गतिं च परमां दिव्यां भोगांश्चैव यथेप्सितान् किमर्थमल्पयोगेन बहु धर्मं प्रशंससि एतन्मे संशयं ब्रूहि यथादृष्टं यथाश्रुतम्
सर्वोच्च दिव्य स्थान आणि हवी ती सुखं—कमी प्रयत्नात इतका धर्म का कौतुक करतोस? मला हा शंका आहे, जसं पाहिलं आणि ऐकलं तसं सांग.
अश्रद्धेयं न वक्तव्यं प्रत्यक्षमपि यद्भवेत् नरस्याश्रद्दधानस्य पापोपहतचेतसः
ज्यावर विश्वास ठेवता येत नाही, ते सांगू नये—even जर ते समोर दिसत असलं तरी, कारण ज्याच्या मनात श्रद्धा नाही आणि पापानं मन भरलं आहे, त्याला उपयोग नाही.
अश्रद्दधानो ह्यशुचिर् दुर्मतिस्त्यक्तमङ्गलः एते पातकिनः सर्वे तेनेदं भाषितं त्वया
ज्याच्यात श्रद्धा नाही, जो अपवित्र आहे, वाईट विचारांचा आहे, आणि ज्याचं भाग्य सोडलं आहे—हे सर्व पापीच आहेत; म्हणून तू असं बोललास.
शृणु प्रयागमाहात्म्यं यथादृष्टं यथाश्रुतम् प्रत्यक्षं च परोक्षं च यथान्यस्तं भविष्यति
प्रयागाचं महात्म्य, जसं पाहिलं आणि ऐकलं, प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष, जसं सांगितलं जाईल तसं, तू ऐक.
यथैवान्यददृष्टं च यथादृष्टं यथाश्रुतम् शास्त्रं प्रमाणं कृत्वा च युज्यते योगमात्मनः
जसं आपण पाहिलं, न पाहिलं, किंवा ऐकलं, तसं शास्त्राला प्रमाण मानून, आपलं मन योगामध्ये एकरूप करावं.
क्लिश्यते चापरस्तत्र नैव योगमवाप्नुयात् जन्मान्तरसहस्रेभ्यो योगो लभ्येत मानवैः
पण दुसरा जो तिथे खूप कष्ट करतो, त्याला योग मिळत नाही; हजारो जन्मानंतरही माणसाला योग मिळणं फार कठीण आहे.
यथा योगसहस्रेण योगो लभ्येत मानवैः यस्तु सर्वाणि रत्नानि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति
जसं हजारो वेळा योग साधून योग मिळतो, तसंच जो सर्व रत्ने ब्राह्मणांना देतो—
तेन दानेन दत्तेन योगं नाभ्येति मानवः प्रयागे तु मृतस्येदं सर्वं भवति नान्यथा
त्या दानामुळे माणसाला योग मिळत नाही; पण प्रयागात मृत्यू आला तर सर्व काही मिळतं, दुसऱ्या कुठे नाही.
प्रधानहेतुं वक्ष्यामि श्रद्दधत्स्व च भारत यथा सर्वेषु भूतेषु ब्रह्म सर्वत्र दृश्यते
मी तुला मुख्य कारण सांगतो, हे भारत, श्रद्धा ठेव; सर्व जीवांमध्ये ब्रह्म सर्वत्र कसं दिसतं ते ऐक.
ब्राह्मणे वास्ति यत्किंचिद् अब्राह्मम् इति वोच्यते एवं सर्वेषु भूतेषु ब्रह्म सर्वत्र पूज्यते
ब्राह्मणात जे काही आहे, ते जर अब्रह्म म्हणालं, तरीही सर्व जीवांमध्ये ब्रह्म सर्वत्र पूज्य आहे.
तथा सर्वेषु लोकेषु प्रयागं पूजयेद्बुधः पूज्यते तीर्थराजस्तु सत्यमेव युधिष्ठिर
म्हणून सर्व लोकांत बुद्धिमानाने प्रयागाची पूजा करावी; खरोखर, हे युधिष्ठिरा, तीर्थांचा राजा पूज्य आहे.
ब्रह्मापि स्मरते नित्यं प्रयागं तीर्थमुत्तमम् तीर्थराजम् अनुप्राप्य न चान्यत्किंचिदर्हति
ब्रह्मादेखील नेहमी प्रयाग या श्रेष्ठ तीर्थाचं स्मरण करतो; तीर्थराज मिळाल्यावर दुसरं काहीच महत्त्वाचं वाटत नाही.
को हि देवत्वमासाद्य मनुष्यत्वं चिकीर्षति अनेनैवोपमानेन त्वं ज्ञास्यसि युधिष्ठिर यथा पुण्यतमं चास्ति तथैव कथितं मया
जो एकदा देवपदाला पोहोचतो, तो पुन्हा माणूस व्हावं असं का इच्छील? ह्याच उदाहरणावरून, हे युधिष्ठिरा, मी जे पुण्यतम सांगितलं ते तू समजून घेशील.
श्रुतं चेदं त्वया प्रोक्तं विस्मितो ऽहं पुनः पुनः कथं योगेन तत्प्राप्तिः स्वर्गवासस्तु कर्मणा
हे तुला ऐकायला मिळालं, मी पुन्हा पुन्हा आश्चर्यचकित होतो—योगाने ती प्राप्ती कशी होते, आणि कर्माने स्वर्गवास कसा मिळतो?
दाता वै लभते भोगान् गां च यत्कर्मणः फलम् तानि कर्माणि पृच्छामि पुनस्तैः प्राप्यते मही
जो देतो त्याला भोग मिळतात आणि त्याच्या कर्माचे फळ, गायी वगैरे; मी पुन्हा विचारतो—त्या कर्मांनी पृथ्वी मिळते का?
