तद्वच्च दश चाष्टौ च लक्षहोमे तु ऋत्विजः कर्तव्याः शक्तितस्तद्वच् चत्वारो वा विमत्सरः
लक्षहोमासाठी दहा किंवा आठ ऋत्विज असावेत, किंवा शक्तीनुसार चार मत्सररहित ऋत्विज नेमावेत.
नवग्रहमखात्सर्वं लक्षहोमे दशोत्तरम् भक्ष्यान्दद्यान्मुनिश्रेष्ठ भूषणान्यपि शक्तितः
मुनिश्रेष्ठा, लक्षहोमात नवग्रह यज्ञातील सर्व गोष्टी दहापट वाढवाव्यात. शक्य तितकं अन्न आणि दागिने द्यावेत.
शयनानि सवस्त्राणि हैमानि कटकानि च कर्णाङ्गुलिपवित्राणि कण्ठसूत्राणि शक्तिमान्
शय्यांसकटे, सोन्याचे कडे, कानातले, बोटातले अंगठ्या, पवित्र अंगठ्या आणि गळ्यातले माळ हे सामर्थ्यवान व्यक्तीने द्यावे.
न कुर्याद्दक्षिणाहीनं वित्तशाठ्येन मानवः अददल्लोभतो मोहात् कुलक्षयम् अवाप्नुते
कोणत्याही दानात योग्य दक्षिणा न देता, किंवा धनासाठी कपट करून, माणसाने कधीच दान करू नये. लोभ किंवा मोहातून दिलेले दान आपल्या घराण्याचा नाश घडवते.
अन्नदानं यथाशक्त्या कर्तव्यं भूतिमिच्छता अन्नहीनः कृतो यस्माद् दुर्भिक्षफलदो भवेत्
समृद्धी हवी असेल तर, आपल्या शक्तीनुसार अन्नदान करावे. कारण अन्नाचा अभाव असेल तर दुष्काळ येतो.
अन्नहीनो दहेद्राष्ट्रं मन्त्रहीनस्तु ऋत्विजः यष्टारं दक्षिणाहीनं नास्ति यज्ञसमो रिपुः
अन्नाचा अभाव राज्याचा नाश करतो, मंत्रांचा अभाव पुजाऱ्यांचा नाश करतो, आणि योग्य दक्षिणा न दिल्यास यजमानाचा नाश होतो. योग्य दक्षिणा नसलेल्या यज्ञासारखा शत्रू दुसरा नाही.
न वाप्यल्पधनः कुर्याल् लक्षहोमं नरः क्वचित् यस्मात्पीडाकरो नित्यं यज्ञे भवति विग्रहः
ज्याच्याकडे थोडे धन आहे, त्याने कधीच लक्षहोम करू नये. कारण यज्ञात नेहमीच त्रासामुळे वाद निर्माण होतो.
तमेव पूजयेद्भक्त्या द्वौ वा त्रीन्वा यथाविधि एकमप्यर्चयेद्भक्त्या ब्राह्मणं वेदपारगम् दक्षिणाभिः प्रयत्नेन न बहूनल्पवित्तवान्
तो एकट्यालाच भक्तीने पूजावा, किंवा नियमाप्रमाणे दोन-तीन जणांनाही. परंतु, थोडे धन असलेल्याने एक विद्वान ब्राह्मण भक्तीने आणि दक्षिणेसह पूजावा, अनेकांना नव्हे.
लक्षहोमस्तु कर्तव्यो यथावित्तं भवेद्बहु यतः सर्वानवाप्नोति कुर्वन्कामान्विधानतः
लक्षहोम आपल्या सामर्थ्यानुसार, भरपूर साधन असतील तर, करावा. कारण नियमाने केल्यास सर्व इच्छित फळे मिळतात.
पूज्यते शिवलोके च वस्वादित्यमरुद्गणैः यावत्कल्पशतान्यष्टाव् अथ मोक्षमवाप्नुयात्
तो शिवलोकात वसु, आदित्य आणि मरुतगण यांच्या पूजेचा भाग होतो, आठशे कल्पपर्यंत, आणि नंतर त्याला मोक्ष मिळतो.
