सभार्यस्तत्र गतवान् यत्रासौ मङ्गलध्वनिः तत्र मण्डपमध्यस्था विष्णोरर्चावलोकिता
पत्नीसमवेत तो त्या ठिकाणी गेला, जिथे मंगलध्वनी ऐकू येत होती. मंडपाच्या मध्यभागी त्याला विष्णूची मूर्ती दिसली.
वेश्यानङ्गवती नाम विभूतिद्वादशीव्रतम् समाप्तौ माघमासस्य लवणाचलमुत्तमम्
आनंगवती नावाची एक वेश्या, तिने विभूति द्वादशी व्रत पूर्ण केलं आणि माघ महिन्याच्या शेवटी उत्तम असा लवणाचल पर्वतावर पोहोचली.
निवेदयन्ती गुरवे शय्यां चोपस्करान्विताम् अलंकृत्य हृषीकेशं सौवर्णामरपादपम्
तिने आपल्या गुरूला कळवलं आणि सर्व सजावटीसह एक शय्या तयार केली. त्यावर तिने हृषीकेश म्हणजे विष्णूला सोन्याच्या कल्पवृक्षाने अलंकृत केलं.
तां तु दृष्ट्वा ततस्ताभ्याम् इदं च परिचिन्तितम् किमेभिः कमलैः कार्यं वरं विष्णुरलंकृतः
तीला पाहून त्या दोघांनी मनात विचार केला – या कमळांचं काय करायचं? त्यापेक्षा विष्णूला सुंदरपणे सजवणं अधिक योग्य आहे.
इति भक्तिस्तदा जाता दम्पत्योस्तु नराधिप तत्प्रसङ्गात्समभ्यर्च्य केशवं लवणाचलम् शय्या च पुष्पप्रकरैः पूजिता भूश्च सर्वतः
त्या वेळी त्या राजदांपत्याच्या मनात खरी भक्ती निर्माण झाली. त्यांनी त्या प्रसंगी लवणाचलावर केशवाची पूजा केली. शय्या फुलांनी आणि सर्वत्र भूमीही फुलांनी सुशोभित केली.
अथानङ्गवती तुष्टा तयोर्धनशतत्रयम् दीयतामादिदेशाथ कलधौतशतत्रयम्
मग आनंगवती आनंदी झाली आणि तिने त्यांना तीनशे सोन्याच्या नाणी आणि तीनशे क्षाराने धुतलेली वस्त्रं द्यायला सांगितली.
न गृहीतं ततस्ताभ्यां बहुसत्त्वावलम्बनात् अनङ्गवत्या च पुनस् तयोरन्नं चतुर्विधम् आनीय व्याहृतं चात्र भुज्यतामिति भूपते
पण त्या दोघांनी ती भेट स्वीकारली नाही, कारण त्यांना मोठं पुण्य मिळावं असं वाटलं. मग आनंगवतीने पुन्हा त्यांच्यासाठी चार प्रकारचं अन्न आणलं आणि म्हणाली, 'हे राजन, कृपया हे अन्न घ्या.'
ताभ्यां तु तदपि त्यक्तं भोक्ष्यावो वै वरानने प्रसङ्गादुपवासेन तवाद्य सुखमावयोः
पण त्यांनी तेही नाकारलं आणि म्हणाले, 'सुंदर स्त्री, या व्रतामुळे आणि उपवासामुळे आज आम्हाला खूप आनंद मिळाला आहे.'
जन्मप्रभृति पापिष्ठौ कुकर्माणौ दृढव्रते तत्प्रसङ्गात्तयोर्मध्ये धर्मलेशस्तु ते ऽनघ
'आम्ही जन्मापासूनच पापी आणि वाईट कृत्य करणारे होतो, पण या व्रताच्या योगे आमच्या दोघांमध्ये थोडं तरी पुण्य निर्माण झालं आहे, हे पवित्रे.'
इति जागरणं ताभ्यां तत्प्रसङ्गादनुष्ठितम् प्रभाते च तदा दत्ता शय्या सलवणाचला
त्या व्रतामुळे त्या दोघांनी रात्रभर जागरण केलं. सकाळी लवणाचलासहित ती शय्या दान दिली.