शृणु राजन्महाबाहो यथोक्तकरणं महीम् गामग्निं ब्राह्मणं शास्त्रं काञ्चनं सलिलं स्त्रियः
ऐक, राजन, बलाढ्य योद्ध्या, जसं सांगितलं तसं केल्यावर पृथ्वी, गायी, अग्नी, ब्राह्मण, शास्त्र, सोने, पाणी आणि स्त्रिया—
मातरं पितरं चैव ये निन्दन्ति नराधमाः न तेषामूर्ध्वगमनम् इदमाह प्रजापतिः
जे नीच माणसं आईवडिलांची निंदा करतात, त्यांना वर जाण्याचा मार्ग नाही; असं प्रजापती म्हणतो.
एवं योगस्य सम्प्राप्तिस्थानं परमदुर्लभम् गच्छन्ति नरकं घोरं ये नराः पापकर्मिणः
अशा प्रकारे योग मिळवणं फार कठीण आहे; जे माणसं पाप कर्म करतात, ती भयंकर नरकात जातात.
हस्त्यश्वं गाम् अनड्वाहं मणिमुक्तादिकाञ्चनम् परोक्षं हरते यस्तु पश्चाद्दानं प्रयच्छति
जो हत्ती, घोडे, गायी, बैलगाडी, मौल्यवान दगड, मोती, सोने किंवा काहीही चोरून, नंतर दान देतो—
न ते गच्छन्ति वै स्वर्गं दातारो यत्र भोगिनः अनेनकर्मणा युक्ताः पच्यन्ते नरके पुनः
ते स्वर्गाला जात नाहीत, जिथे देणारे भोग भोगतात; अशा कर्मात गुंतलेल्यांना पुन्हा नरकात तळवलं जातं.
एवं योगं च धर्मं च दातारं च युधिष्ठिर यथा सत्यमसत्यं वा अस्ति नास्तीति यत्फलम् निरुक्तं तु प्रवक्ष्यामि यथाह स्वयमंशुमान्
अशा प्रकारे, हे युधिष्ठिरा, योग, धर्म आणि दान करणारा, सत्य-असत्य, अस्तित्व-नास्तित्व यांचं फळ मी सांगितलं; आता मी सूर्यदेवाने सांगितल्याप्रमाणे स्पष्ट सांगतो.
शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु नैमिषं पुष्करं चैव गोतीर्थं सिन्धुसागरम्
ऐक, राजन, मी पुन्हा प्रयागाचं महात्म्य सांगतो, तसेच नैमिष, पुष्कर, गोतीर्थ आणि सिंधू समुद्राचंही.
गया च चैत्रकं चैव गङ्गासागरमेव च एते चान्ये च बहवो ये च पुण्याः शिलोच्चयाः
गया, चित्रक, गंगासागर आणि असे अनेक पवित्र स्थानं, तसेच जिथे जिथे पवित्र शिळांचे समूह आहेत—
दश तीर्थसहस्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथा पराः प्रयागे संस्थिता नित्यम् एवमाहुर्मनीषिणः
प्रयागात नेहमी दहा हजार तीर्थे आणि तीस कोटी इतर पवित्र स्थानं वसलेली आहेत, असं ज्ञानी लोक सांगतात.
त्रीणि चाप्यग्निकुण्डानि येषां मध्ये तु जाह्नवी प्रयागादभिनिष्क्रान्ता सर्वतीर्थनमस्कृता
तीन अग्निकुंडं आहेत, ज्यांच्या मध्येच जाह्नवी म्हणजे गंगा प्रयागातून प्रकट होते आणि सर्व तीर्थांनी तिचं वंदन केलं आहे.
तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता यमुना गङ्गया सार्धं संगता लोकभाविनी
तपनीयाचा कन्या, तीनही लोकांत प्रसिद्ध असलेली यमुना, गंगेबरोबर एकत्र झाली आणि सर्व लोकांचे कल्याण घडवते.
गङ्गायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम् प्रयागं राजशार्दूल कलां नार्हति षोडशीम्
गंगा आणि यमुना यांच्या मध्ये असलेला प्रदेश पृथ्वीचा गर्भ मानला जातो; राजसिंहा, प्रयागाच्या सोळाव्या भागाशीही दुसरं कोणतंही स्थान जुळू शकत नाही.
तिस्रः कोट्यो ऽर्धकोटिश्च तीर्थानां वायुरब्रवीत् दिवि भुव्यन्तरिक्षे च तत्सर्वं जाह्नवी स्मृता
तीन कोटी आणि अर्धा कोटी तीर्थस्थानं, वायूने सांगितलं, स्वर्गात, पृथ्वीवर आणि आकाशात आहेत—पण ती सर्व गंगाच मानली जातात.
प्रयागं समधिष्ठानं कम्बलाश्वतरावुभौ भोगवत्यथ या चैषा वेदिरेषा प्रजापतेः
प्रयाग हे कंबळ आणि अश्वतर या दोघांचं, तसेच भोगवतीचं स्थान आहे; आणि हेच प्रजापतीचं वेदी आहे.
तत्र वेदाश्च यज्ञाश्च मूर्तिमन्तो युधिष्ठिर प्रजापतिम् उपासन्ते ऋषयश्च तपोधनाः
तेथे, युधिष्ठिरा, वेद आणि यज्ञ प्रत्यक्ष रूप घेतात, आणि तपश्चर्येला वाहिलेल्या ऋषी प्रजापतीची उपासना करतात.