अथ भीतस्तथेन्द्रो ऽपि दितेः पार्श्वमुपागमत् विहाय देवसदनं तच्छुश्रूषुरवस्थितः
मग इंद्र घाबरून, देवांचे घर सोडून, दितीच्या जवळ गेला आणि तिची सेवा करू लागला.
दितेश्छिद्रान्तरप्रेप्सुर् अभवत्पाकशासनः विनीतो ऽभवद् अव्यग्रः प्रशान्तवदनो बहिः
दितीमध्ये काही चूक सापडते का हे पाहण्यासाठी देवांचा राजा नम्र, शांत आणि बाहेरून स्थिर दिसत राहिला.
अजानन्किल तत्कार्यम् आत्मनः शुभमाचरन् ततो वर्षशतान्ते सा न्यूने तु दिवसैस् त्रिभिः
आपलं काम काय आहे हे न कळता तो सत्कर्म करत राहिला. शंभर वर्षं संपली आणि फक्त तीन दिवस उरले.
मेने कृतार्थमात्मानं प्रीत्या विस्मितमानसा अकृत्वा पादयोः शौचं प्रसुप्ता मुक्तमूर्धजा
ती स्वतःला यशस्वी समजू लागली, मन आनंदी आणि आश्चर्यचकित झालं. पाय धुतले नाहीत, केस मोकळे ठेवून ती झोपली.
निद्राभरसमाक्रान्ता दिवापरशिराः क्वचित् ततस्तदन्तरं लब्ध्वा प्रविष्टस्तु शचीपतिः
झोपेच्या झटक्याने ती दिवसा डोकं दक्षिणेला करून झोपली. तेव्हा संधी मिळताच शचीपती तिथे गेला.
वज्रेण सप्तधा चक्रे तं गर्भं त्रिदशाधिपः ततः सप्तैव ते जाताः कुमाराः सूर्यवर्चसः
देवताधिपतीने वज्राने त्या गर्भाचे सात भाग केले. मग सूर्यासारखा तेजस्वी सात कुमार जन्मले.
रुदन्तः सप्त ते बाला निषिद्धा गिरिदारिणा भूयो ऽपि रुदतश्चैतान् एकैकं सप्तधा हरिः
ते सातही मुलं रडत होती, तेव्हा पर्वतावर राहणाऱ्याने त्यांना थांबवले. पण ते पुन्हा पुन्हा रडू लागली, म्हणून हरिने प्रत्येक मुलाचे सात तुकडे केले.
चिछेद वृत्रहन्ता वै पुनस्तदुदरे स्थितः एवमेकोनपञ्चाशद् भूत्वा ते रुरुदुर्भृशम्
वृत्राचा वध करणाऱ्याने, ती मुलं अजून पोटात असतानाच, पुन्हा त्यांना तुकडे केले. अशा रीतीने एकूण एकोणपन्नास झाली आणि ती जोरजोरात रडू लागली.
इन्द्रो निवारयामास मां रोदिष्ट पुनः पुनः ततः स चिन्तयामास किमेतदिति वृत्रहा
इंद्राने त्यांना वारंवार समजावले, 'पुन्हा पुन्हा रडू नका.' मग वृत्राचा वध करणारा विचार करू लागला, 'हे काय घडते आहे?'
धर्मस्य कस्य माहात्म्यात् पुनः संजीवितास्त्वमी विदित्वा ध्यानयोगेन मदनद्वादशीफलम्
‘धर्माच्या कोणत्या सामर्थ्यामुळे ही मुलं पुन्हा जिवंत झाली?’ असे त्याने मनात विचारले. ध्यानधारणेने त्याला मदनद्वादशी व्रताचे फळ कळले.
नूनम् एतत् परिणतम् अधुना कृष्णपूजनात् वज्रेणापि हताः सन्तो न विनाशम् अवाप्नुयुः
‘हे सर्व कृष्णाची पूजा केल्यामुळे घडले आहे यात शंका नाही; वज्राने मारले तरीही ही मुलं नष्ट होत नाहीत.’
