पृथक्चकार तत्तेजश् चक्रं विष्णोर् अकल्पयत् त्रिशूलं चापि रुद्रस्य वज्रमिन्द्रस्य चाधिकम्
त्याने ते तेज वेगळं केलं, विष्णूसाठी चक्र, रुद्रासाठी त्रिशूळ आणि इंद्राच्या वज्राहून मोठं वज्र तयार केलं."
दैत्यदानवसंहर्तुः सहस्रकिरणात्मकम् रूपं चाप्रतिमं चक्रे त्वष्टा पद्भ्यामृते महत्
त्वष्ट्याने दैत्य आणि दानवांचा संहार करण्यासाठी, हजार किरणांचं, अतुलनीय असं रूप घडवलं; फक्त पाय मोठे होते."
न शशाकाथ तद्द्रष्टुं पादरूपं रवेः पुनः अर्चास्वपि ततः पादौ न कश्चित्कारयेत् क्वचित्
त्याला पुन्हा सूर्याच्या पायांच्या त्या रूपाकडे पाहवतच नव्हतं; म्हणूनच, मूर्तीमध्येही कुणीच कधी सूर्यदेवाचे पाय घडवू नयेत.
यः करोति स पापिष्ठां गतिमाप्नोति निन्दिताम् कुष्ठरोगमवाप्नोति लोके ऽस्मिन्दुःखसंयुतः
जो असं करतो, तो फार पापी आणि निंदनीय अवस्थेला पोहोचतो, त्याला कुष्ठरोग होतो आणि या जगात दुःखाने भरून राहतो.
तस्माच्च धर्मकामार्थी चित्रेष्वायतनेषु च न क्वचित्कारयेत्पादौ देवदेवस्य धीमतः
म्हणूनच, धर्म, काम किंवा अर्थ हवे असणाऱ्याने कधीही, कोणत्याही चित्रात किंवा देवळात, देवाधिदेवाच्या पायांचे चित्रण करू नये.
ततः स भगवान्गत्वा भूर्लोकम् अमराधिपः कामयामास कामार्तो मुख एव दिवाकरः
मग तो पुण्यवान देव, अमरांचा राजा, पृथ्वीवर गेला आणि इच्छेने भरून सूर्याच्या मुखाची आस धरू लागला.
अश्वरूपेण महता तेजसा च समावृतः संज्ञा च मनसा क्षोभम् अगमद्भयविह्वला
घोड्याच्या रूपात आणि तेजस्वी प्रकाशाने वेढलेली संज्ञा मनाने घाबरली आणि अस्वस्थ झाली.
नासापुटाभ्यामुत्सृष्टं परो ऽयमिति शङ्कया तद्रेतसस् ततो जाताव् अश्विनाव् इति निश्चितम्
तिने शंका येऊन, हे दुसऱ्याचं बीज आहे असं समजून, नाकातून ते बीज टाकलं; त्या बीजातूनच अश्विनी कुमारांचा जन्म झाला.
दस्रौ सुतत्वात् संजातौ नासत्यौ नासिकाग्रतः ज्ञात्वा चिराच्च तं देवं संतोषम् अगमत् परम्
ते जुळी भावंडं म्हणून दसरू म्हणवले गेले, आणि नाकातून जन्मले म्हणून त्यांना नासत्य म्हणतात. हे सत्य उशिरा कळल्यावर त्या देवाला अत्यंत समाधान मिळालं.
विमानेनागमत्स्वर्गं पत्या सह मुदान्विता सावर्णो ऽपि मनुर् मेराव् अद्याप्यास्ते तपोधनः शनिस्तपोबलादाप ग्रहसाम्यं ततः पुनः
ती पतीसोबत आनंदाने विमानातून स्वर्गात गेली. सावर्णी मनु आजही मेरू पर्वतावर तपश्चर्येत रमला आहे. त्याच्या तपाच्या बळावर शनीला ग्रहांमध्ये समान स्थान मिळालं.
यमुना तपती चैव पुनर्नद्यौ बभूवतुः विष्टिर्घोरात्मिका तद्वत् कालत्वेन व्यवस्थिता
यमुना आणि तपती पुन्हा नद्या झाल्या; भीषण स्वभावाची विष्टी तशीच काळरूपाने स्थिर आहे.
मनोर् वैवस्वतस्यासन् दश पुत्रा महाबलाः इलस् तु प्रथमस्तेषां पुत्रेष्ट्यां समजायत
वैवस्वत मनूचे दहा पराक्रमी पुत्र होते; त्यातला पहिला पुत्र इळा, पुत्रकामेष्टी यज्ञातून जन्मला.
इक्ष्वाकुः कुशनाभश्च अरिष्टो धृष्ट एव च नरिष्यन्तः करूषश्च शर्यातिश्च महाबलाः पृषध्रश्चाथ नाभागः सर्वे ते दिव्यमानुषाः
इक्ष्वाकू, कुशनाभ, अरिष्ट, धृष्ट, नरीष्यंत, करूष, शर्याति, पृषध्र आणि नाभाग — हे सर्व बलाढ्य आणि दिव्य-मानवी पुत्र होते.
अभिषिच्य मनुः पुत्रम् इलं ज्येष्ठं स धार्मिकः जगाम तपसे भूयः स महेन्द्रवनालयम्
मनूने आपल्या ज्येष्ठ पुत्र इळाचा राज्याभिषेक केला आणि मग पुन्हा महेंद्रवनात तपासाठी निघून गेला.
अथ दिग्जयसिद्ध्यर्थम् इलः प्रायान्महीम् इमाम् भ्रमन्द्वीपानि सर्वाणि क्ष्माभृतः सम्प्रधर्षयन्
मग दिशांचे विजय मिळवण्यासाठी इळा या पृथ्वीवर निघाला, सर्व द्वीप फिरत, भूमिपतींना जिंकत गेला.
