उत्तरेण प्रवक्ष्यामि आदित्यस्य महात्मनः तीर्थं निरञ्जनं नाम यत्र देवाः सवासवाः
उत्तर दिशेला, मी त्या महान आत्म्याचा, आदित्याचं 'निरंजन' नावाचं तीर्थ सांगतो, जिथे सर्व देव आणि इंद्र राहतात.
उपासते स्म संध्यां ये त्रिकालं हि युधिष्ठिर देवाः सेवन्ति तत्तीर्थं ये चान्ये विबुधा जनाः
हे युधिष्ठिरा, जे लोक दिवसातून तीन वेळा संध्याकाळी पूजा करतात, त्या तीर्थाचं सेवन देव आणि इतर ज्ञानी लोक करतात.
श्रद्दधानपरो भूत्वा कुरु तीर्थाभिषेचनम् अन्ये च बहवस्तीर्थाः सर्वपापहराः स्मृताः तेषु स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्ते ऽपुनर्भवाः
श्रद्धेनं तू तीर्थस्नान कर; अनेक तीर्थं सर्व पापं दूर करणारी मानली गेली आहेत. तिथे स्नान करून जे मरण पावतात, ते स्वर्गात जातात आणि पुन्हा जन्म घेत नाहीत.
गङ्गा च यमुना चैव उभे तुल्यफले स्मृते केवलं ज्येष्ठभावेन गङ्गा सर्वत्र पूज्यते
गंगा आणि यमुना या दोन्हीही फळात समान मानल्या गेल्या आहेत; फक्त मोठेपणामुळे गंगेला सर्वत्र पूजलं जातं.
एवं कुरुष्व कौन्तेय सर्वतीर्थाभिषेचनम् यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति
म्हणून, कुंतीपुत्रा, सर्व तीर्थांत स्नान कर; आयुष्यात केलेलं सर्व पाप त्या क्षणी नाहीसं होतं.
यस्त्विमं कल्य उत्थाय पठते च शृणोति च मुच्यते सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोकं स गच्छति
जो कोणी सकाळी लवकर उठून हे वाचतो किंवा ऐकतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि स्वर्गलोकात जातो.
श्रुतं मे ब्रह्मणा प्रोक्तं पुराणे ब्रह्मसम्भवे तीर्थानां तु सहस्राणि शतानि नियुतानि च सर्वे पुण्याः पवित्राश्च गतिश्च परमा स्मृता
मी ब्रह्मदेवांनी सांगितलेलं, ब्रह्मपुराणात ऐकलं आहे—हजारो, शेकडो, लाखो तीर्थं आहेत; ती सर्व पवित्र, शुद्ध आणि सर्वोच्च स्थान देणारी मानली गेली आहेत.
सोमतीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम् स्नानमात्रेण राजेन्द्र पुरुषांस्तारयेच्छतम् तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्
सोमतीर्थ हे फार पुण्याचं आणि मोठ्या पापांचं नाश करणारं आहे; फक्त स्नान केल्यावर, राजेंद्र, शेकडो लोकांचं उद्धार होतं. म्हणून सर्व प्रयत्नांनी तिथे स्नान करावं.
पृथिव्यां नैमिषं पुण्यम् अन्तरिक्षे च पुष्करम् त्रयाणामपि लोकानां कुरुक्षेत्रं विशिष्यते
पृथ्वीवर नैमिष तीर्थ पवित्र आहे, आकाशात पुष्कर, आणि तिन्ही लोकांत कुरुक्षेत्र सर्वांत श्रेष्ठ मानलं जातं.
सर्वाणि तानि संत्यज्य कथमेकं प्रशंससि अप्रमाणं तु तत्रोक्तम् अश्रद्धेयमनुत्तमम्
सर्व तीर्थं सोडून, एकाचं कसं कौतुक करतोस? तिथे जे सांगितलं आहे, ते मोजता येणार नाही असं, विश्वास ठेवायला कठीण आणि श्रेष्ठ आहे.
गतिं च परमां दिव्यां भोगांश्चैव यथेप्सितान् किमर्थमल्पयोगेन बहु धर्मं प्रशंससि एतन्मे संशयं ब्रूहि यथादृष्टं यथाश्रुतम्
सर्वोच्च दिव्य स्थान आणि हवी ती सुखं—कमी प्रयत्नात इतका धर्म का कौतुक करतोस? मला हा शंका आहे, जसं पाहिलं आणि ऐकलं तसं सांग.
अश्रद्धेयं न वक्तव्यं प्रत्यक्षमपि यद्भवेत् नरस्याश्रद्दधानस्य पापोपहतचेतसः
ज्यावर विश्वास ठेवता येत नाही, ते सांगू नये—even जर ते समोर दिसत असलं तरी, कारण ज्याच्या मनात श्रद्धा नाही आणि पापानं मन भरलं आहे, त्याला उपयोग नाही.
अश्रद्दधानो ह्यशुचिर् दुर्मतिस्त्यक्तमङ्गलः एते पातकिनः सर्वे तेनेदं भाषितं त्वया
ज्याच्यात श्रद्धा नाही, जो अपवित्र आहे, वाईट विचारांचा आहे, आणि ज्याचं भाग्य सोडलं आहे—हे सर्व पापीच आहेत; म्हणून तू असं बोललास.
शृणु प्रयागमाहात्म्यं यथादृष्टं यथाश्रुतम् प्रत्यक्षं च परोक्षं च यथान्यस्तं भविष्यति
प्रयागाचं महात्म्य, जसं पाहिलं आणि ऐकलं, प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष, जसं सांगितलं जाईल तसं, तू ऐक.
