यस्त्वयं मानवो द्वीपस् तिर्यग्यामः प्रकीर्तितः य एनं जयते कृत्स्नं स सम्राडिति कीर्तितः
हा मानवांचा द्वीप, ज्याला तिर्यग्याम म्हणतात, जो कोणी हा संपूर्ण जिंकतो त्याला सम्राट म्हणून ओळखले जाते.
अयं लोकस्तु वै सम्राड् अन्तरिक्षजितां स्मृतः स्वराडसौ स्मृतो लोकः पुनर्वक्ष्यामि विस्तरात्
हा लोक म्हणजे सम्राटाचा प्रदेश म्हणून ओळखला जातो, आणि जो आकाशमधील जागा जिंकतो त्याला आकाशविजेता म्हणतात; स्वतःच्या अधिकाराने राज्य करणाऱ्या प्रदेशाचे वर्णन मी पुन्हा विस्ताराने सांगेन.
सप्त चास्मिन्महावर्षे विश्रुताः कुलपर्वताः महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षवानपि
या महान प्रदेशात सात प्रसिद्ध कुलपर्वत आहेत: महेंद्र, मलय, सह्य, शुक्तिमान आणि ऋक्षवान.
विन्ध्यश्च पारियात्रश्च इत्येते कुलपर्वताः तेषां सहस्रशश्चान्ये पर्वतास्तु समीपतः
विंध्य आणि पारियात्र हेही या कुलपर्वतांमध्ये आहेत; त्यांच्याजवळ हजारो इतर पर्वत आहेत.
अभिज्ञातास्ततश्चान्ये विपुलाश्चित्रसानवः अन्ये तेभ्यः परिज्ञाता ह्रस्वा ह्रस्वोपजीविनः
त्यांपैकी काही पर्वत प्रसिद्ध आहेत, काही मोठे आणि रंगीबेरंगी शिखरांचे आहेत, तर काही लहान असून त्यांच्यावर लहान वस्ती टिकून आहे.
तैर्विमिश्रा जानपदा आर्या म्लेच्छाश्च सर्वतः पिबन्ति बहुला नद्यो गङ्गा सिन्धुः सरस्वती
या पर्वतांमध्ये सर्वत्र आर्य आणि म्लेच्छ लोक एकत्र राहतात; गंगा, सिंधू, सरस्वती अशा अनेक नद्या विपुल प्रमाणात वाहतात.
शतद्रुश्चन्द्रभागा च यमुना सरयूस्तथा ऐरावती वितस्ता च विशाला देविका कुहूः
शतद्रू, चंद्रभागा, यमुना, सरयू, ऐरावती, वितस्ता, विशाल, देविका आणि कुहू या नद्या आहेत.
गोमती धौतपापा च बाहुदा च दृषद्वती कौशिकी तु तृतीया च निश्चला गण्डकी तथा
गोमती, धौतपापा, बाहुदा, दृषद्वती आणि तिसरी कौशिकी, तसेच स्थिर गंडकी या नद्या आहेत.
इक्षुर्लौहितम् इत्येता हिमवत्पार्श्वनिःसृताः वेदस्मृतिर् वेत्रवती वृत्रघ्नी सिन्धुरेव च पर्णाशा नर्मदा चैव कावेरी महती तथा
इक्षुर आणि लौहित या हिमालयाच्या कडून उगम पावतात; वेदस्मृती, वेत्रवती, वृत्रघ्नी, सिंधुर, पर्णाशा, नर्मदा आणि मोठी कावेरी या नद्या आहेत.
पारा च धन्वतीरूपा विदुषा वेणुमत्यपि शिप्रा ह्यवन्ती कुन्ती च पारियात्राश्रिताः स्मृताः
पारा, धन्वती, विदुषा, वेणुमती, शिप्रा, अवंती आणि कुंती या नद्या पारियात्र पर्वताशी संबंधित म्हणून ओळखल्या जातात.
