नृपकोटिसहस्रेण न कदाचित्स मुच्यते कदाचिदास्थानगतः पप्रच्छ स पुरोधसम् विस्मयेनावृतो राजा वसिष्ठमृषिसत्तमम्
शेकडो कोटी राजांच्या वेढ्यात असताना तो कधीच तिच्यापासून दूर गेला नाही; एकदा सभेत बसलेला असताना, तो राजा विस्मयाने ऋषी वसिष्ठांना विचारू लागला.
भगवन्केन धर्मेण मम लक्ष्मीरनुत्तमा कस्माच्च विपुलं तेजो मच्छरीरे सदोत्तमम्
भगवन्, कोणत्या धर्मामुळे मला ही अतुल्य लक्ष्मी मिळाली, आणि माझ्या शरीरात हे श्रेष्ठ तेज नेहमी का आहे, हे मला सांगा.
पुरा लीलावती नाम वेश्या शिवपरायणा तया दत्तश्चतुर्दश्यां गुरवे लवणाचलः हेमवृक्षादिभिः सार्धं यथावद्विधिपूर्वकम्
पूर्वी लीलावती नावाची एक गणिका होती, ती शंकराची भक्त होती. तिने चतुर्दशीच्या दिवशी आपल्या गुरुला, विधिपूर्वक, मीठाचा डोंगर, सोन्याची झाडे आणि इतर वस्तू अर्पण केल्या.
शूद्रः सुवर्णकारश्च नाम्ना शौण्डो ऽभवत्तदा भृत्यो लीलावतीगेहे तेन हेम्ना विनिर्मिताः
त्या काळी शौंड नावाचा एक शूद्र सोनार होता, तो लीलावतीच्या घरी नोकर म्हणून राहत असे आणि त्याने त्या वस्तू सोन्यापासून तयार केल्या.
तरवः सुरमुख्याश्च श्रद्धायुक्तेन पार्थिव अतिरूपेण सम्पन्ना घटयित्वा विना भृतिम् धर्मकार्यमिति ज्ञात्वा न गृह्णाति कथंचन
त्या झाडांना आणि देवमूर्तींना त्या राजाने मोठ्या श्रद्धेने आणि सुंदरतेने बनवले, आणि हे सर्व धर्मकार्य म्हणून केल्याने त्याने कधीही त्याचा मोबदला घेतला नाही.
उज्ज्वालिताश्च तत्पत्न्या सौवर्णामरपादपाः लीलावती गिरेः पार्श्वे परिचर्यां च पार्थिव
त्या सोन्याच्या दिव्य झाडांना त्याच्या पत्नीने उजळवले; लीलावती पर्वताच्या कडेला सेवा करत होती, हे राजन्.
कृत्वा ताभ्याम् अशाठ्येन गुरुशुश्रूषणादिकम् सा च लीलावती वेश्याकालेन महतापि च
त्या दोघांनी कपट न करता गुरुसेवा आणि इतर कर्तव्ये पार पाडली; लीलावतीने गणिकेच्या काळातही मोठ्या भक्तीने हे सर्व केले.
कालधर्ममनुप्राप्ता कर्मयोगेण नारद सर्वपापविनिर्मुक्ता जगाम शिवमन्दिरम्
नारद, जेव्हा तिचा काळ आला, तेव्हा आपल्या कर्माच्या योगाने, सर्व पापांपासून मुक्त होऊन ती शंकराच्या मंदिरात गेली.
यो ऽसौ सुवर्णकारस्तु दरिद्रो ऽप्यतिसत्त्ववान् न मौल्यमादाद्वेश्यातः स भवानिह साम्प्रतम्
तो सोनार, जरी गरीब होता, तरी फार सद्गुणी होता; त्याने कधीच लीलावतीकडून मोबदला घेतला नाही, आणि तोच आता तू आहेस.
सप्तद्वीपपतिर्जातः सूर्यायुतसमप्रभः यया सुवर्णकारस्य तरवो हेमनिर्मिताः सम्यगुज्ज्वालिताः पत्न्या सेयं भानुमती तव
तो सातही द्वीपांचा राजा झाला, सूर्याच्या हजारपट तेजाने चमकणारा; ज्याच्या पत्नीने, भानुमतीने, त्या सोनाराने बनवलेल्या सोन्याच्या झाडांना योग्य प्रकारे उजळवले.