ग्रामाश्च गुरवे भक्त्या विप्रेषु द्वादशैव तु वस्त्रालंकारसंयुक्ता गावश्च करकान्विताः
गुरूच्या भक्तीने बारा गावे, वस्त्रांनी व अलंकारांनी सजवलेल्या गायी व वासरं, हे सर्व ब्राह्मणांना दिलं.
भोजनं च सुहृन्मित्रदीनान्धकृपणैः समम् तच्च लुब्धकदाम्पत्यं पूजयित्वा विसर्जितम्
मित्र, स्नेही, गरीब, आंधळे आणि दीन लोकांसोबत सर्वांनी मिळून जेवण केलं. आणि त्या लोभी दांपत्याने पूजा करून तेथून निरोप घेतला.
स भवांल् लुब्धको जातः सपत्नीको नृपेश्वरः पुष्करप्रकरात्तस्मात् केशवस्य न पूजनात्
हे राजाधिराज, तूच तो शिकारी होतास जो पत्नीसमवेत होता. पुष्कळ कमळांनी केशवाची पूजा न केल्यामुळे—
विनष्टाशेषपापस्य तव पुष्करमन्दिरम् तस्य सत्त्वस्य माहात्म्याद् अल्पेन तपसा नृप
हे राजन, तुझं कमळमंडप सर्व पापं नष्ट करणारं ठरलं. त्या पुण्याच्या प्रभावाने तुला थोड्याशा तपानेच मोठं फळ मिळालं.
यथाकामगमं जातं लोकनाथश्चतुर्मुखः संतुष्टस्तव राजेन्द्र ब्रह्मरूपी जनार्दनः
तुझ्या इच्छेनुसार, चार मुख असलेला लोकांचा स्वामी प्रकट झाला. हे राजेंद्र, ब्रह्मरूपातला जनार्दन तुझ्यावर संतुष्ट झाला.
साप्यनङ्गवती वेश्या कामदेवस्य साम्प्रतम् पत्नी सपत्नी संजाता रत्याः प्रीतिरिति श्रुता लोकेष्वानन्दजननी सकलामरपूजिता
तीच आनंगवती वेश्या आता कामदेवाची पत्नी आणि रतीची सौत झाली आहे. लोकांमध्ये असं ऐकायला मिळतं की, ती रतीची प्रिय आहे, आनंद देणारी आणि सर्व देवतांनी पूजली जाते.
तस्मादुत्सृज्य राजेन्द्र पुष्करं तन्महीतले गङ्गातटं समाश्रित्य विभूतिद्वादशीव्रतम् कुरु राजेन्द्र निर्वाणम् अवश्यं समवाप्स्यसि
म्हणून, हे राजेंद्र, आता पृथ्वीवरील ते कमळमंडप सोड आणि गंगेच्या काठी जाऊन विभूति द्वादशी व्रत कर. हे राजेंद्र, नक्कीच तुला मोक्ष मिळेल.
इत्युक्त्वा स मुनिर् ब्रह्मंस् तत्रैवान्तरधीयत राजा यथोक्तं च पुनर् अकरोत्पुष्पवाहनः
असं म्हणून तो ऋषी तिथेच अदृश्य झाला. आणि राजा, त्याच्या सांगण्यानुसार, पुन्हा पुष्पवाहनाची पूजा करू लागला.
इदमाचरतो ब्रह्मन्न् अखण्डव्रतम् आचरेत् यथाकथंचित् कमलैर् द्वादश द्वादशीर् मुने
हे ब्राह्मण, जो कोणी हे अखंड व्रत शक्य तितक्या उत्तम रीतीने पाळतो, आणि द्वादशीच्या सलग बारा दिवस कमळांची अर्पण करतो, तो खरोखर पुण्यवान ठरतो.
कर्तव्याः शक्तितो देया विप्रेभ्यो दक्षिणानघ न वित्तशाठ्यं कुर्वीत भक्त्या तुष्यति केशवः
जो कोणी आपल्या सामर्थ्यानुसार ब्राह्मणांना दान देतो आणि धनाच्या बाबतीत कपट करत नाही, त्याच्यावर केशव प्रसन्न होतो.
अथातः सम्प्रवक्ष्यामि व्रतषष्ठीमनुत्तमाम् रुद्रेणाभिहितां दिव्यां महापातकनाशनम्
आता मी तुला ती उत्तम षष्ठी व्रत सांगतो, जी रुद्रांनी सांगितली आहे आणि जी मोठ्या पापांचा नाश करणारी आहे.
