द्व्यङ्गुलो ह्युच्छ्रितो वप्रः प्रथमः स उदाहृतः अङ्गुलोच्छ्रयसंयुक्तं वप्रद्वयमथोपरि
पहिलं वप्र दोन बोट उंच असावं असं सांगितलं आहे. त्यावर तितक्याच उंचीची आणखी दोन वप्रं असावीत.
त्र्यङ्गुलस्य च विस्तारः सर्वेषां कथ्यते बुधैः दशाङ्गुलोच्छ्रिता भित्तिः स्थण्डिले स्यात्तथोपरि तस्मिन्नावाहयेद्देवान् पूर्ववत्पुष्पतण्डुलैः
सर्व वप्रांची रुंदी तीन बोट असावी असं जाणकार सांगतात. स्थंडिलावरची भिंत दहा बोट उंच असावी. त्यावर पूर्वीप्रमाणे फुलांच्या कळ्यांनी देवतांना आवाहन करावं.
आदित्याभिमुखाः सर्वाः साधिप्रत्यधिदेवताः स्थापनीया मुनिश्रेष्ठ नोत्तरेण पराङ्मुखाः
सर्व देवता, त्यांच्या अधिपती आणि उपदेवतांसह, सूर्याच्या दिशेला तोंड करून स्थापित कराव्यात, उत्तरेकडे किंवा मागे तोंड करून कधीही नाही.
गरुत्मानधिकस्तत्र संपूज्यः श्रियमिच्छता सामध्वनिशरीरस्त्वं वाहनं परमेष्ठिनः विषपापहरो नित्यम् अतः शान्तिं प्रयच्छ मे
तेथे, जो श्री मिळवू इच्छितो त्याने गरुडाचा प्रमुख म्हणून पूजन करावं: 'तुमचं शरीर सामवेदाच्या ध्वनीसारखं आणि रात्रीसारखं आहे, तुम्ही परमेश्वराचं वाहन आहात, नेहमी विष आणि पाप दूर करणारे आहात, म्हणून मला शांती द्या.'
पूर्ववत्कुम्भमामन्त्र्य तद्वद्धोमं समाचरेत् सहस्राणां शतं हुत्वा समित्संख्याधिकं पुनः घृतकुम्भवसोर्धारां पातयेदनलोपरि
पूर्वीप्रमाणे कलशाचं आवाहन करून, तसंच होम करावा. एक लाख आहुती दिल्यावर आणि समिधांचं प्रमाण वाढवल्यावर, तुपाचा कलश घेऊन अग्नीवर तुपाची धार ओतावी.
औदुम्बरीं तथार्द्रां च ऋज्वीं कोटरवर्जिताम् बाहुमात्रां स्रुचं कृत्वा ततः स्तम्भद्वयोपरि घृतधारां तया सम्यग् अग्नेरुपरि पातयेत्
उंबराच्या ओलसर, सरळ आणि पोकळी नसलेल्या लाकडाची, हाताएवढी स्रुच तयार करावी. मग दोन खांबांवर धरून, त्या स्रुचेनं अग्नीवर नीट तुपाची धार ओतावी.
श्रावयेत्सूक्तमाग्नेयं वैष्णवं रौद्रमैन्दवम् महावैश्वानरं साम ज्येष्ठसाम च वाचयेत्
आग्नी, विष्णू, रुद्र आणि इंद्र यांचे सूक्त, तसेच महावैश्वानर साम आणि ज्येष्ठ साम म्हणावं.
स्नानं च यजमानस्य पूर्ववत्स्वस्तिवाचनम् दातव्या यजमानेन पूर्ववद्दक्षिणाः पृथक्
यजमानाने पूर्वीप्रमाणे स्नान करावं, शुभ शब्द बोलावेत आणि पूर्वीप्रमाणे वेगळ्या वेगळ्या ऋत्विजांना दक्षिणा द्यावी.
कामक्रोधविहीनेन ऋत्विग्भ्यः शान्तचेतसा नवग्रहमखे विप्राश् चत्वारो वेदवेदिनः
नवग्रह यज्ञासाठी चार वेदपाठी, इच्छा आणि राग नसलेले, शांत चित्ताचे ब्राह्मण ऋत्विज असावेत.
