तथा सर्वेषु लोकेषु प्रयागं पूजयेद्बुधः पूज्यते तीर्थराजस्तु सत्यमेव युधिष्ठिर
म्हणून सर्व लोकांत बुद्धिमानाने प्रयागाची पूजा करावी; खरोखर, हे युधिष्ठिरा, तीर्थांचा राजा पूज्य आहे.
ब्रह्मापि स्मरते नित्यं प्रयागं तीर्थमुत्तमम् तीर्थराजम् अनुप्राप्य न चान्यत्किंचिदर्हति
ब्रह्मादेखील नेहमी प्रयाग या श्रेष्ठ तीर्थाचं स्मरण करतो; तीर्थराज मिळाल्यावर दुसरं काहीच महत्त्वाचं वाटत नाही.
को हि देवत्वमासाद्य मनुष्यत्वं चिकीर्षति अनेनैवोपमानेन त्वं ज्ञास्यसि युधिष्ठिर यथा पुण्यतमं चास्ति तथैव कथितं मया
जो एकदा देवपदाला पोहोचतो, तो पुन्हा माणूस व्हावं असं का इच्छील? ह्याच उदाहरणावरून, हे युधिष्ठिरा, मी जे पुण्यतम सांगितलं ते तू समजून घेशील.
श्रुतं चेदं त्वया प्रोक्तं विस्मितो ऽहं पुनः पुनः कथं योगेन तत्प्राप्तिः स्वर्गवासस्तु कर्मणा
हे तुला ऐकायला मिळालं, मी पुन्हा पुन्हा आश्चर्यचकित होतो—योगाने ती प्राप्ती कशी होते, आणि कर्माने स्वर्गवास कसा मिळतो?
दाता वै लभते भोगान् गां च यत्कर्मणः फलम् तानि कर्माणि पृच्छामि पुनस्तैः प्राप्यते मही
जो देतो त्याला भोग मिळतात आणि त्याच्या कर्माचे फळ, गायी वगैरे; मी पुन्हा विचारतो—त्या कर्मांनी पृथ्वी मिळते का?
शृणु राजन्महाबाहो यथोक्तकरणं महीम् गामग्निं ब्राह्मणं शास्त्रं काञ्चनं सलिलं स्त्रियः
ऐक, राजन, बलाढ्य योद्ध्या, जसं सांगितलं तसं केल्यावर पृथ्वी, गायी, अग्नी, ब्राह्मण, शास्त्र, सोने, पाणी आणि स्त्रिया—
मातरं पितरं चैव ये निन्दन्ति नराधमाः न तेषामूर्ध्वगमनम् इदमाह प्रजापतिः
जे नीच माणसं आईवडिलांची निंदा करतात, त्यांना वर जाण्याचा मार्ग नाही; असं प्रजापती म्हणतो.
एवं योगस्य सम्प्राप्तिस्थानं परमदुर्लभम् गच्छन्ति नरकं घोरं ये नराः पापकर्मिणः
अशा प्रकारे योग मिळवणं फार कठीण आहे; जे माणसं पाप कर्म करतात, ती भयंकर नरकात जातात.
हस्त्यश्वं गाम् अनड्वाहं मणिमुक्तादिकाञ्चनम् परोक्षं हरते यस्तु पश्चाद्दानं प्रयच्छति
जो हत्ती, घोडे, गायी, बैलगाडी, मौल्यवान दगड, मोती, सोने किंवा काहीही चोरून, नंतर दान देतो—
न ते गच्छन्ति वै स्वर्गं दातारो यत्र भोगिनः अनेनकर्मणा युक्ताः पच्यन्ते नरके पुनः
ते स्वर्गाला जात नाहीत, जिथे देणारे भोग भोगतात; अशा कर्मात गुंतलेल्यांना पुन्हा नरकात तळवलं जातं.