शोणो महानदश्चैव नन्दना सुकृशा क्षमा मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथैव च तमसा पिप्पली श्येनी तथा चित्रोत्पलापि च
शोण, महानद, नंदन, सुकृषा, क्षमा, मंदाकिनी, दशार्णा, चित्रकूट, तसेच तमसा, पिप्पळी, श्येनी आणि चित्रोत्पला या नद्या आहेत.
विमला चञ्चला चैव तथा च धूतवाहिनी शुक्तिमन्ती शुनी लज्जा मुकुटा ह्रादिकापि च ऋष्यवन्तप्रसूतास् ता नद्यो ऽमलजलाः शुभाः
विमला, चंचला, धूतवाहिनी, शुक्तिमंती, शुनी, लज्जा, मुकुटा आणि ह्रादिका या शुभ, शुद्ध नद्या ऋष्यमूक पर्वतावरून उगम पावतात.
तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या क्षिप्रा च ऋषभा नदी वेणा वैतरणी चैव विश्वमाला कुमुद्वती
तापी, पयोष्णी, निर्विंध्य, क्षिप्रा, ऋषभा, वेणा, वैतरणी, विश्वमाला आणि कुमुदवती या नद्या आहेत.
तोया चैव महागौरी दुर्गमा तु शिला तथा विन्ध्यपादप्रसूतास् ताः सर्वाः शीतजलाः शुभाः
तोया, महागौरी, दुर्गमा आणि शिला या सर्व नद्या विंध्य पर्वताच्या पायथ्याशी उगम पावतात; त्यांचे पाणी थंड आणि शुभ आहे.
गोदावरी भीमरथी कृष्णवेणी च वञ्जुला तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेरी चैव तु दक्षिणापथनद्यस्ताः सह्यपादाद्विनिःसृताः
गोदावरी, भीमरथी, कृष्णवेणी, वंजुळा, तुंगभद्रा, सुप्रयोगा, वाह्या आणि कावेरी या सर्व दक्षिणेकडील नद्या सह्याद्रीच्या पायथ्यापासून उगम पावतात.
कृतमाला ताम्रपर्णी पुष्पजा ह्युत्पलावती मलयप्रसूता नद्यस् ताः सर्वाः शीतजलाः शुभाः
कृतमाला, ताम्रपर्णी, पुष्पजा आणि उत्पलावती या सर्व नद्या मलय पर्वतावरून जन्म घेतात. या नद्यांचे पाणी थंड, निर्मळ आणि पवित्र आहे.
त्रिभागा ऋषिकुल्या च इक्षुदा त्रिदिवाचला ताम्रपर्णी तथा मूली शरवा विमला तथा महेन्द्रतनयाः सर्वाः प्रख्याताः शुभगामिनीः
त्रिभागा, ऋषिकुल्या, इक्षुदा, त्रिदिवाचला, ताम्रपर्णी, मूली, शरवा, विमला आणि महेंद्र पर्वताच्या कन्या या सर्व प्रसिद्ध आणि शुभ नद्या आहेत.
काशिका सुकुमारी च मन्दगा मन्दवाहिनी कृपा च पाशिनी चैव शुक्तिमन्तात्मजास् तु ताः
काशिका, सुकुमारी, मंदगा, मंदवाहिनी, कृपा आणि पाशिनी या सर्व शुक्तिमंताच्या कन्या आहेत.
सर्वाः पुण्यजलाः पुण्याः सर्वगाश्च समुद्रगाः विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वपापहराः शुभाः
या सर्व नद्यांचे पाणी पवित्र आणि शुभ आहे. त्या सर्वत्र वाहतात आणि शेवटी समुद्रात मिळतात. त्या जगाच्या माताही आहेत, शुभ आहेत आणि सर्व पापांचा नाश करतात.
तासां नद्युपनद्यश्च शतशो ऽथ सहस्रशः तास्विमे कुरुपाञ्चालाः शाल्वाश्चैव सजाङ्गलाः
या नद्यांच्या उपनद्या आणि लहान नद्या शेकड्यांनी आणि हजारोंनी आहेत. त्यांच्यामध्ये कुरू, पांचाळ, शाल्व आणि जांगळ प्रदेशातील लोक वसले आहेत.
