सवर्णत्वाच्च सावर्णिर् मनोर्वैवस्वतस्य च ततः शनिं च तपतीं विष्टिं चैव क्रमेण तु
तो रंगाने मनुसारखा असल्यामुळे त्याला सावर्णी असे नाव पडले; त्यानंतर शनि, तपती आणि विष्टी असे अनुक्रमे जन्मले.
छायायां जनयामास संज्ञेयमिति भास्करः छाया स्वपुत्रे ऽभ्यधिकं स्नेहं चक्रे मनौ तथा
छायेतही भास्कराने संज्ञा समजून संतती उत्पन्न केली; छायेला आपल्या मुलांवर मनुपेक्षा जास्त प्रेम होते.
पूर्वो मनुस्तु चक्षाम न यमः क्रोधमूर्छितः संतर्जयामास तदा पादमुद्यम्य दक्षिणम्
मोठा मनु हे लक्षात घेत नव्हता, पण यम रागाने भरून छायेला धमकावू लागला आणि उजवा पाय उचलला.
शशाप च यमं छाया सक्षतः कृमिसंयुतः पादो ऽयमेको भविता पूयशोणितविस्रवः
छायाने यमाला शाप दिला—'तुझा हा एक पाय जखमी होईल, त्यात कीडे पडतील आणि तो नेहमी पू व रक्त वाहणारा राहील.'
निवेदयामास पितुर् यमः शापादमर्षितः निष्कारणमहं शप्तो मात्रा देव सकोपया
यमाने आपल्या वडिलांना सांगितलं, "आईने रागाच्या भरात मला काहीही कारण नसताना शाप दिला आहे, देवांनो."
बालभावान्मया किंचिद् उद्यतश् चरणः सकृत् मनुना वार्यमाणापि मम शापम् अदाद् विभो
माझ्या बालिशपणामुळे मी एकदा थोडंसं पाऊल उचललं होतं; मनूने तिला थांबवायचा प्रयत्न केला, तरीही तिने मला शाप दिला, प्रभो."
प्रायो न माता सास्माकं शापेनाहं यतो हतः देवो ऽप्याह यमं भूयः किं करोमि महामते
ती बाई आपली खरी आईच नाही, कारण तिच्या शापामुळे मी नष्ट झालो आहे; तेव्हा देवाने पुन्हा यमाला विचारलं, "माझ्या बुद्धिमंत्या, मी आता काय करू?"
मौर्ख्यात्कस्य न दुःखं स्याद् अथवा कर्मसंततिः अनिवार्या भवस्यापि का कथान्येषु जन्तुषु
मूर्खपणामुळे कोणाला दु:ख होत नाही? नाहीतर कर्मांची साखळीच आहे. जर जन्ममृत्यूच टाळता येत नाही, तर इतर जीवांची काय कथा?"
कृकवाकुर्मया दत्तो यः कृमीन्भक्षयिष्यति क्लेदं च रुधिरं चैव वत्सायम् अपनेष्यति
कुत्र्याला किडे खाण्यासाठी दिलं होतं; तो ओलावा आणि रक्त दूर करतो आणि पिल्लांनाही खातो."
एवमुक्तस्तपस्तेपे यमस्तीव्रं महायशाः गोकर्णतीर्थे वैराग्यात् फलपत्त्रानिलाशनः
असं ऐकून, यमाने मोठ्या वैराग्याने गोकार्ण तीर्थावर कठोर तप केलं, फक्त पानं आणि वाऱ्यावर जगत राहिला."
आराधयन्महादेवं यावद्वर्षायुतायुतम् वरं प्रादान्महादेवः संतुष्टः शूलभृत्तदा
त्याने महादेवाची हजारो वर्षं भक्ती केली, आणि महादेव समाधानी होऊन त्याला वर दिला, हे त्रिशूळधारींनो."
वव्रे स लोकपालत्वं पितृलोके नृपालयम् धर्माधर्मात्मकस्यापि जगतस्तु परीक्षणम्
त्याने जगाचं रक्षण, पितरांच्या लोकाचं राज्य आणि धर्म-अधर्माचं परीक्षण अशी वरं मागितली."
एवं स लोकपालत्वम् अगमच्छूलपाणिनः पितॄणां चाधिपत्यं च धर्माधर्मस्य चानघ
अशा प्रकारे त्याला त्रिशूळधारी देवाकडून जगाचं रक्षण, पितरांचं अधिपत्य आणि धर्म-अधर्माचं निरीक्षण मिळालं, हे निष्पापा."
विवस्वानथ तज्ज्ञात्वा संज्ञायाः कर्मचेष्टितम् त्वष्टुः समीपमगमद् आचचक्षे च रोषवान्
मग विवस्वानाने संज्ञेच्या वागणुकीचं सगळं कळून, रागाने त्वष्ट्याजवळ जाऊन सर्व काही सांगितलं."
तमुवाच ततस्त्वष्टा सान्त्वपूर्वं द्विजोत्तमाः तवासहन्ती भगवन् महस्तीव्रं तमोनुदम्
तेव्हा त्वष्ट्याने त्याला आधी शांतपणे सांगितलं, "तुझं तेज इतकं मोठं आहे, भगवन्, की ते कोणालाही सहन होत नाही; ते घनदाट अंधार दूर करतं."
वडबारूपम् आस्थाय मत्सकाशम् इहागता निवारिता मया सा नु त्वया चैव दिवाकर
ती घोडीच्या रूपात माझ्याकडे आली होती; मी तिला थांबवलं, आणि तूही, दिवाकर, तसंच केलंस."