एवं योगं च धर्मं च दातारं च युधिष्ठिर यथा सत्यमसत्यं वा अस्ति नास्तीति यत्फलम् निरुक्तं तु प्रवक्ष्यामि यथाह स्वयमंशुमान्
अशा प्रकारे, हे युधिष्ठिरा, योग, धर्म आणि दान करणारा, सत्य-असत्य, अस्तित्व-नास्तित्व यांचं फळ मी सांगितलं; आता मी सूर्यदेवाने सांगितल्याप्रमाणे स्पष्ट सांगतो.
शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु नैमिषं पुष्करं चैव गोतीर्थं सिन्धुसागरम्
ऐक, राजन, मी पुन्हा प्रयागाचं महात्म्य सांगतो, तसेच नैमिष, पुष्कर, गोतीर्थ आणि सिंधू समुद्राचंही.
गया च चैत्रकं चैव गङ्गासागरमेव च एते चान्ये च बहवो ये च पुण्याः शिलोच्चयाः
गया, चित्रक, गंगासागर आणि असे अनेक पवित्र स्थानं, तसेच जिथे जिथे पवित्र शिळांचे समूह आहेत—
दश तीर्थसहस्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथा पराः प्रयागे संस्थिता नित्यम् एवमाहुर्मनीषिणः
प्रयागात नेहमी दहा हजार तीर्थे आणि तीस कोटी इतर पवित्र स्थानं वसलेली आहेत, असं ज्ञानी लोक सांगतात.
त्रीणि चाप्यग्निकुण्डानि येषां मध्ये तु जाह्नवी प्रयागादभिनिष्क्रान्ता सर्वतीर्थनमस्कृता
तीन अग्निकुंडं आहेत, ज्यांच्या मध्येच जाह्नवी म्हणजे गंगा प्रयागातून प्रकट होते आणि सर्व तीर्थांनी तिचं वंदन केलं आहे.
तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता यमुना गङ्गया सार्धं संगता लोकभाविनी
तपनीयाचा कन्या, तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेली यमुना, गंगेबरोबर एकत्र झाली आणि सर्व लोकांचे कल्याण घडवते.
गङ्गायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम् प्रयागं राजशार्दूल कलां नार्हति षोडशीम्
गंगा आणि यमुना यांच्या मध्ये असलेला प्रदेश पृथ्वीचा गर्भ मानला जातो; राजसिंहा, प्रयागाच्या सोळाव्या भागाशीही दुसरं कोणतंही स्थान जुळू शकत नाही.
तिस्रः कोट्यो ऽर्धकोटिश्च तीर्थानां वायुरब्रवीत् दिवि भुव्यन्तरिक्षे च तत्सर्वं जाह्नवी स्मृता
तीन कोटी आणि अर्धा कोटी तीर्थस्थानं, वायूने सांगितलं, स्वर्गात, पृथ्वीवर आणि आकाशात आहेत—पण ती सर्व गंगाच मानली जातात.
प्रयागं समधिष्ठानं कम्बलाश्वतरावुभौ भोगवत्यथ या चैषा वेदिरेषा प्रजापतेः
प्रयाग हे कंबळ आणि अश्वतर या दोघांचं, तसेच भोगवतीचं स्थान आहे; आणि हेच प्रजापतीचं वेदी आहे.
तत्र वेदाश्च यज्ञाश्च मूर्तिमन्तो युधिष्ठिर प्रजापतिम् उपासन्ते ऋषयश्च तपोधनाः
तेथे, युधिष्ठिरा, वेद आणि यज्ञ प्रत्यक्ष रूप घेतात, आणि तपश्चर्येला वाहिलेल्या ऋषी प्रजापतीची उपासना करतात.
यजन्ते क्रतुभिर् देवास् तथा चक्रधरा नृपाः ततः पुण्यतमं नास्ति त्रिषु लोकेषु भारत
देवता यज्ञांनी पूजन करतात, आणि शस्त्रधारी राजेही तसंच करतात; म्हणून, भारत, तीनही लोकांत याहून पवित्र काहीच नाही.
