद् धरिवर्षं प्रचक्षते महारजतसंकाशा जायन्ते यत्र मानवाः
त्यापुढे, किम्पुरुष देशानंतर हरिवर्ष नावाचा प्रदेश आहे, जिथे माणसे मोठ्या चांदीसारखी तेजस्वी जन्माला येतात.
देवलोकच्युताः सर्वे बहुरूपाश्च सर्वशः हरिवर्षे नराः सर्वे पिबन्तीक्षुरसं शुभम्
हरिवर्षातले सर्व लोक पूर्वी देवांच्या लोकांतून खाली आलेले आहेत, त्यांना अनेक रूपे असतात आणि ते सर्वजण गोड ऊसाचा रस पितात.
न जरा बाधते तत्र तेन जीवन्ति ते चिरम् एकादश सहस्राणि तेषामायुः प्रकीर्तितम्
तेथे वृद्धत्व त्यांना त्रास देत नाही, म्हणून ते फार काळ जगतात; त्यांचे आयुष्य अकरा हजार वर्षे असल्याचे सांगितले आहे.
मध्यमं तन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम् न तत्र सूर्यस्तपति न च जानन्ति मानवाः
मी आता मधला प्रदेश, इलावृत नावाचा, सांगितला आहे. तिथे सूर्य उगवत नाही आणि तिथले लोक सूर्य काय आहे हेही जाणत नाहीत.
चन्द्रसूर्यौ सनक्षत्राव् अप्रकाशाविलावृते पद्मप्रभाः पद्मवर्णाः पद्मपत्त्रनिभेक्षणाः
इलावृत प्रदेशात चंद्र, सूर्य आणि तारे चमकत नाहीत; तिथले लोक कमळासारखे तेजस्वी, कमळरंगी आणि त्यांच्या डोळ्यांची पापडी कमळाच्या पाकळ्यांसारखी असते.
पद्मगन्धाश्च जायन्ते तत्र सर्वे च मानवाः जम्बूफलरसाहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः
तेथे सर्व लोक कमळाचा सुगंध घेऊन जन्मतात, ते जांभूळ फळाचा रस खातात, ते हलत नाहीत आणि त्यांच्यात गोड वास असतो.
देवलोकच्युताः सर्वे महारजतवाससः त्रयोदश सहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः
ते सर्व पूर्वी देवांच्या लोकांतून खाली आलेले आहेत, मोठ्या चांदीचे वस्त्र घालतात आणि ते श्रेष्ठ पुरुष तेरा हजार वर्षे जगतात.
आयुष्प्रमाणं जीवन्ति ये तु वर्ष इलावृते मेरोस्तु दक्षिणे पार्श्वे निषधस्योत्तरेण वा
इलावृत प्रदेशात, मेरूच्या दक्षिण बाजूला किंवा निषधाच्या उत्तरेला जे राहतात, त्यांचेही आयुष्य एवढेच असते.
सुदर्शनो नाम महाञ् जम्बूवृक्षः सनातनः नित्यपुष्पफलोपेतः सिद्धचारणसेवितः
तेथे सुदर्शन नावाचा एक मोठा, सनातन जांभूळ वृक्ष आहे, जो नेहमी फुलांनी आणि फळांनी भरलेला असतो आणि सिद्ध व चारण त्याची सेवा करतात.