एको ऽप्यनेकतामाप यस्मादुदरगो ऽप्यलम् अवध्या नूनमेते वै तस्माद्देवा भवन्त्विति
‘एकच मूल पोटात असतानाही अनेक झाले, म्हणजे ही मुलं खरंच मारता येणार नाहीत. म्हणून ही सर्व देव होतील.’
यस्मान्मा रुदतेत्युक्ता रुदन्तो गर्भसंस्थिताः मरुतो नाम ते नाम्ना भवन्तु मखभागिनः
‘जेव्हा त्यांना ‘‘रडू नका’’ असं सांगितलं, तरीही ती पोटात रडत राहिली, म्हणून त्यांना ‘‘मरुत’’ असं नाव द्या आणि यज्ञातील भाग मिळू द्या.’
ततः प्रसाद्य देवेशः क्षमस्वेति दितिं पुनः अर्थशास्त्रं समास्थाय मयैतद् दुष्कृतं कृतम्
मग देवांचा स्वामी प्रसन्न झाल्यावर, दितीने पुन्हा विनंती केली, 'माफ करा; राजकारणाचे नियम पाळून मी हे चुकीचे कृत्य केले.'
कृत्वा मरुद्गणं देवैः समानममराधिपः दितिं विमानमारोप्य ससुतामनयद्दिवम्
मरुतांचा समूह देवांसारखा केल्यावर, अमरांचा स्वामी दितीला आणि तिच्या मुलांना विमानात बसवून स्वर्गात घेऊन गेला.
यज्ञभागभुजो जाता मरुतस्ते ततो द्विजाः न जग्मुरैक्यमसुरैर् अतस्ते सुरवल्लभाः
मग, द्विजांनो, मरुतांना यज्ञातील भाग मिळू लागला; ते असुरांमध्ये गेले नाहीत, म्हणून ते देवांना प्रिय झाले.
आदिसर्गश्च यः सूत कथितो विस्तरेण तु प्रतिसर्गश्च ये येषाम् अधिपास् तान्वदस्व नः
सूताजी, तुम्ही आदिसृष्टी सविस्तर सांगितली आहे; आता आम्हाला प्रतिसृष्टी आणि त्या-त्या विभागांचे अधिपती कोण होते ते सांगा.
यदाभिषिक्तः सकलाधिराज्ये पृथुर्धरित्र्यामधिपो बभूव तदौषधीनामधिपं चकार यज्ञव्रतानां तपसां च चन्द्रम्
जेव्हा पृथु सर्व भूमीचा राजा झाला, तेव्हा त्याने चंद्राला औषधी, यज्ञ, आणि तप यांचा स्वामी नेमले.
नक्षत्रताराद्विजवृक्षगुल्मलतावितानस्य च रुक्मगर्भः अपामधीशं वरुणं धनानां राज्ञां प्रभुं वैश्रवणं च तद्वत्
त्याने सुवर्णगर्भ सूर्याला नक्षत्र, तारे, ब्राह्मण, झाडे, वेल, आणि लतांचा स्वामी केले; वरुणाला पाण्यांचा, आणि वैश्रवणाला धनाचा व राजांचा स्वामी केले.
विष्णुं रवीणामधिपं वसूनाम् अग्निं च लोकाधिपतिश्चकार प्रजापतीनामधिपं च दक्षं चकार शक्रं मरुतामधीशम्
त्याने विष्णूला सूर्यांचा, अग्नीला वसूंना, दक्षाला प्रजापतींचा, आणि शक्राला मरुतांचा स्वामी नेमले.
दैत्याधिपानामथ दानवानां प्रह्लादमीशं च यमं पितॄणाम् पिशाचरक्षःपशुभूतयक्षवेतालराजं त्व् अथ शूलपाणिम्
नंतर, दैत्य आणि दानवांमध्ये प्रह्लादाला त्यांचा स्वामी केले; यमाला पितरांचा, आणि शूलधारी महादेवाला पिशाच्च, राक्षस, पशु, यक्ष, आणि वेतालांचा राजा केले.