उज्ज्वालनादुज्ज्वलरुपमस्याः संजातमस्मिन्भुवनाधिपत्यम् यस्मात्कृतं तत्परिकर्म रात्राव् अनुद्धताभ्यां लवणाचलस्य
त्या उजळण्यामुळे तिचे तेजस्वी रूप निर्माण झाले आणि जगाचे राज्य मिळाले; कारण त्या दोघांनी रात्री अभिमान न ठेवता मीठाच्या डोंगराचे पूजन केले होते.
तस्माच्च लोकेष्वपराजितत्वम् आरोग्यसौभाग्ययुता च लक्ष्मीः तस्मात्त्वमप्यत्र विधानपूर्वं धान्याचलादीन्दशधा कुरुष्व
म्हणूनच जगात अजिंक्यपणा, आरोग्य आणि सौभाग्य मिळते; म्हणून तूही विधिपूर्वक धान्याचे डोंगर आणि इतर दहा प्रकार अर्पण कर.
तथेति सत्कृत्य स धर्ममूर्तिर् वचो वसिष्ठस्य ददौ च सर्वान् धान्याचलदीञ्छतशो मुरारेर् लोकं जगामामरपूज्यमानः
राजाने वसिष्ठांच्या वचनाचा मान राखून, शेकडो धान्याचे डोंगर आणि इतर दान दिले, आणि नंतर तो मुरारीच्या लोकात गेला, जिथे देवतांनी त्याची पूजा केली.
पश्येदपीमानधनो ऽतिभक्त्या स्पृशेन्मनुष्यैरपि दीयमानान् शृणोति भक्त्याथ मतिं ददाति विकल्मषः सो ऽपि दिवं प्रयाति
कोणताही गरीब माणूस, जर तो अतिशय भक्तीने हे दान पाहतो, स्पर्श करतो, ऐकतो किंवा शुद्ध मनाने देतो, तर तोही स्वर्गात जातो.
दुःस्वप्नं प्रशममुपैति पठ्यमानैः शैलेन्द्रैर्भवभयभेदनैर्मनुष्यैः यः कुर्यात्किमु मुनिपुंगवेह सम्यक् शान्तात्मा सकलगिरीन्द्रसम्प्रदानम्
दुष्ट स्वप्न वाचनाने शांत होतो, जेव्हा मनुष्य पर्वतांसह वाचतो आणि ते संसारभय दूर करतात. मग शांतचित्त ऋषीने, जो सर्व पर्वत अर्पण करतो, आणखी काय करावे?
वैशम्पायनम् आसीनम् अपृच्छच्छौनकः पुरा सर्वकामाप्तये नित्यं कथं शान्तिकपौष्टिकम्
पूर्वी, सर्व इच्छा पूर्ण व्हाव्यात म्हणून, शौनकाने बसून, रोज शांती व पुष्टी मिळवण्यासाठी कोणती विधी करावी हे विचारले.
श्रीकामः शान्तिकामो वा ग्रहयज्ञं समारभेत् वृद्ध्यायुः पुष्टिकामो वा तथैवाभिचरन्पुनः येन ब्रह्मन्विधानेन तन्मे निगदतः शृणु
जो धन किंवा शांती इच्छितो त्याने ग्रहयज्ञ सुरू करावा; तसेच वृद्धी, दीर्घायुष्य किंवा बल हवे असेल, किंवा वाईट दूर करायचे असेल, तर हे कसे करावे, हे मी तुला सांगतो, ऐक.
सर्वशास्त्राण्यनुक्रम्य संक्षिप्य ग्रन्थविस्तरम् ग्रहशान्तिं प्रवक्ष्यामि पुराणश्रुतिचोदिताम्
सर्व शास्त्रांचे परीक्षण करून आणि त्यांचा विस्तार संक्षिप्त करून, मी आता पुराण व वेदांनी सांगितलेली ग्रहशांती सांगतो.
पुण्ये ऽह्नि विप्रकथिते कृत्वा ब्राह्मणवाचनम् ग्रहान्ग्रहाधिदेवांश्च स्थाप्य होमं समारभेत्
शुभ दिवशी, ब्राह्मणांनी सांगितल्याप्रमाणे, मंत्र वाचून, ग्रह व त्यांच्या अधिदेवता स्थापून, हवन सुरू करावे.