यस्माद् अविज्ञाततया मत्सकाशम् इहागता तस्मान्मदीयं भवनं प्रवेष्टुं न त्वमर्हसि
ती मला ओळखली नाही म्हणून माझ्याकडे आली, म्हणून तू माझ्या घरात यायला योग्य नाहीस."
एवमुक्ता जगामाथ मरुदेशमनिन्दिता वडबारूपम् आस्थाय भूतले सम्प्रतिष्ठिता
असं ऐकून, निष्कलंक संज्ञा घोडीच्या रूपात मरुभूमीत गेली आणि पृथ्वीवर स्थिरावली."
तस्मात्प्रसादं कुरु मे यद्यनुग्रहभागहम् अपनेष्यामि ते तेजो यन्त्रे कृत्वा दिवाकर
म्हणून, जर मी तुझ्या कृपेची पात्र असेन, तर मला तुझा प्रसाद दे; मी तुझं तेज एका यंत्रात ठेवून दूर करीन, हे सूर्यदेवा."
रूपं तव करिष्यामि लोकानन्दकरं प्रभो तथेत्युक्तः स रविणा भ्रमौ कृत्वा दिवाकरम्
मी तुझं रूप असं करीन की ते सगळ्या लोकांना आनंद देईल, प्रभो." असं रविने सांगितल्यावर, त्याने सूर्याभोवती प्रदक्षिणा घातली."
पृथक्चकार तत्तेजश् चक्रं विष्णोर् अकल्पयत् त्रिशूलं चापि रुद्रस्य वज्रमिन्द्रस्य चाधिकम्
त्याने ते तेज वेगळं केलं, विष्णूसाठी चक्र, रुद्रासाठी त्रिशूळ आणि इंद्राच्या वज्राहून मोठं वज्र तयार केलं."
दैत्यदानवसंहर्तुः सहस्रकिरणात्मकम् रूपं चाप्रतिमं चक्रे त्वष्टा पद्भ्यामृते महत्
त्वष्ट्याने दैत्य आणि दानवांचा संहार करण्यासाठी, हजार किरणांचं, अतुलनीय असं रूप घडवलं; फक्त पाय मोठे होते."
न शशाकाथ तद्द्रष्टुं पादरूपं रवेः पुनः अर्चास्वपि ततः पादौ न कश्चित्कारयेत् क्वचित्
त्याला पुन्हा सूर्याच्या पायांच्या त्या रूपाकडे पाहवतच नव्हतं; म्हणूनच, मूर्तीमध्येही कुणीच कधी सूर्यदेवाचे पाय घडवू नयेत.
यः करोति स पापिष्ठां गतिमाप्नोति निन्दिताम् कुष्ठरोगमवाप्नोति लोके ऽस्मिन्दुःखसंयुतः
जो असं करतो, तो फार पापी आणि निंदनीय अवस्थेला पोहोचतो, त्याला कुष्ठरोग होतो आणि या जगात दुःखाने भरून राहतो.
तस्माच्च धर्मकामार्थी चित्रेष्वायतनेषु च न क्वचित्कारयेत्पादौ देवदेवस्य धीमतः
म्हणूनच, धर्म, काम किंवा अर्थ हवे असणाऱ्याने कधीही, कोणत्याही चित्रात किंवा देवळात, देवाधिदेवाच्या पायांचे चित्रण करू नये.
ततः स भगवान्गत्वा भूर्लोकम् अमराधिपः कामयामास कामार्तो मुख एव दिवाकरः
मग तो पुण्यवान देव, अमरांचा राजा, पृथ्वीवर गेला आणि इच्छेने भरून सूर्याच्या मुखाची आस धरू लागला.
अश्वरूपेण महता तेजसा च समावृतः संज्ञा च मनसा क्षोभम् अगमद्भयविह्वला
घोड्याच्या रूपात आणि तेजस्वी प्रकाशाने वेढलेली संज्ञा मनाने घाबरली आणि अस्वस्थ झाली.
नासापुटाभ्यामुत्सृष्टं परो ऽयमिति शङ्कया तद्रेतसस् ततो जाताव् अश्विनाव् इति निश्चितम्
तिने शंका येऊन, हे दुसऱ्याचं बीज आहे असं समजून, नाकातून ते बीज टाकलं; त्या बीजातूनच अश्विनी कुमारांचा जन्म झाला.
दस्रौ सुतत्वात् संजातौ नासत्यौ नासिकाग्रतः ज्ञात्वा चिराच्च तं देवं संतोषम् अगमत् परम्
ते जुळी भावंडं म्हणून दसरू म्हणवले गेले, आणि नाकातून जन्मले म्हणून त्यांना नासत्य म्हणतात. हे सत्य उशिरा कळल्यावर त्या देवाला अत्यंत समाधान मिळालं.
विमानेनागमत्स्वर्गं पत्या सह मुदान्विता सावर्णो ऽपि मनुर् मेराव् अद्याप्यास्ते तपोधनः शनिस्तपोबलादाप ग्रहसाम्यं ततः पुनः
ती पतीसोबत आनंदाने विमानातून स्वर्गात गेली. सावर्णी मनु आजही मेरू पर्वतावर तपश्चर्येत रमला आहे. त्याच्या तपाच्या बळावर शनीला ग्रहांमध्ये समान स्थान मिळालं.