अथवा ऋत्विजौ शान्तौ द्वावेव श्रुतिकोविदौ कार्यावयुतहोमे तु न प्रसज्येत विस्तरे
किंवा, यज्ञ मोठा नसेल तर, शांत आणि वेदज्ञ असे दोन ऋत्विज पुरेसे आहेत.
तद्वच्च दश चाष्टौ च लक्षहोमे तु ऋत्विजः कर्तव्याः शक्तितस्तद्वच् चत्वारो वा विमत्सरः
लक्षहोमासाठी दहा किंवा आठ ऋत्विज असावेत, किंवा शक्तीनुसार चार मत्सररहित ऋत्विज नेमावेत.
नवग्रहमखात्सर्वं लक्षहोमे दशोत्तरम् भक्ष्यान्दद्यान्मुनिश्रेष्ठ भूषणान्यपि शक्तितः
मुनिश्रेष्ठा, लक्षहोमात नवग्रह यज्ञातील सर्व गोष्टी दहापट वाढवाव्यात. शक्य तितकं अन्न आणि दागिने द्यावेत.
शयनानि सवस्त्राणि हैमानि कटकानि च कर्णाङ्गुलिपवित्राणि कण्ठसूत्राणि शक्तिमान्
शय्यांसकटे, सोन्याचे कडे, कानातले, बोटातले अंगठ्या, पवित्र अंगठ्या आणि गळ्यातले माळ हे सामर्थ्यवान व्यक्तीने द्यावे.
न कुर्याद्दक्षिणाहीनं वित्तशाठ्येन मानवः अददल्लोभतो मोहात् कुलक्षयम् अवाप्नुते
कोणत्याही दानात योग्य दक्षिणा न देता, किंवा धनासाठी कपट करून, माणसाने कधीच दान करू नये. लोभ किंवा मोहातून दिलेले दान आपल्या घराण्याचा नाश घडवते.
अन्नदानं यथाशक्त्या कर्तव्यं भूतिमिच्छता अन्नहीनः कृतो यस्माद् दुर्भिक्षफलदो भवेत्
समृद्धी हवी असेल तर, आपल्या शक्तीनुसार अन्नदान करावे. कारण अन्नाचा अभाव असेल तर दुष्काळ येतो.
अन्नहीनो दहेद्राष्ट्रं मन्त्रहीनस्तु ऋत्विजः यष्टारं दक्षिणाहीनं नास्ति यज्ञसमो रिपुः
अन्नाचा अभाव राज्याचा नाश करतो, मंत्रांचा अभाव पुजाऱ्यांचा नाश करतो, आणि योग्य दक्षिणा न दिल्यास यजमानाचा नाश होतो. योग्य दक्षिणा नसलेल्या यज्ञासारखा शत्रू दुसरा नाही.
न वाप्यल्पधनः कुर्याल् लक्षहोमं नरः क्वचित् यस्मात्पीडाकरो नित्यं यज्ञे भवति विग्रहः
ज्याच्याकडे थोडे धन आहे, त्याने कधीच लक्षहोम करू नये. कारण यज्ञात नेहमीच त्रासामुळे वाद निर्माण होतो.
तमेव पूजयेद्भक्त्या द्वौ वा त्रीन्वा यथाविधि एकमप्यर्चयेद्भक्त्या ब्राह्मणं वेदपारगम् दक्षिणाभिः प्रयत्नेन न बहूनल्पवित्तवान्
तो एकट्यालाच भक्तीने पूजावा, किंवा नियमाप्रमाणे दोन-तीन जणांनाही. परंतु, थोडे धन असलेल्याने एक विद्वान ब्राह्मण भक्तीने आणि दक्षिणेसह पूजावा, अनेकांना नव्हे.
लक्षहोमस्तु कर्तव्यो यथावित्तं भवेद्बहु यतः सर्वानवाप्नोति कुर्वन्कामान्विधानतः
लक्षहोम आपल्या सामर्थ्यानुसार, भरपूर साधन असतील तर, करावा. कारण नियमाने केल्यास सर्व इच्छित फळे मिळतात.
पूज्यते शिवलोके च वस्वादित्यमरुद्गणैः यावत्कल्पशतान्यष्टाव् अथ मोक्षमवाप्नुयात्
तो शिवलोकात वसु, आदित्य आणि मरुतगण यांच्या पूजेचा भाग होतो, आठशे कल्पपर्यंत, आणि नंतर त्याला मोक्ष मिळतो.
