तस्यां कदाचिदासीनः सभायाममितद्युतिः भार्याभिर्वृष्णिभिश्चैव भूभृद्भिर् भूरिदक्षिणैः
त्या सभेत, अमाप्रकाश असलेल्या त्याने आपल्या सर्व पत्नींसह, वृष्णी लोकांसह आणि उदार राजांसह स्थान घेतले होते.
कुरुभिर्देवगन्धर्वैर् अभितः कैटभार्दनः प्रवृत्तासु पुराणीषु धर्मसम्बन्धिनीषु च
कुरू, देव, आणि गंधर्व यांनी चारही बाजूंनी वेढले असताना, कैटभाचा वध करणाऱ्या त्या पुरुषाने, धर्माशी संबंधित आणि प्राचीन अशा कथा ऐकल्या.
कथान्ते भीमसेनेन परिपृष्टः प्रतापवान् त्वया पृष्टस्य धर्मस्य रहस्यस्यास्य भेदकृत्
कथा संपल्यावर, बलवान भीमसेनाने त्याला त्या धर्माच्या गूढ भागाबद्दल विचारले, ज्याबद्दल तू आता विचारले आहेस आणि ज्यामुळे त्याचे खरे स्वरूप उघड होते.
भविता स तदा ब्रह्मन् कर्ता चैव वृकोदरः प्रवर्तको ऽस्य धर्मस्य पाण्डुपुत्रो महाबलः
त्या वेळी, हे ब्राह्मण, तोच हे कार्य पूर्ण करील आणि पांडुपुत्र, महाबलवान वृकोदर, या धर्माचा आरंभ करणारा आणि करणारा ठरेल.
यस्य तीक्ष्णो वृको नाम जठरे हव्यवाहनः मया दत्तः स धर्मात्मा तेन चासौ वृकोदरः
त्याला मी 'वृक' नावाचा तीक्ष्ण, पोटात अग्निदेव असलेला लांडगा दिला; म्हणून तो वृकोदर म्हणून ओळखला जातो आणि तो धर्मात्मा आहे.
मतिमान्मानशीलश्च नागायुतबलो महान् भविष्यत्यजरः श्रीमान् कन्दर्प इव रूपवान्
तो बुद्धिमान, स्वाभिमानी आणि नागांच्या सैन्याएवढा बलवान असेल; तो महान, कधीही वृद्ध न होणारा, तेजस्वी आणि कामदेवासारखा सुंदर असेल.
धार्मिकस्याप्यशक्तस्य तीव्राग्नित्वादुपोषणे इदं व्रतमशेषाणां व्रतानामधिकं यतः
धार्मिक असूनही ज्यांच्यात सामर्थ्य नाही, त्यांच्यासाठीही या व्रताची कठोरता इतकी आहे की, हे व्रत सर्व व्रतांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
कथयिष्यति विश्वात्मा वासुदेवो जगद्गुरुः अशेषयज्ञफलदम् अशेषाघविनाशनम्
विश्वाचा आत्मा आणि जगाचा गुरु असलेल्या वासुदेवाने हे सांगितले, जे सर्व यज्ञांचे फळ देणारे आणि सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.
अशेषदुष्टशमनम् अशेषसुरपूजितम् पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानां च मङ्गलम् भविष्यं च भविष्याणां पुराणानां पुरातनम्
हे सर्व दोषांचा नाश करणारे, सर्व देवांनी पूजलेले, सर्वात पवित्र, सर्वात मंगल, आणि भविष्यातील सर्व प्राचीन गोष्टींपेक्षा अधिक प्राचीन आहे.
