देवदैत्यगुरू तद्वत् पीतश्वेतौ चतुर्भुजौ दण्डिनौ वरदौ कार्यौ साक्षसूत्रकमण्डलू
देव आणि दैत्यांचे गुरु सुद्धा पिवळे आणि पांढरे, चार हात असलेले, काठी धरलेले, वर देणारे, आणि जपमाळ व कमंडलू घेऊन दाखवावेत.
इन्द्रनीलद्युतिः शूली वरदो गृध्रवाहनः बाणबाणासनधरः कर्तव्यो ऽर्कसुतस् तथा
सूर्याचा मुलगा शनी, निळ्या मणीसारखा तेजस्वी, हातात त्रिशूळ, वर देणारा, गिधाडावर बसलेला, आणि हातात बाण व धनुष्य असलेला दाखवावा.
करालवदनः खड्गचर्मशूली वरप्रदः नीलसिंहासनस्थश्च राहुरत्र प्रशस्यते
राहूला इथे भयंकर चेहरा असलेला, हातात तलवार, ढाल आणि त्रिशूळ धरलेला, वर देणारा, आणि निळ्या सिंहासनावर बसलेला असा गौरवले आहे.
धूम्रा द्विबाहवः सर्वे गदिनो विकृताननाः गृध्रासनगता नित्यं केतवः स्युर्वरप्रदाः
सर्व केतू धुरकट रंगाचे, दोन हात असलेले, गदा धरलेले, विकृत चेहरा असलेले, नेहमी गिधाडाच्या आसनावर बसलेले आणि वर देणारे असावेत.
सर्वे किरीटिनः कार्या ग्रहा लोकहितावहाः स्वाङ्गुलेनोच्छ्रिताः सर्वे शतमष्टोत्तरं सदा
सर्व ग्रह मुकुट घातलेले, जगासाठी हितकारी, प्रत्येकजण स्वतःच्या बोटावर उचललेला, आणि नेहमी एकशेआठ अशा संख्येने दाखवावेत.
भगवन्भूतभव्येश तथान्यदपि यच्छ्रुतम् भुक्तिमुक्तिफलायालं तत्पुनर् वक्तुमर्हसि
हे भगवन्, भूतकाळ आणि भविष्यातील स्वामी, जे काही ऐकले आहे ते सर्व, जे भोग आणि मोक्ष देणारे आहे, ते पुन्हा पूर्णपणे सांगावे.
एवमुक्तो ऽब्रवीच्छम्भुर् अयं वाङ्मयपारगः मत्समस्तपसा ब्रह्मन् पुराणश्रुतिविस्तरैः
असं म्हटल्यावर, वाणीचा अधिपती शंभू म्हणाला: हे ब्रह्मन्, माझ्या तपामुळे आणि पुराण व वेदांच्या विस्तारामुळे मी सांगतो.
धर्मो ऽयं वृषरूपेण नन्दी नाम गणाधिपः धर्मान्माहेश्वरान् वक्ष्यत् यतःप्रभृति नारद
हा धर्म वृषरूपात नंदी नावाचा गणांचा प्रमुख आहे; त्याच्यापासून मी शैव व्रते सांगणार आहे, हे नारद.
इत्युक्त्वा देवदेवेशस् तत्रैवान्तरधीयत नारदो ऽपि हि शुश्रूषुर् अपृच्छन्नन्दिकेश्वरम् आदिष्टस्त्वं शिवेनेह वद माहेश्वरं व्रतम्
असं सांगून देवतांचा स्वामी तिथेच अदृश्य झाला; आणि नारद, ऐकण्याची इच्छा ठेवून, शिवाने सांगितल्याप्रमाणे नंदीकेश्वराला विचारले: 'इथे शैव व्रत सांग.'
शृणुष्वावहितो ब्रह्मन् वक्ष्ये माहेश्वरं व्रतम् त्रिषु लोकेषु विख्याता नाम्ना शिवचतुर्दशी
ऐक, हे ब्रह्मन्, मी शैव व्रत सांगतो, जे तीनही लोकांत 'शिवचतुर्दशी' या नावाने प्रसिद्ध आहे.