नक्तमब्दं चरित्वा तु गवा सार्धं कुटुम्बिने हैमं चक्रं त्रिशूलं च दद्याद्विप्राय वाससी
जो कोणी वर्षभर रात्रभर उपवास करतो आणि आपल्या कुटुंबासह गाईसह ब्राह्मणाला सोन्याचा चक्र, त्रिशूळ आणि वस्त्रे दान करतो,
शिवरूपस्ततो ऽस्माभिः शिवलोके स मोदते एतद्देवव्रतं नाम महापातकनाशनम्
तो शिवाचे रूप धारण करून शिवलोकात आनंदाने वास करतो; हेच देवव्रत म्हणून ओळखले जाते, जे मोठ्या पापांचा नाश करणारे आहे.
यस्त्वेकभक्तेन समां शिवं हैमवृषान्वितम् धेनुं तिलमयीं दद्यात् स पदं याति शांकरम् एतद्रुद्रव्रतं नाम पापशोकविनाशनम्
जो कोणी एकनिष्ठ भक्तीने सोन्याची वृषासह गाय आणि तीळांनी बनवलेली गाय ब्राह्मणाला दान करतो, तो शंकराच्या लोकात पोहोचतो; हेच रुद्रव्रत म्हणून ओळखले जाते, जे पाप आणि दुःखाचा नाश करणारे आहे.
यस्तु नीलोत्पलं हैमं शर्करापात्रसंयुतम् एकान्तरितनक्ताशी समान्ते वृषसंयुतम् स वैष्णवं पदं याति लीलाव्रतमिदं स्मृतम्
जो कोणी वर्षभर एक दिवसाआड उपवास करून, वर्षाच्या शेवटी सोन्याचा निळा कमळ, साखरेच्या पात्रासह आणि वृषासह दान करतो, तो विष्णूच्या लोकात पोहोचतो; हेच लीला व्रत म्हणून ओळखले जाते.
आषाढादिचतुर्मासम् अभ्यङ्गं वर्जयेन्नरः भोजनोपस्करं दद्यात् स याति भवनं हरेः जने प्रीतिकरं नॄणां प्रीतिव्रतमिहोच्यते
जो कोणी आषाढपासून चार महिने अंगाला तेल लावणे टाळतो आणि जेवणासाठी भांडी दान करतो, तो हरिच्या लोकात जातो; हेच प्रीतिव्रत म्हणून ओळखले जाते, जे लोकांना आनंद देणारे आहे.
वर्जयित्वा मधौ यस्तु दधिक्षीरघृतैक्षवम् दद्याद्वस्त्राणि सूक्ष्माणि रसपात्रैश्च संयुतम्
जो कोणी वसंत ऋतूत दही, दूध, तूप आणि ऊस टाळतो आणि सूक्ष्म वस्त्रे व रसाच्या पात्रांसह दान करतो,
सम्पूज्य विप्रमिथुनं गौरी मे प्रीयतामिति एतद्गौरीव्रतं नाम भवानीलोकदायकम्
ब्राह्मण दांपत्याची योग्य रीतीने पूजा करून, 'गौरी माझ्यावर प्रसन्न होवो' असे म्हणतो, त्याला हे गौरीव्रत म्हणतात, जे भवानीचे लोक देणारे आहे.
पुष्यादौ यस्त्रयोदश्यां कृत्वा नक्तं मधौ पुनः अशोकं काञ्चनं दद्याद् इक्षुयुक्तं दशाङ्गुलम्
जो कोणी पुष्याच्या सुरुवातीला त्रयोदशीला रात्रभर उपवास करतो आणि पुन्हा वसंत ऋतूत साखर ऊसासह दहा बोटांची सोन्याची अशोकाची फांदी दान करतो,
विप्राय वस्त्रसंयुक्तं प्रद्युम्नः प्रीयतामिति कल्पं विष्णुपदे स्थित्वा विशोकः स्यात्पुनर्नरः एतत् कामव्रतं नाम सदा शोकविनाशनम्
ब्राह्मणाला वस्त्रांसह, 'प्रद्युम्न माझ्यावर प्रसन्न होवो' असे म्हणत विधीपूर्वक दान करून, विष्णूच्या पायाशी उभा राहून, तो मनुष्य दुःखमुक्त होतो; हेच कामव्रत म्हणून ओळखले जाते, जे नेहमी दुःखाचा नाश करणारे आहे.