प्रालेयशैलं च पतिं गिरीणाम् ईशं समुद्रं ससरिन्नदानाम् गन्धर्वविद्याधरकिंनराणाम् ईशं पुनश्चित्ररथं चकार
त्याने हिमालय पर्वताला सर्व पर्वतांचा, समुद्राला नद्या आणि सरितांचा, आणि पुन्हा चित्ररथाला गंधर्व, विद्याधर, आणि किन्नरांचा स्वामी केले.
नागाधिपं वासुकिमुग्रवीर्यं सर्पाधिपं तक्षकमादिदेश दिशां गजानामधिपं चकार गजेन्द्रमैरावतनामधेयम्
त्याने प्रचंड बलवान वासुकीला नागांचा, तक्षकाला सर्पांचा, आणि गजेंद्र ऐरावताला दिशांच्या हत्तींचा राजा नेमले.
सुपर्णमीशं पततामथाश्वराजानमुच्चैःश्रवसं चकार सिंहं मृगाणां वृषभं गवां च प्लक्षं पुनः सर्ववनस्पतीनाम्
त्याने सुपर्णाला पक्ष्यांचा स्वामी, उच्चैःश्रवा घोड्यांचा राजा, सिंहाला सर्व पशूंचा, वृषभाला गायींचा, आणि पुन्हा प्लक्षाला सर्व झाडांचा स्वामी केले.
पितामहः पूर्वमथाभ्यषिञ्चच् चैतान्पुनः सर्वदिशाधिनाथान् पूर्वेण दिक्पालम् अथाभ्यषिञ्चन् नाम्ना सुधर्माणम् अरातिकेतुम्
सर्व दिशांचे अधिपती म्हणून पितामहाने आधी या सर्वांना अभिषेक केला आणि पुन्हा पूर्वेकडील दिशा राखणारा म्हणून अरातिकेतु नावाचा सुधर्मा यालाही अभिषेक केला.
ततो ऽधिपं दक्षिणतश्चकार सर्वेश्वरं शङ्खपदाभिधानम् स केतुमन्तं च दिगीशमीशश् चकार पश्चाद् भुवनाण्डगर्भः
नंतर पितामहाने दक्षिण दिशेचा अधिपती म्हणून शंखपद या सर्वश्रेष्ठाला नेमले आणि पश्चिम दिशेचा रक्षक म्हणून केतुमंत याची निवड केली, जो या विश्वाच्या गर्भासारखा आहे.
हिरण्यरोमाणम् उदग्दिगीशं प्रजापतिर् देवसुतं चकार अद्यापि कुर्वन्ति दिशाम् अधीशाः शत्रून् दहन्तस्तु भुवो ऽभिरक्षाम्
प्रजापतीने देवपुत्र हिरण्यरोम याला उत्तर दिशेचा रक्षक नेमले; आजही हे दिशांचे अधिपती शत्रूंना नष्ट करतात आणि पृथ्वीचे रक्षण करतात.
चतुर्भिर् एभिः पृथुनामधेयो नृपो ऽभिषिक्तः प्रथमं पृथिव्याम् गते ऽन्तरे चाक्षुषनामधेये वैवस्वताख्ये च पुनः प्रवृत्ते प्रजापतिः सो ऽस्य चराचरस्य बभूव सूर्यान्वयवंशचिह्नः
या चौघांसह पृथु नावाच्या राजाचा प्रथम पृथ्वीवर अभिषेक झाला; चाक्षुष नावाचा काळ संपून वैवस्वत काळ सुरू झाला तेव्हा, सूर्यवंशाचा चिन्ह असलेला प्रजापती सर्व चराचरांचा स्वामी झाला.
एवं श्रुत्वा मनुः प्राह पुनरेव जनार्दनम् पूर्वेषां चरितं ब्रूहि मनूनां मधुसूदन
हे ऐकून मनु पुन्हा जनार्दनाला म्हणाले, 'मधुसूदन, पूर्वीच्या मनूंची कृत्ये मला सांग.'
मन्वन्तराणि राजेन्द्र मनूनां चरितं च यत् प्रमाणं चैव कालस्य तां सृष्टिं च समासतः
राजा, त्या मन्वंतरांची नावे, मनूंची कृत्ये, काळाचे प्रमाण आणि त्या सृष्टीचे संक्षिप्त वर्णन मला सांग.