यथैवान्यददृष्टं च यथादृष्टं यथाश्रुतम् शास्त्रं प्रमाणं कृत्वा च युज्यते योगमात्मनः
जसं आपण पाहिलं, न पाहिलं, किंवा ऐकलं, तसं शास्त्राला प्रमाण मानून, आपलं मन योगामध्ये एकरूप करावं.
क्लिश्यते चापरस्तत्र नैव योगमवाप्नुयात् जन्मान्तरसहस्रेभ्यो योगो लभ्येत मानवैः
पण दुसरा जो तिथे खूप कष्ट करतो, त्याला योग मिळत नाही; हजारो जन्मानंतरही माणसाला योग मिळणं फार कठीण आहे.
यथा योगसहस्रेण योगो लभ्येत मानवैः यस्तु सर्वाणि रत्नानि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति
जसं हजारो वेळा योग साधून योग मिळतो, तसंच जो सर्व रत्ने ब्राह्मणांना देतो—
तेन दानेन दत्तेन योगं नाभ्येति मानवः प्रयागे तु मृतस्येदं सर्वं भवति नान्यथा
त्या दानामुळे माणसाला योग मिळत नाही; पण प्रयागात मृत्यू आला तर सर्व काही मिळतं, दुसऱ्या कुठे नाही.
प्रधानहेतुं वक्ष्यामि श्रद्दधत्स्व च भारत यथा सर्वेषु भूतेषु ब्रह्म सर्वत्र दृश्यते
मी तुला मुख्य कारण सांगतो, हे भारत, श्रद्धा ठेव; सर्व जीवांमध्ये ब्रह्म सर्वत्र कसं दिसतं ते ऐक.
ब्राह्मणे वास्ति यत्किंचिद् अब्राह्मम् इति वोच्यते एवं सर्वेषु भूतेषु ब्रह्म सर्वत्र पूज्यते
ब्राह्मणात जे काही आहे, ते जर अब्रह्म म्हणालं, तरीही सर्व जीवांमध्ये ब्रह्म सर्वत्र पूज्य आहे.
तथा सर्वेषु लोकेषु प्रयागं पूजयेद्बुधः पूज्यते तीर्थराजस्तु सत्यमेव युधिष्ठिर
म्हणून सर्व लोकांत बुद्धिमानाने प्रयागाची पूजा करावी; खरोखर, हे युधिष्ठिरा, तीर्थांचा राजा पूज्य आहे.
ब्रह्मापि स्मरते नित्यं प्रयागं तीर्थमुत्तमम् तीर्थराजम् अनुप्राप्य न चान्यत्किंचिदर्हति
ब्रह्मादेखील नेहमी प्रयाग या श्रेष्ठ तीर्थाचं स्मरण करतो; तीर्थराज मिळाल्यावर दुसरं काहीच महत्त्वाचं वाटत नाही.
को हि देवत्वमासाद्य मनुष्यत्वं चिकीर्षति अनेनैवोपमानेन त्वं ज्ञास्यसि युधिष्ठिर यथा पुण्यतमं चास्ति तथैव कथितं मया
जो एकदा देवपदाला पोहोचतो, तो पुन्हा माणूस व्हावं असं का इच्छील? ह्याच उदाहरणावरून, हे युधिष्ठिरा, मी जे पुण्यतम सांगितलं ते तू समजून घेशील.
श्रुतं चेदं त्वया प्रोक्तं विस्मितो ऽहं पुनः पुनः कथं योगेन तत्प्राप्तिः स्वर्गवासस्तु कर्मणा
हे तुला ऐकायला मिळालं, मी पुन्हा पुन्हा आश्चर्यचकित होतो—योगाने ती प्राप्ती कशी होते, आणि कर्माने स्वर्गवास कसा मिळतो?
दाता वै लभते भोगान् गां च यत्कर्मणः फलम् तानि कर्माणि पृच्छामि पुनस्तैः प्राप्यते मही
जो देतो त्याला भोग मिळतात आणि त्याच्या कर्माचे फळ, गायी वगैरे; मी पुन्हा विचारतो—त्या कर्मांनी पृथ्वी मिळते का?
शृणु राजन्महाबाहो यथोक्तकरणं महीम् गामग्निं ब्राह्मणं शास्त्रं काञ्चनं सलिलं स्त्रियः
ऐक, राजन, बलाढ्य योद्ध्या, जसं सांगितलं तसं केल्यावर पृथ्वी, गायी, अग्नी, ब्राह्मण, शास्त्र, सोने, पाणी आणि स्त्रिया—
मातरं पितरं चैव ये निन्दन्ति नराधमाः न तेषामूर्ध्वगमनम् इदमाह प्रजापतिः
जे नीच माणसं आईवडिलांची निंदा करतात, त्यांना वर जाण्याचा मार्ग नाही; असं प्रजापती म्हणतो.
एवं योगस्य सम्प्राप्तिस्थानं परमदुर्लभम् गच्छन्ति नरकं घोरं ये नराः पापकर्मिणः
अशा प्रकारे योग मिळवणं फार कठीण आहे; जे माणसं पाप कर्म करतात, ती भयंकर नरकात जातात.
हस्त्यश्वं गाम् अनड्वाहं मणिमुक्तादिकाञ्चनम् परोक्षं हरते यस्तु पश्चाद्दानं प्रयच्छति
जो हत्ती, घोडे, गायी, बैलगाडी, मौल्यवान दगड, मोती, सोने किंवा काहीही चोरून, नंतर दान देतो—
न ते गच्छन्ति वै स्वर्गं दातारो यत्र भोगिनः अनेनकर्मणा युक्ताः पच्यन्ते नरके पुनः
ते स्वर्गाला जात नाहीत, जिथे देणारे भोग भोगतात; अशा कर्मात गुंतलेल्यांना पुन्हा नरकात तळवलं जातं.