ग्रहयज्ञस्त्रिधा प्रोक्तः पुराणश्रुतिकोविदैः प्रथमो ऽयुतहोमः स्याल् लक्षहोमस्ततः परम्
ग्रहयज्ञ तीन प्रकारचे आहेत असे पुराण व वेद जाणणाऱ्यांनी सांगितले आहे: पहिले दहा हजार आहुतींचे, दुसरे एक लक्ष आहुतींचे, आणि पुढे तसेच.
तृतीयः कोटिहोमस्तु सर्वकामफलप्रदः अयुतेनाहुतीनां च नवग्रहमखः स्मृतः
तिसरे म्हणजे दहा लाख आहुतींचे, जे सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहे; नवग्रहयज्ञात दहा हजार आहुती आवश्यक मानल्या आहेत.
तस्य तावद्विधिं वक्ष्ये पुराणश्रुतिभाषितम् गर्तस्योत्तरपूर्वेण वितस्तिद्वयविस्तृताम्
आता मी त्याची विधी सांगतो, जी पुराण व वेदांनी सांगितली आहे: कुंडाच्या ईशान्येला, दोन विटांची रुंदी असलेले व्यासपीठ तयार करावे.
वप्रद्वयावृतां वेदिं वितस्त्युच्छ्रायसंमिताम् संस्थापनाय देवानां चतुरस्रामुदङ्मुखाम्
दोन बांधांनी वेढलेली, रुंदीइतकीच उंची असलेली, उत्तरमुखी चौकोनी वेदी देवतांच्या स्थापनेसाठी करावी.
अग्निप्रणयनं कृत्वा तस्यामावाहयेत्सुरान् देवतानां ततः स्थाप्या विंशतिर्द्वादशाधिका
अग्नि प्रज्वलित करून, त्या वेदीवर देवतांना आवाहन करावे; त्यानंतर वीस आणि बारा अशा देवता स्थापाव्यात.
सूर्यः सोमस्तथा भौमो बुधजीवसितार्कजाः राहुः केतुरिति प्रोक्ता ग्रहा लोकहितावहाः
सूर्य, चंद्र, मंगळ, बुध, गुरु, शुक्र, शनि, राहु आणि केतु — हे नवग्रह जगाच्या कल्याणासाठी मानले जातात.
मध्ये तु भास्करं विद्याल् लोहितं दक्षिणेन तु उत्तरेण गुरुं विद्याद् बुधं पूर्वोत्तरेण तु
मध्यभागी सूर्य ठेवावा; दक्षिणेला मंगळ, उत्तरेला गुरु, आणि ईशान्येला बुध ठेवावा.
पूर्वेण भार्गवं विद्यात् सोमं दक्षिणपूर्वके पश्चिमेन शनिं विद्याद् राहुं पश्चिमदक्षिणे पश्चिमोत्तरतः केतुं स्थापयेच्छुक्लतण्डुलैः
पूर्वेला शुक्र, आग्नेयेला चंद्र, पश्चिमेला शनि, नैऋत्येला राहु, आणि वायव्येला केतु, हे सर्व शुद्ध तांदळाने ठेवावेत.
भास्करस्येश्वरं विद्याद् उमां च शशिनस्तथा स्कन्दमङ्गारकस्यापि बुधस्य च तथा हरिम्
सूर्याचा अधिपती शंकर, चंद्राचा उमादेवी, मंगळाचा स्कंद, आणि बुधाचा हरि आहे असे समजावे.
ब्रह्माणं च गुरोर्विद्याच् छुक्रस्यापि शचीपतिम् शनैश्चरस्य तु यमं राहोः कालं तथैव च
गुरुचा अधिपती ब्रह्मा, शुक्राचा इंद्र, शनिचा यम, आणि राहुचा काळ आहे असे समजावे.
केतोर्वै चित्रगुप्तं च सर्वेषामधिदेवताः अग्निरापः क्षितिर्विष्णुर् इन्द्र ऐन्द्री च देवताः
केतूचा अधिदेवता चित्रगुप्त आहे; सर्वांचे मुख्य देवता अग्नि, आप, पृथ्वी, विष्णु, इंद्र आणि ऐंद्रि आहेत.