प्रभावात्सर्वतीर्थेभ्यः प्रभवत्यधिकं विभो दश तीर्थसहस्राणि तिस्रः कोट्यस्तथा पराः
म्हणूनच, महाबळा, प्रयागाच्या प्रभावामुळे इतर सर्व तीर्थांपेक्षा तो श्रेष्ठ आहे; तिथे दहा हजार तीर्थे आणि तीन कोटी इतर पवित्र स्थानं आहेत.
यत्र गङ्गा महाभागा स देशस्तत्तपोधनम् सिद्धक्षेत्रं च विज्ञेयं गङ्गातीरसमन्वितम्
जिथे पुण्यवती गंगा वाहते, तो प्रदेश तपस्वींचं निवासस्थान आहे, सिद्धभूमी म्हणून ओळखला जातो, आणि गंगेच्या काठाने सुशोभित आहे.
इदं सत्यं विजानीयात् साधूनामात्मनश्च वै सुहृदश्च जपेत्कर्णे शिष्यस्यानुगतस्य च
हे सत्य आहे, हे सज्जनांसाठी आणि स्वतःसाठी जाणावं; हे मित्राच्या कानात किंवा निष्ठावान शिष्याला सांगावं.
इदं धन्यमिदं स्वर्ग्यम् इदं सत्यमिदं सुखम् इदं पुण्यमिदं धर्म्यं पावनं धर्ममुत्तमम्
हे धन्य आहे, हे स्वर्गप्राप्तीसाठी आहे, हे सत्य आहे, हे सुख आहे, हे पुण्य आहे, हे धर्माचं आहे, हे पावन आहे, आणि हेच श्रेष्ठ धर्म आहे.
महर्षीणामिदं गुह्यं सर्वपापप्रणाशनम् अधीत्य च द्विजो ऽप्येतन् निर्मलः स्वर्गमाप्नुयात्
हे महर्षींचं गुपित आहे, सर्व पापांचा नाश करणारं आहे; जो ब्राह्मण हे वाचतो, तो निर्मळ होतो आणि स्वर्गाला पोहोचतो.
य इदं शृणुयान्नित्यं तीर्थं पुण्यं सदा शुचिः जातिस्मरत्वं लभते नाकपृष्ठे च मोदते
जो हा पवित्र तीर्थ रोज ऐकतो, तो नेहमी शुद्ध राहतो, त्याला पूर्वजन्मांची आठवण होते आणि तो स्वर्गात आनंदाने वावरतो.
प्राप्यन्ते तानि तीर्थानि सद्भिः शिष्टानुदर्शिभिः स्नाहि तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्भव
हे तीर्थ सज्जन आणि सदाचाराचे अनुकरण करणारे लोक प्राप्त करतात; कौरव्य, तू तीर्थात स्नान कर आणि वाकड्या मनाचा होऊ नकोस.
त्वया च सम्यक्पृष्टेन कथितं वै मया विभो पितरस्तारिताः सर्वे तथैव च पितामहाः
तू योग्य प्रकारे विचारल्यामुळे, महाबळा, मी तुला हे सांगितलं; त्यामुळे तुझे सर्व पितर आणि आजोबा तारले गेले.
व्रतं दानं तपस्तीर्थं यागाः सर्वे सदक्षिणाः योगाः सांख्यं सदाचारो ये चान्ये ज्ञानहेतवः प्रयागस्य तु सर्वे ते कलां नार्हन्ति षोडशीम्
व्रत, दान, तप, तीर्थयात्रा, सर्व यज्ञ योग्य दक्षिणेसह, योग, सांख्य, सदाचार आणि इतर ज्ञानाची साधनं—हे सर्व प्रयागाच्या सोळाव्या भागाशीही जुळू शकत नाहीत.