सुनीथा नाम तस्यास्तु वेनो नाम सुतः पुरा अधर्मनिरतश्चासीद् बलवान् वसुधाधिपः
तिला वेण नावाचा पुत्र झाला, तो प्राचीन काळी अधर्माचरण करणारा, पण सामर्थ्यवान पृथ्वीचा राजा होता.
लोके ऽप्यधर्मकृज्जातः परभार्यापहारकः धर्माचारस्य सिद्ध्यर्थं जगतो ऽथ महर्षिभिः
तो जगातही अधर्म करणारा आणि दुसऱ्यांच्या स्त्रिया पळवणारा जन्माला आला; मग जगात धर्माचरण प्रस्थापित करण्यासाठी महर्षींनी—
अनुनीतो ऽपि न ददाव् अनुज्ञां स यदा ततः शापेन मारयित्वैनम् अराजकमयार्दिताः
त्याला विनंती केली तरी त्याने परवानगी दिली नाही; म्हणून त्यांनी शाप देऊन त्याचा वध केला, आणि राजा नसल्यामुळे लोक त्रस्त झाले.
ममन्थुर् ब्राह्मणास्तस्य बलाद्देहमकल्मषाः तत्कायान्मथ्यमानात्तु निपेतुर्म्लेच्छजातयः
त्या वेळी निष्कलंक ब्राह्मणांनी त्याच्या शरीराचा जबरदस्तीने मंथन केला; त्या शरीरातून म्लेच्छ जाती निर्माण झाल्या.
शरीरे मातुरंशेन कृष्णाञ्जनसमप्रभाः पितुरंशस्य चांशेन धार्मिको धर्मचारिणः
आईच्या भागातून काळ्या काजळासारखा वर्ण असलेले लोक जन्मले; वडिलांच्या भागातून धर्मनिष्ठ, धर्माचरण करणारा एक पुरुष जन्मला.
उत्पन्नो दक्षिणाद्धस्तात् सधनुः सशरो गदी दिव्यतेजोमयवपुः सरत्नकवचाङ्गदः
तो उजव्या हातातून जन्मला, त्याच्या हातात धनुष्य, बाण आणि गदा होती; त्याचं शरीर दिव्य तेजाने उजळलेलं होतं आणि तो रत्नजडित कवच व अंगदांनी सुशोभित होता.
पृथोरेवाभवद्यत्नात् ततः पृथुरजायत स विप्रैरभिषिक्तो ऽपि तपः कृत्वा सुदारुणम्
तो प्रत्यक्ष पृथु होता, प्रयत्नपूर्वक जन्मलेला; मग पृथु जन्मला. ब्राह्मणांनी त्याचा अभिषेक केला तरी त्याने कठोर तपस्या केली.
विष्णोर्वरेण सर्वस्य प्रभुत्वम् अगमत् पुनः निःस्वाध्यायवषट्कारं निर्धर्मं वीक्ष्य भूतलम्
विष्णूच्या वरामुळे त्याला पुन्हा सर्वांचं राज्य मिळालं; त्याने पृथ्वीवर वेदपठणाचा आणि यज्ञाचा आवाज नाही, धर्म नाही हे पाहिलं—
दग्धुमेवोद्यतः कोपाच् छरेणामितविक्रमः ततो गोरूपमास्थाय भूः पलायितुम् उद्यता
अमित शौर्य असलेल्या पृथुने रागाने आपला बाण उगारून पृथ्वीला जाळण्याचा निर्धार केला; तेव्हा पृथ्वीने गायीचे रूप घेऊन पळून जाण्याचा प्रयत्न केला.
पृष्ठतो ऽनुगतस्तस्याः पृथुर्दीप्तशरासनः ततः स्थित्वैकदेशे तु किं करोमीति चाब्रवीत्
पृथुने आपल्या तेजस्वी धनुष्याने तिचा पाठलाग केला; मग एका ठिकाणी उभा राहून तो म्हणाला, 'आता मी काय करू?'