सकामो यस्त्विमं कुर्याल् लक्षहोमं यथाविधि स तं काममवाप्नोति पदमानन्त्यम् अश्नुते
जो कोणी इच्छेनुसार, नियमाप्रमाणे लक्षहोम करतो, त्याला ती इच्छा मिळते आणि तो अनंत स्थितीचा अनुभव घेतो.
पुत्रार्थी लभते पुत्रान् धनार्थी लभते धनम् भार्यार्थी शोभनां भार्यां कुमारी च शुभं पतिम्
पुत्राची इच्छा असलेल्याला पुत्र मिळतात, धनाची इच्छा असलेल्याला धन मिळते, पत्नीची इच्छा असलेल्याला सुंदर पत्नी मिळते, आणि कुमारिकेला शुभ पती मिळतो.
भ्रष्टराज्यस्तथा राज्यं श्रीकामः श्रियमाप्नुयात् यं यं प्रार्थयते कामं स वै भवति पुष्कलः निष्कामः कुरुते यस्तु स परं ब्रह्म गच्छति
राज्य गमावलेल्याला पुन्हा राज्य मिळते, श्रीची इच्छा असलेल्याला श्री मिळते, जी काही इच्छा करतो ती भरपूर मिळते. पण जो काही इच्छा न ठेवता करतो, तो परम ब्रह्म प्राप्त करतो.
अस्माच्छतगुणः प्रोक्तः कोटिहोमः स्वयम्भुवा आहुतीभिः प्रयत्नेन दक्षिणाभिः फलेन च
स्वयंभूने सांगितलेला कोटिहोम हा या लक्षहोमापेक्षा शंभरपट श्रेष्ठ आहे, कारण त्यात जास्त आहुती, प्रयत्न, दक्षिणा आणि फळ मिळते.
पूर्ववद्ग्रहदेवानाम् आवाहनविसर्जने होममन्त्रास्त एवोक्ताः खाने दाने तथैव च कुण्डमण्डपवेदीनां विशेषो ऽयं निबोध मे
पूर्वीप्रमाणेच ग्रह-देवतांच्या आवाहन आणि विसर्जनासाठीचे मंत्र, होमासाठी, खड्ड्यासाठी, आणि दानासाठी सांगितले आहेत. आता मी तुला कुंड, मंडप आणि वेदी यातील विशेषता सांगतो.
कोटिहोमे चतुर्हस्तं चतुरस्रं तु सर्वतः योनिवक्त्रद्वयोपेतं तदप्याहुस् त्रिमेखलम्
कोटिहोमात, होमकुंड सर्व बाजूंनी चौरस, चार हात लांब, दोन योनिद्वार आणि तोंड असलेले असावे. याला त्रिमेखळ असेही म्हणतात.
द्व्यङ्गुलाभ्युच्छ्रिता कार्या प्रथमा मेखला बुधैः त्र्यङ्गुलाभ्युच्छ्रिता तद्वद् द्वितीया परिकीर्तिता
पहिली मेखळ दोन बोटे उंच असावी, असे जाणकार सांगतात. दुसरी मेखळ तीन बोटे उंच असावी, असेही म्हटले आहे.
उच्छ्रायविस्तराभ्यां च तृतीया चतुरङ्गुला द्व्यङ्गुलश्चेति विस्तारः पूर्वयोरेव शस्यते
तिसरी मेखळ चार बोटे उंच व तितकीच रुंद असावी. पहिल्या दोन मेखळींची रुंदी दोन बोटे असावी, असे पूर्वी सांगितले आहे.
वितस्तिमात्रा योनिः स्यात् षट्सप्ताङ्गुलविस्तृता कूर्मपृष्ठोन्नता मध्ये पार्श्वयोश्चाङ्गुलोच्छ्रिता
योनी एक विटी (एक विटस्ति) लांब, सहा किंवा सात बोटे रुंद, मधून कासवासारखी उंच, आणि बाजूंनी दोन बोटे उंच असावी.
गजौष्ठसदृशी तद्वद् आयता छिद्रसंयुता एतत्सर्वेषु कुण्डेषु योनिलक्षणमुच्यते
ती हत्तीच्या ओठासारखी, लांबट आणि छिद्रयुक्त असावी. सर्व कुंडांमध्ये हीच योनीची खूण सांगितली आहे.