जगामोपवनं शम्भोर् अश्वाकृष्टः प्रतापवान् कल्पद्रुमलताकीर्णं नाम्ना शरवणं महत्
तो घोड्यांनी ओढलेल्या रथातून, तेजस्वीपणे, शिवाच्या पवित्र उपवनात गेला, जिथे कल्पवृक्ष आणि वेलींनी भरलेलं, शरवण नावाचं मोठं वन होतं.
रमते यत्र देवेशः शम्भुः सोमार्धशेखरः उमया समयस्तत्र पुरा शरवणे कृतः
जिथे देवांचा स्वामी, सोमाचा अर्धचंद्र मस्तकी धारण केलेला शंभू, उमेसोबत रमतो; तिथे पूर्वी शरवणात एक करार झाला होता.
पुंनाम सत्त्वं यत्किंचिद् आगमिष्यति ते वने स्त्रीत्वमेष्यति तत्सर्वं दशयोजनमण्डले
तुझ्या त्या वनात जो कोणी पुरुष जाईल, तो संपूर्ण दहा योजन परिसरात स्त्री होईल.
अज्ञातसमयो राजा इलः शरवणे पुरा स्त्रीत्वमाप विशन्न् एव वडबात्वं हयस्तदा
हा करार माहित नसल्याने राजा इळा एकदा शरवणात गेला आणि आत गेल्यावर लगेचच त्याचं पुरुषत्व हरपलं, तो स्त्री झाला.
पुरुषत्वं हृतं सर्वं स्त्रीरूपे विस्मितो नृपः इलेति साभवन्नारी पीनोन्नतघनस्तनी
त्याचं सगळं पुरुषत्व हरपलं; आश्चर्यचकित झालेला राजा स्त्रीरूपात बदलला आणि ती इळा नावाची स्त्री झाली, तिचे स्तन भरदार आणि उन्नत होते.
उन्नतश्रोणिजघना पद्मपत्त्रायतेक्षणा पूर्णेन्दुवदना तन्वी विलासोल्लासितेक्षणा
उच्च कंबरेची, सुंदर नितंबांची, कमळाच्या पाकळीसारख्या मोठ्या डोळ्यांची, पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा असलेली, सडपातळ बांध्याची आणि तिच्या डोळ्यांत खेळकरपणा झळकणारी अशी ती स्त्री होती.
मूलोन्नतायतभुजा नीलकुञ्चितमूर्धजा तनुलोमा सुदशना मृदुगम्भीरभाषिणी
खांद्यापासून लांब हात असलेली, काळी व कुरळ्या केसांची, अंगावर मऊसूत केस असलेली, सुंदर दातांची आणि मृदू पण गंभीर बोलणारी ती होती.
श्यामगौरेण वर्णेन हंसवारणगामिनी कार्मुकभ्रूयुगोपेता तनुताम्रनखाङ्कुरा
गडद आणि गोऱ्या छटेच्या रंगाची, हंस किंवा हत्तीच्या चालीसारखी चालणारी, कमानीसारख्या भुवया असलेली आणि बारीक तांबड्या नखांनी सजलेली ती होती.
भ्रमन्ती च वने तस्मिंश् चिन्तयामास भामिनी को मे पिताथवा भ्राता का मे माता भवेदिह
त्या जंगलात फिरताना, ती तेजस्विनी विचार करू लागली—माझा वडील किंवा भाऊ कोण आहे? इथे माझी आई कोण आहे?
कस्य भर्तुरहं दत्ता कियद्वत्स्यामि भूतले चिन्तयन्तीति ददृशे सोमपुत्रेण साङ्गना
माझं लग्न कुणाशी झालंय? मी या पृथ्वीवर किती काळ राहणार? असे विचार करत असताना, सोमपुत्राने तिला तिच्या सखींसह पाहिलं.
इला रूपसमाक्षिप्तमनसा वरवर्णिनी बुधस्तदाप्तये यत्नम् अकरोत्कामपीडितः
इला तिच्या सौंदर्याने मन हरपलेली, तेजस्वी रूपाची होती. बुध तिला मिळवण्यासाठी, प्रेमाने व्याकुळ होऊन, प्रयत्न करू लागला.
विशिष्टाकारवान्दण्डी सकमण्डलुपुस्तकः वेणुदण्डकृतानेकपवित्रकगणत्रिकः
विशिष्ट रूपाचा, हातात दंड असलेला, कमंडलू आणि पुस्तक घेऊन, बांबूच्या काठ्यांनी बनवलेल्या अनेक पवित्र धाग्यांनी सजलेला तो होता.
द्विजरूपः शिखी ब्रह्मा निगदन्कर्णकुण्डलः बटुभिश्चान्वितो युक्तैः समित्पुष्पकुशोदकैः
द्विज रूपातील, शिखा असलेला, ब्रह्मदेव बोलणारा, कानात कुंडले घातलेला आणि योग्य शिष्यांसह, जे समिधा, फुले, कुशा आणि पाणी घेऊन होते.
किलान्विषन् वने तस्मिन् नाजुहाव स तामिलाम् बहिर् वनस्यान्तरितः किल पादपमण्डले
त्या जंगलात शोध घेत असताना, त्याने इलेला हाक दिली नाही; तो वनाच्या बाहेर, झाडांच्या आड लपून राहिला.
ससंभ्रममकस्मात्तां सोपालम्भमिवावदत् त्यक्त्वाग्निहोत्रशुश्रूषां क्व गता मन्दिरान्मम
अचानक घाबरून, जणू तिला तक्रार करत, तो म्हणाला—अग्निहोत्राची सेवा सोडून, तू माझ्या घरातून कुठे गेलीस?