पृथुर् अप्यवदद् वाक्यम् ईप्सितं देहि सुव्रते सर्वस्य जगतः शीघ्रं स्थावरस्य चरस्य च
पृथु म्हणाला, 'सुव्रते, सर्व जगासाठी—स्थावर आणि जंगम यांच्यासाठी—जे हवे आहे ते लवकर दे.'
तथैव साब्रवीद् भूमिर् दुदोह स नराधिपः स्वके पाणौ पृथुर्वत्सं कृत्वा स्वायम्भुवं मनुम्
त्यावर पृथ्वीनेही तसेच उत्तर दिले; मग त्या राजाने स्वायंभुव मनूला वत्स करून, स्वतःच्या हातात दूध काढले.
तदन्नमभवच्छुद्धं प्रजा जीवन्ति येन वै ततस्तु ऋषिभिर्दुग्धा वत्सः सोमस्तदाभवत्
ते अन्न शुद्ध झाले, ज्यामुळे सर्व प्राणी जगतात; त्यानंतर ऋषींनी सोमाला वत्स करून पृथ्वीचे दूध काढले.
दोग्धा बृहस्पतिरभूत् पात्रं वेदस्तपो रसः देवैश्च वसुधा दुग्धा दोग्धा मित्रस्तदाभवत्
बृहस्पती दुध काढणारा झाला, वेद हे पात्र होते, आणि तप हे सार होते; देवांनीही मित्राला दुध काढणारा करून पृथ्वीचे दूध काढले.
इन्द्रो वत्सः समभवत् क्षीरमूर्जस्करं बलम् देवानां काञ्चनं पात्रं पितॄणां राजतं तथा
इंद्र वत्स झाला, आणि देवांसाठी दूध म्हणजे बळ देणारे अमृत होते; त्यांचे पात्र सोन्याचे होते, आणि पितरांसाठी ते चांदीचे होते.
अन्तकश्चाभवद्दोग्धा यमो वत्सः स्वधा रसः अलाबुपात्रं नागानां तक्षको वत्सको ऽभवत्
अंतक दुध काढणारा झाला, यम वत्स झाला, आणि सार म्हणजे स्वधा होते; नागांसाठी पात्र कुंदरूचे होते, आणि तक्षक वत्स झाला.
विषं क्षीरं ततो दोग्धा धृतराष्ट्रो ऽभवत्पुनः असुरैरपि दुग्धेयम् आयसे शक्रपीडिनीम्
मग विष हे दूध झाले; धृतराष्ट्र पुन्हा दुध काढणारा झाला; असुरांनीही लोखंडी पात्रात पृथ्वीचे दूध काढले, ज्यामुळे इंद्राला त्रास झाला.
पात्रे मायाम् अभूद् वत्सः प्राह्लादिस् तु विरोचनः दोग्धा द्विमूर्धा तत्रासीन् माया येन प्रवर्तिता
त्यांचे पात्र माया होती, वत्स विरोचनाचा पुत्र प्रह्लाद होता; द्विमूर्धा दुध काढणारा होता, ज्याने माया निर्माण केली.
यक्षैश्च वसुधा दुग्धा पुरान्तर्धानम् ईप्सुभिः कृत्वा वैश्रवणं वत्सम् आमपात्रे महीपते
यक्षांनी पृथ्वीचे दूध काढले, अदृश्य होण्याची इच्छा ठेवून; वैश्रवण वत्स झाला, आणि पात्र कच्चे होते, हे राजन.
प्रेतरक्षोगणैर्दुग्धा धरा रुधिरमुल्बणम् रौप्यनाभो ऽभवद्दोग्धा सुमाली वत्स एव तु
प्रेत आणि राक्षसांच्या समूहांनी पृथ्वीचे दूध काढले, ज्यातून भयंकर रक्त मिळाले; सुमाली दुध काढणारा होता, पात्र चांदीचे होते, आणि वत्स तोच होता.