मार्गशीर्षत्रयोदश्यां सितायामेकभोजनः प्रार्थयेद्देवदेवेशं त्वामहं शरणं गतः
मार्गशीर्ष महिन्यातील शुक्ल पक्षातील त्रयोदशीला एकदाच जेवावे, आणि देवतांचा स्वामी, म्हणजे तुला, मी तुझ्या चरणी आलो असे प्रार्थना करावी.
चतुर्दश्यां निराहारः सम्यगभ्यर्च्य शंकरम् सुवर्णवृषभं दत्त्वा भोक्ष्यामि च परे ऽहनि
चतुर्दशीला उपवास करावा, नीट शंकराची पूजा करावी, सुवर्णाचा वृषभ द्यावा आणि दुसऱ्या दिवशी जेवावे.
एवं नियमकृत्सुप्त्वा प्रातरुत्थाय मानवः कृतस्नानजपःपश्चाद् उमया सह शंकरम् पूजयेत्कमलैः शुभ्रैर् गन्धमाल्यानुलेपनैः
असं व्रत पाळून, झोपून, सकाळी लवकर उठावे, स्नान व जप करून, नंतर उमा सोबत शंकराची शुद्ध कमळे, सुवासिक हार आणि उटणे याने पूजा करावी.
पादौ नमः शिवायेति शिरः सर्वात्मने नमः त्रिनेत्रायेति नेत्राणि ललाटं हरये नमः
पायांना 'शिवाय नमः' म्हणत वंदन करावे; डोक्याला 'सर्वात्म्ये नमः', डोळ्यांना 'त्रिनेत्राय नमः', आणि कपाळाला 'हराय नमः' म्हणत वंदन करावे.
मुखमिन्दुमुखायेति श्रीकण्ठायेति कंधराम् सद्योजाताय कर्णौ तु वामदेवाय वै भुजौ
मुख चंद्रासारखं आहे असं म्हणत पूजावं, गळा श्रीकंठ म्हणून, कान सद्योजात म्हणून आणि भुजा वामदेव असं म्हणून पूजाव्यात.
अघोरहृदयायेति हृदयं चाभिपूजयेत् स्तनौ तत्पुरुषायेति तथेशानाय चोदरम्
हृदय अघोरहृदय म्हणून पूजावं, स्तन तात्पुरुष म्हणून आणि पोट ईशान असं म्हणून पूजावं.
पार्श्वौ चानन्तधर्माय ज्ञानभूताय वै कटिम् ऊरू चानन्तवैराग्यसिंहायेत्यभिपूजयेत्
दोन्ही बाजू अनंतधर्म म्हणून, कंबर ज्ञानस्वरूप म्हणून आणि मांड्या अनंत वैराग्याचा सिंह म्हणून पूजाव्यात.
अनन्तैश्वर्यनाथाय जानुनी चार्चयेद्बुधः प्रधानाय नमो जङ्घे गुल्फौ व्योमात्मने नमः
गुडघे अनंत ऐश्वर्याचे नाथ म्हणून, पिंड्या प्रधान म्हणून आणि घोटे आकाशस्वरूप म्हणून पूजावेत.
व्योमकेशात्मरूपाय केशान्पृष्ठं च पूजयेत् नमः पुष्ट्यै नमस्तुष्ट्यै पार्वतीं चापि पूजयेत्
केस आणि पाठ आकाशस्वरूप म्हणून पूजावेत, पुष्टी आणि तुष्टी यांना नमस्कार करावा आणि पार्वतीलाही पूजावं.
ततस्तु वृषभं हैमम् उदकुम्भसमन्वितम् शुक्लमाल्याम्बरधरं पञ्चरत्नसमन्वितम् भक्ष्यैर्नानाविधैर्युक्तं ब्राह्मणाय निवेदयेत्
नंतर, सोन्याचा वृषभ, जलकुंभ, पांढरी फुलांची माळ, वस्त्र, पाच रत्नांनी सजवलेला आणि विविध पदार्थांनी युक्त असा ब्राह्मणाला द्यावा.