यद्यष्टमीचतुर्दश्योर् द्वादशीष्वथ भारत अन्येष्वपि दिनर्क्षेषु न शक्तस्त्वम् उपोषितुम्
हे भारत, जर तू अष्टमी, चतुर्दशी, द्वादशी किंवा इतर शुभ तिथींना उपवास करू शकत नसशील,
ततः पुण्यां तिथिमिमां सर्वपापप्रणाशिनीम् उपोष्य विधिनानेन गच्छ विष्णोः परं पदम्
तर, या सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या पवित्र तिथीला योग्य पद्धतीने उपवास करून, तू विष्णूचे परम स्थान प्राप्त करशील.
माघमासस्य दशमी यदा शुक्ला भवेत्तदा घृतेनाभ्यञ्जनं कृत्वा तिलैः स्नानं समाचरेत्
माघ महिन्यात शुक्ल पक्षातील दहावी तिथी आली की, तुपाने अंगाला अभ्यंग करून, तिळांनी स्नान करावे.
तथैव विष्णुमभ्यर्च्य नभो नारायणेति च कृष्णाय पादौ सम्पूज्य शिरः सर्वात्मने नमः
त्याचप्रमाणे, 'नारायण' असे आकाशात उच्चारून, विष्णूची पूजा करावी; कृष्णाच्या पायांची पूजा करून, सर्वांच्या आत्म्याला वंदन करावे.
वैकुण्ठायेति वैकुण्ठम् उरः श्रीवत्सधारिणे शङ्खिने चक्रिणे तद्वद् गदिने वरदाय वै सर्वे नारायणस्यैवं संपूज्या बाहवः क्रमात्
'वैकुंठ' असे म्हणत, श्रीवत्स धारण करणाऱ्या वैकुंठाच्या छातीची पूजा करावी; त्याचप्रमाणे शंख, चक्र, गदा आणि वर देणाऱ्याची पूजा करावी आणि अशा प्रकारे नारायणाच्या सर्व भुजांची एकामागून एक पूजा करावी.
दामोदरायेत्युदरं मेढ्रं पञ्चशराय वै ऊरू सौभाग्यनाथाय जानुनी भूतधारिणे
'दामोदर' असे म्हणत पोटाची पूजा करावी; पाच बाणधारी म्हणून कटीची, सौभाग्यनाथ म्हणून मांड्यांची, आणि भूतांचे धारक म्हणून गुडघ्यांची पूजा करावी.
नमो नीलाय वै जङ्घे पादौ विश्वसृजे नमः नमो देव्यै नमः शान्त्यै नमो लक्ष्म्यै नमः श्रियै
निळ्या रंगाच्या चरणांना नमस्कार, विश्वनिर्मात्याच्या पायांना नमस्कार; देवीला, शांततेला, लक्ष्मीला आणि श्रीला नमस्कार.
नमः पुष्ट्यै नमस्तुष्ट्यै धृष्ट्यै हृष्ट्यै नमो नमः नमो विहंगनाथाय वायुवेगाय पक्षिणे विषप्रमाथिने नित्यं गरुडं चाभिपूजयेत्
पुष्टीला, तुष्टीला, धैर्याला, आनंदाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार; पक्षीराज, वाऱ्यासारखा वेगवान, विषाचा नाश करणारा गरुड यांची नेहमी पूजा करावी.
एवं सम्पूज्य गोविन्दम् उमापतिविनायकौ गन्धैर्माल्यैस्तथा धूपैर् भक्ष्यैर्नानाविधैरपि
अशा प्रकारे, सुगंध, फुले, धूप आणि विविध प्रकारच्या नैवेद्यांनी गोविंद, उमापती आणि विनायक यांची पूजा करावी.
गव्येन पयसा सिद्धां कृसरामथ वाग्यतः सर्पिषा सह भुक्त्वा च गत्वा शतपदं बुधः
गायीच्या दुधात शिजवलेला कृसरा किंवा तूप घालून तयार केलेला कृसरा जेवल्यानंतर, ज्ञानी माणसाने शंभर पावले चालावे.