मेखलोपरि सर्वत्र अश्वत्थदलसंनिभम् वेदी च कोटिहोमे स्याद् वितस्तीनां चतुष्टयम्
कटीच्या वरच्या भागात सर्वत्र वेड्याचं पानासारखं वेदी असावी. कोटी-होमासाठीची वेदी चार विटांची लांबीची असावी.
चतुरस्रा समन्ताच्च त्रिभिर्वप्रैस्तु संयुता वप्रप्रमाणं पूर्वोक्तं वेदीनां च तथोच्छ्रयः
ती वेदी सर्व बाजूंनी चौकोनी असावी आणि तीन उंचवट्यांनी युक्त असावी. या उंचवट्यांचं आणि वेदीचं उंचीचं माप आधी सांगितल्याप्रमाणेच असावं.
तथा षोडशहस्तः स्यान् मण्डपश्च चतुर्मुखः पूर्वद्वारे च संस्थाप्य बह्वृचं वेदपारगम्
मंडप सुद्धा सोळा हातांचा आणि चार दरवाज्यांचा असावा. पूर्वेकडील दाराजवळ वेदपारंगत बहृच वेदज्ञ ब्राह्मण बसवावा.
यजुर्विदं तथा याम्ये पश्चिमे सामवेदिनम् अथर्ववेदिनं तद्वद् उत्तरे स्थापयेद्बुधः
त्याचप्रमाणे दक्षिण दरवाज्याजवळ यजुर्वेदज्ञ, पश्चिमेकडील दरवाज्याजवळ सामवेदज्ञ आणि उत्तरेकडील दरवाज्याजवळ अथर्ववेदज्ञ ब्राह्मण बसवावा.
अष्टौ तु होमकाः कार्या वेदवेदाङ्गवेदिनः एवं द्वादश विप्राः स्युर् वस्त्रमाल्यानुलेपनैः पूर्ववत्पूजयेद्भक्त्या वस्त्राभरणभूषणैः
होम करणारे आठ ब्राह्मण वेद आणि वेदांग जाणणारे असावेत. असे एकूण बारा ब्राह्मण असतात. त्यांची पूर्वीप्रमाणे वस्त्र, फुलमाळा, उटणे, दागिने आणि वस्त्रांनी भक्तीभावाने पूजा करावी.
रात्रिसूक्तं च रौद्रं च पावमानं सुमङ्गलम् पूर्वतो बह्वृचः शान्तिं पठन्नास्ते ह्युदङ्मुखः
पूर्वेकडील बाजूला, उत्तर दिशेला तोंड करून बहृच ब्राह्मण रात्रसूक्त, रौद्र, पावमानी, सुमंगल आणि शांती ही स्तोत्रे म्हणतो.
शाक्तं शाक्रं च सौम्यं च कौष्माण्डं शान्तिमेव च पाठयेद्दक्षिणद्वारि यजुर्वेदिनमुत्तमम्
दक्षिण दरवाज्याजवळ श्रेष्ठ यजुर्वेदज्ञ ब्राह्मण शाक्त, शाक्र, सौम्य, कौष्मांड आणि शांती ही स्तोत्रे म्हणतो.
सुपर्णमथ वैराजम् आग्नेयं रुद्रसंहिताम् ज्येष्ठमास तथा शान्तिं छन्दोगः पश्चिमे जपेत्
पश्चिम बाजूला छांदोग ब्राह्मण सुपर्ण, वैराज, आग्नेय, रुद्रसंहिता, ज्येष्ठमास आणि शांती ही स्तोत्रे म्हणतो.
शान्तिसूक्तं च सौरं च तथा शाकुनकं शुभम् पौष्टिकं च महाराज्यम् उत्तरेणाप्यथर्ववित्
उत्तरेला अथर्ववेदज्ञ ब्राह्मण शांतीसूक्त, सौर, शुभ शाकुनक, पौष्टिक आणि महाराज्य ही स्तोत्रे म्हणतो.
पञ्चभिः सप्तभिर्वापि होमः कार्यो ऽत्र पूर्ववत् स्नाने दाने च मन्त्राः स्युस् त एव मुनिसत्तम
इथे होम पाच किंवा सात वेळा पूर्वीप्रमाणे करावा. स्नान आणि दान यासाठी तेच मंत्र वापरावेत, हे ऋषिश्रेष्ठा.