गन्धर्वैश्च पुरा दुग्धा वसुधा साप्सरोगणैः वत्सं चैत्ररथं कृत्वा गन्धान्पद्मदले तथा
गंधर्वांनी आणि अप्सरांच्या समूहांनी पृथ्वीचे दूध काढले; चित्ररथ वत्स होता, आणि सार म्हणजे कमळाच्या पानांवरचा सुगंध होता.
दोग्धा वररुचिर्नाम नाट्यवेदस्य पारगः गिरिभिर्वसुधा दुग्धा रत्नानि विविधानि च
नाट्यवेदाचे जाणकार वररुचि दुध काढणारे होते; पर्वतांनी पृथ्वीचे दूध काढले, ज्यातून विविध रत्ने मिळाली.
औषधानि च दिव्यानि दोग्धा मेरुर्महाचलः वत्सो ऽभूद्धिमवांस् तत्र पात्रं शैलमयं पुनः
म्हणून मेरू या महापर्वताने दिव्य औषधी काढल्या; हिमवान वत्स झाला, आणि पात्र पुन्हा दगडी होते.
वृक्षैश्च वसुधा दुग्धा क्षीरं छिन्नप्ररोहणम् पालाशपात्रे दोग्धा तु शालः पुष्पलताकुलः
वृक्षांनी पृथ्वीचे दूध काढले, ज्यामुळे छाटलेल्या फांद्यांना रस मिळाला; पात्र पळसाचे होते, आणि फुलांनी भरलेला शाल दुध काढणारा होता.
प्लक्षो ऽभवत्ततो वत्सः सर्ववृक्षो धनाधिपः एवमन्यैश्च वसुधा तदा दुग्धा यथेप्सितम्
मग प्लक्ष वटवृक्ष वत्स झाला; सर्व वृक्षांचा अधिपती दुध काढणारा झाला; अशा प्रकारे इतरांनीही हवे तसे पृथ्वीचे दूध काढले.
आयुर् धनानि सौख्यं च पृथौ राज्यं प्रशासति न दरिद्रस्तदा कश्चिन् न रोगी न च पापकृत्
पृथु राजाने राज्य करत असताना, दीर्घायुष्य, संपत्ती आणि सुख होते; त्या काळी कोणीही गरीब, आजारी किंवा पापी नव्हता.
नोपसर्गभयं किंचित् पृथौ राजनि शासति नित्यं प्रमुदिता लोका दुःखशोकविवर्जिताः
राजा पृथु राज्य करीत असताना लोकांना कोणत्याही आपत्तीची भीती नव्हती; सगळे लोक नेहमी आनंदी, दुःख आणि शोकापासून मुक्त होते.
धनुष्कोट्या च शैलेन्द्रान् उत्सार्य स महाबलः भुवस्तलं समं चक्रे लोकानां हितकाम्यया
त्या पराक्रमी पृथुने आपल्या धनुष्याच्या टोकाने मोठमोठे डोंगर दूर केले आणि लोकांच्या भल्यासाठी पृथ्वी सपाट केली.
न पुरग्रामदुर्गाणि न चायुधधरा नराः क्षयातिशयदुःखं च नार्थशास्त्रस्य चादरः
त्या काळी गाव, शहर किंवा किल्ले नव्हते, शस्त्र घेतलेले पुरुषही नव्हते; फार मोठे दुःख किंवा संपत्तीच्या शास्त्राची काळजी कुणालाही नव्हती.
धर्मैकवासना लोकाः पृथौ राज्यं प्रशासति कथितानि च पात्राणि यत्क्षीरं च मया तव
राजा पृथु राज्य करत असताना लोकांचा एकच कल होता—धर्म; आणि मी तुला सांगितलेली पात्रे व दूध त्यावेळी होते.