नैयग्रोधं दन्तकाष्ठम् अथवा खादिरं बुधः गृहीत्वा धावयेद्दन्तान् आचान्तः प्रागुदङ्मुखः
न्यग्रोध, दंतकाष्ठ किंवा खदिर यापैकी कुठलाही दात घासण्याचा काडी घेऊन, तोंड धुऊन, पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, ज्ञानी माणसाने दात घासावेत.
ब्रूयात् सायन्तनीं कृत्वा संध्यामस्तमिते रवौ नमो नारायणायेति त्वामहं शरणं गतः
सूर्य मावळताना सायं संध्या विधी करून, 'नारायणाला नमस्कार, मी तुझ्या शरण आलो आहे' असे म्हणावे.
एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य च केशवम् रात्रिं च सकलां स्थित्वा स्नानं च पयसा तथा
एकादशीच्या दिवशी उपवास करून, योग्य रीतीने केशवाची पूजा करून, संपूर्ण रात्र जागरण करावे आणि दूधाने स्नान करावे.
सर्पिषा चापि दहनं हुत्वा ब्राह्मणपुंगवैः सहैव पुण्डरीकाक्ष द्वादश्यां क्षीरभोजनम्
तूप टाकून अग्नीत हवन करून, श्रेष्ठ ब्राह्मणांसोबत, कमळनेत्रा, द्वादशीच्या दिवशी दूधाचे जेवण घ्यावे.
करिष्यामि यतात्माहं निर्विघ्नेनास्तु तच्च मे एवमुक्त्वा स्वपेद्भूमाव् इतिहासकथां पुनः
'मी हे निश्चितपणे करीन, आणि ते कोणत्याही अडथळ्याशिवाय पूर्ण होवो' असे म्हणून, पुन्हा प्राचीन कथा ऐकत, जमिनीवर झोपावे.
श्रुत्वा प्रभाते संजाते नदीं गत्वा विशां पते स्नानं कृत्वा मृदा तद्वत् पाषण्डान् अभिवर्जयेत्
त्या कथा ऐकून, पहाटे नदीकाठी जाऊन, मातीने स्नान करावे आणि पाषंड लोकांना टाळावे.
उपास्य संध्यां विधिवत् कृत्वा च पितृतर्पणम् प्रणम्य च हृषीकेशं सप्तलोकैकमीश्वरम्
सकाळी संध्या विधी नीट करून, पितरांना तर्पण करून, सातही लोकांचे एकमेव स्वामी असलेल्या हृषीकेशाला वंदन करावे.
गृहस्य पुरतो भक्त्या मण्डपं कारयेद्बुधः दशहस्तमथाष्टौ वा करान्कुर्याद्विशां पते
घरासमोर भक्तीभावाने ज्ञानी माणसाने दहा हात किंवा आठ हात लांबीचा मंडप तयार करावा.
चतुर्हस्तां शुभां कुर्याद् वेदीमरिनिषूदन चतुर्हस्तप्रमाणं च विन्यसेत्तत्र तोरणम्
चार हाताचा सुंदर वेदी तयार करावा आणि तेथे चार हाताचा तोरण बसवावे.
आरोप्य कलशं तत्र दिक्पालान्पूजयेत्ततः छिद्रेण जलसम्पूर्णम् अथ कृष्णाजिनस्थितः तस्य धारां च शिरसा धारयेत्सकलां निशाम्
तेथे कलश ठेवून, दिशांच्या रक्षणकर्त्यांची पूजा करावी; मग छिद्रातून पाणी भरून, कृष्णमृगाच्या कातडीवर बसून, त्या कलशातील पाण्याचा धारा संपूर्ण रात्र डोक्यावर धरावा.
तथैव विष्णोः शिरसि क्षीरधारां प्रपातयेत् अरत्निमात्रं कुण्डं च कुर्यात्तत्र त्रिमेखलम्
त्याचप्रमाणे, विष्णूच्या शिरावर दूधाची धार सोडावी आणि तेथे एक अरतणी एवढा, तीन वेढ्यांचा अग्निकुंड तयार करावा.