शूरसेना भद्रकारा बाह्याः सहपटच्चराः मत्स्याः किराताः कुल्याश्च कुन्तलाः काशिकोशलाः
शूरसेन, भद्रकार, बाह्य, सहपटच्चर, मत्स्य, किरात, कुल्य, कुंतल, काशी आणि कोशल हेही तिथे राहतात.
आवन्ताश्च कलिङ्गाश्च मूकाश्चैवान्धकैः सह मध्यदेशा जनपदाः प्रायशः परिकीर्तिताः
आवन्त, कलिंग, मूक, अंधक आणि मध्यदेशातील लोक यांचा या प्रदेशात समावेश होतो.
सह्यस्यानन्तरे चैते तत्र गोदावरी नदी पृथिव्यामपि कृत्स्नायां स प्रदेशो मनोरमः
सह्याद्रीच्या पलीकडे गोदावरी नदी आहे. संपूर्ण पृथ्वीवर हा प्रदेश अतिशय रमणीय आहे.
यत्र गोवर्धनो नाम मन्दरो गन्धमादनः रामप्रियार्थं स्वर्गीया वृक्षा दिव्यास्तथौषधीः
गोवर्धन, मंदार, गंधमादन हे पर्वत आणि रामाच्या आनंदासाठी स्वर्गातून आणलेली दिव्य झाडे व औषधी येथे आहेत.
भरद्वाजेन मुनिना प्रियार्थमवतारिताः ततः पुष्पवरो देशस् तेन जज्ञे मनोरमः
भरद्वाज ऋषींनी आपल्या प्रिय व्यक्तीसाठी या सर्व झाडा-औषधी खाली आणल्या; त्यामुळे हा प्रदेश सुंदर फुलांनी आणि रमणीयतेने भरून गेला.
वाह्लीका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः पुरंध्राश्चैव शूद्राश्च पल्लवाश् चात्तखण्डिकाः
वाह्लिक, वाटधान, आभीर, कालतोयक, पुरंध्र, शूद्र, पल्लव आणि अट्टखंडिक हेही या प्रदेशात राहतात.
गान्धारा यवनाश्चैव सिन्धुसौवीरमद्रकाः शका द्रुह्याः पुलिन्दाश्च पारदाहारमूर्तिकाः
गांधार, यवन, सिंधु, सौवीर, मद्रक, शक, द्रुह्य, पुलिंद, पारद आणि आरामूर्तिक हेही तिथे आहेत.
रामठाः कण्टकाराश्च कैकेया दशनामकाः क्षत्रियोपनिवेश्याश्च वैश्याः शूद्रकुलानि च
रामठ, कंटकार, कैकेय, दशनामक, क्षत्रियांची वस्ती, तसेच वैश्य आणि शूद्र कुटुंबे येथे आहेत.
अत्रयो ऽथ भरद्वाजाः प्रस्थलाः सदसेरकाः लम्पकास् तलगानाश्च सैनिकाः सह जाङ्गलैः एते देशा उदीच्यास्तु प्राच्यान्देशान्निबोधत
अत्रय, भरद्वाज, प्रस्थल, सदसेरक, लंपक, तलगान आणि सैनिक, तसेच जांगळ हे सर्व उत्तरेकडील प्रदेश आहेत. आता पूर्वेकडील देश ऐका.
अङ्गा वङ्गा मद्गुरका अन्तर्गिरिबहिर्गिरी ततः प्लवंगमातंगा यमका मल्लवर्णकाः सुह्मोत्तराः प्रविजया मार्गवा गेयमालवाः
अंग, वंग, मद्गुरक, अंतर्गिरी, बहिर्गिरी, प्लवंग, मातंग, यमक, मल्लवर्णक, सुह्मोत्तर, प्रविजय, मार्गव आणि गेयमालव हेही तिथे आहेत.