प्रीयतां देवदेवो ऽत्र सद्योजातः पिनाकधृक् ततो विप्रान्समाहूय तर्पयेद्भक्तितः शुभान् पृषदाज्यं च संप्राश्य स्वपेद्भूमावुदङ्मुखः
देवतांचा देव सद्योजात, पिनाकधारी, येथे प्रसन्न होवो. मग शुद्ध ब्राह्मणांना बोलावून भक्तीने तृप्त करावं, तुपाचं पान घ्यावं आणि उत्तर दिशेला तोंड करून जमिनीवर झोपावं.
पञ्चदश्यां च सम्पूज्य विप्रान्भुञ्जीत वाग्यतः तद्वत्कृष्णचतुर्दश्याम् एतत्सर्वं समाचरेत्
पंधराव्या दिवशी ब्राह्मणांची पूजा करून, मौन ठेवून जेवावं; तसेच कृष्ण चतुर्दशीला हे सर्व करावं.
चतुर्दशीषु सर्वासु कुर्यात्पूर्ववदर्चनम् ये तु मासे विशेषाः स्युस् तान्निबोध क्रमादिह
सर्व चतुर्दशींना पूर्वीप्रमाणेच पूजा करावी; आता प्रत्येक महिन्यातील विशेष नियम ऐक.
मार्गशीर्षादिमासेषु क्रमादेतदुदीरयेत् शंकराय नमस्ते ऽस्तु नमस्ते करवीरक
मार्गशीर्षपासून सुरू होणाऱ्या महिन्यांमध्ये, अनुक्रमे असे म्हणावं – शंकराला नमस्कार असो, करवीरकाला नमस्कार असो.
त्र्यम्बकाय नमस्ते ऽस्तु महेश्वरमतः परम् नमस्ते ऽस्तु महादेव स्थाणवे च ततः परम्
त्र्यम्बकाला नमस्कार असो, महेश्वराला नमस्कार असो; महादेवाला नमस्कार असो, आणि नंतर स्थाणुला नमस्कार असो.
नमः पशुपते नाथ नमस्ते शम्भवे पुनः नमस्ते परमानन्द नमः सोमार्धधारिणे
पशुपतीनाथाला नमस्कार असो; पुन्हा शंभुला नमस्कार असो; परमानंदाला नमस्कार असो, सोमार्धधारीला नमस्कार असो.
नमो भीमाय इत्येवं त्वामहं शरणं गतः गोमूत्रं गोमूयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्
भीमाला नमस्कार. अशा प्रकारे मी तुझ्या आश्रयाला आलो आहे. गोमूत्र, गोमय, दूध, दही, तूप आणि कुशासह पाणी—
पञ्चगव्यं ततो बिल्वं कर्पूरं चागुरुं यवाः तिलाः कृष्णाश्च विधिवत् प्राशनं क्रमशः स्मृतम् प्रतिमासं चतुर्दश्योर् एकैकं प्राशनं स्मृतम्
ही पाच गोमूत्रजन्य द्रव्ये, मग बेलाची पाने, कापूर, अगर, ज्वारी, काळे तीळ, हे सर्व विधीपूर्वक अनुक्रमे सेवन करावं; प्रत्येक महिन्याच्या चतुर्दशीला एक एक द्रव्य घेणं सांगितलं आहे.
मन्दारमालतीभिश्च तथा धत्तूरकैरपि सिन्दुवारैरशोकैश्च मल्लिकाभिश्च पाटलैः
मंदार, माळती, तसेच धत्तूर, सिंदुवार, अशोक, मल्लिका आणि पाटल यांसारख्या फुलांनी—
अर्कपुष्पैः कदम्बैश्च शतपत्त्र्या तथोत्पलैः एकैकेन चतुर्दश्योर् अर्चयेत्पार्वतीपतिम्
अर्क, कदंब, शतपत्र आणि कमळ या फुलांनी, प्रत्येक चतुर्दशीला एकेक फुल घेऊन पार्वतीपतीची पूजा करावी.