सकामो यस्त्विमं कुर्याल् लक्षहोमं यथाविधि स तं काममवाप्नोति पदमानन्त्यम् अश्नुते
जो कोणी इच्छेनुसार, नियमाप्रमाणे लक्षहोम करतो, त्याला ती इच्छा मिळते आणि तो अनंत स्थितीचा अनुभव घेतो.
पुत्रार्थी लभते पुत्रान् धनार्थी लभते धनम् भार्यार्थी शोभनां भार्यां कुमारी च शुभं पतिम्
पुत्राची इच्छा असलेल्याला पुत्र मिळतात, धनाची इच्छा असलेल्याला धन मिळते, पत्नीची इच्छा असलेल्याला सुंदर पत्नी मिळते, आणि कुमारिकेला शुभ पती मिळतो.
भ्रष्टराज्यस्तथा राज्यं श्रीकामः श्रियमाप्नुयात् यं यं प्रार्थयते कामं स वै भवति पुष्कलः निष्कामः कुरुते यस्तु स परं ब्रह्म गच्छति
राज्य गमावलेल्याला पुन्हा राज्य मिळते, श्रीची इच्छा असलेल्याला श्री मिळते, जी काही इच्छा करतो ती भरपूर मिळते. पण जो काही इच्छा न ठेवता करतो, तो परम ब्रह्म प्राप्त करतो.
अस्माच्छतगुणः प्रोक्तः कोटिहोमः स्वयम्भुवा आहुतीभिः प्रयत्नेन दक्षिणाभिः फलेन च
स्वयंभूने सांगितलेला कोटिहोम हा या लक्षहोमापेक्षा शंभरपट श्रेष्ठ आहे, कारण त्यात जास्त आहुती, प्रयत्न, दक्षिणा आणि फळ मिळते.
पूर्ववद्ग्रहदेवानाम् आवाहनविसर्जने होममन्त्रास्त एवोक्ताः खाने दाने तथैव च कुण्डमण्डपवेदीनां विशेषो ऽयं निबोध मे
पूर्वीप्रमाणेच ग्रह-देवतांच्या आवाहन आणि विसर्जनासाठीचे मंत्र, होमासाठी, खड्ड्यासाठी, आणि दानासाठी सांगितले आहेत. आता मी तुला कुंड, मंडप आणि वेदी यातील विशेषता सांगतो.
कोटिहोमे चतुर्हस्तं चतुरस्रं तु सर्वतः योनिवक्त्रद्वयोपेतं तदप्याहुस् त्रिमेखलम्
कोटिहोमात, होमकुंड सर्व बाजूंनी चौरस, चार हात लांब, दोन योनिद्वार आणि तोंड असलेले असावे. याला त्रिमेखळ असेही म्हणतात.
द्व्यङ्गुलाभ्युच्छ्रिता कार्या प्रथमा मेखला बुधैः त्र्यङ्गुलाभ्युच्छ्रिता तद्वद् द्वितीया परिकीर्तिता
पहिली मेखळ दोन बोटे उंच असावी, असे जाणकार सांगतात. दुसरी मेखळ तीन बोटे उंच असावी, असेही म्हटले आहे.
उच्छ्रायविस्तराभ्यां च तृतीया चतुरङ्गुला द्व्यङ्गुलश्चेति विस्तारः पूर्वयोरेव शस्यते
तिसरी मेखळ चार बोटे उंच व तितकीच रुंद असावी. पहिल्या दोन मेखळींची रुंदी दोन बोटे असावी, असे पूर्वी सांगितले आहे.
वितस्तिमात्रा योनिः स्यात् षट्सप्ताङ्गुलविस्तृता कूर्मपृष्ठोन्नता मध्ये पार्श्वयोश्चाङ्गुलोच्छ्रिता
योनी एक विटी (एक विटस्ति) लांब, सहा किंवा सात बोटे रुंद, मधून कासवासारखी उंच, आणि बाजूंनी दोन बोटे उंच असावी.
गजौष्ठसदृशी तद्वद् आयता छिद्रसंयुता एतत्सर्वेषु कुण्डेषु योनिलक्षणमुच्यते
ती हत्तीच्या ओठासारखी, लांबट आणि छिद्रयुक्त असावी. सर्व कुंडांमध्ये हीच योनीची खूण सांगितली आहे.