अप्सरा इति सामान्या देवानामब्रवीद्धरिः उर्वशीति च नाम्नेयं लोके ख्यातिं गमिष्यति
हरिने देवांना सांगितले, "ही सामान्यपणे अप्सरा आहे." आणि पुढे म्हटले, "उर्वशी या नावाने ही जगात प्रसिद्ध होईल."
ततः कामयमानेन मित्रेणाहूय सोर्वशी उक्ता मां रमयस्वेति बाढम् इत्यब्रवीत्तु सा
मग मित्राने तिच्यावर प्रेम केल्यावर, उर्वशीला बोलावून सांगितले, "माझे मन आनंदी कर." त्यावर तिने उत्तर दिले, "ठीक आहे."
गच्छन्ती चाम्बरं तद्वत् स्तोकमिन्दीवरेक्षणा वरुणेन धृता पश्चाद् वरुणं नाभ्यनन्दत
ती निळ्या कमळासारख्या डोळ्यांनी आकाशातून जात असताना, वरुणाने तिला मागून धरले, पण तिने वरुणाचे स्वागत केले नाही.
मित्रेणाहं वृता पूर्वम् अद्य भार्या न ते विभो उवाच वरुणश्चित्तं मयि संन्यस्य गम्यताम्
ती म्हणाली, "मित्राने मला आधीच निवडले आहे; आज मी तुझी पत्नी नाही, प्रभो." वरुण म्हणाला, "माझ्यावर मन ठेव आणि निघून जा."
गतायां बाढमित्युक्त्वा मित्रः शापमदात्तदा तस्यै मानुषलोके त्वं गच्छ सोमसुतात्मजम्
ती निघून गेल्यावर, मित्राने 'ठीक आहे' असे म्हणून तिला शाप दिला, "मानवी जगात जा आणि सोमपुत्राशी एकरूप हो."
भजस्वेति यतो वेश्या धर्म एष त्वया कृतः जलकुम्भे ततो वीर्यं मित्रेण वरुणेन च प्रक्षिप्तमथ संजातौ द्वावेव मुनिसत्तमौ
तू वेश्येप्रमाणे वागलीस, म्हणून त्याच्याशी संग कर. मग मित्र आणि वरुण दोघांनी आपले वीर्य जलकुंभात सोडले, आणि त्यातून दोन श्रेष्ठ ऋषी जन्माला आले.
निमिर्नाम सह स्त्रीभिः पुरा द्यूतमदीव्यत तत्रान्तरे ऽभ्याजगाम वसिष्ठो ब्रह्मसम्भवः
पूर्वी, निमी नावाचा राजा स्त्रियांबरोबर जुगार खेळत होता. तेव्हा ब्रह्मापासून जन्मलेला वसिष्ठ तिथे आला.
तस्य पूजामकुर्वन्तं शशाप स मुनिर्नृपम् विदेहस्त्वं भवस्वेति ततस्तेनाप्यसौ मुनिः
राजाने त्याचे योग्य स्वागत केले नाही, म्हणून त्या ऋषीने त्याला शाप दिला, "तू देहहीन हो." त्यामुळे त्या राजानेही त्या ऋषीला तसाच शाप दिला.
अन्योन्यशापाच्च तयोर् विगते इव चेतसी जग्मतुः शापनाशाय ब्रह्माणं जगतः पतिम्
एकमेकांना दिलेल्या शापामुळे त्यांचे मन जणू हरवले, आणि ते दोघेही शापमुक्तीसाठी जगाच्या अधिपती ब्रह्माकडे गेले.
अथ ब्रह्मण आदेशाल् लोचनेष्ववसन्निमिः निमेषाः स्युश्च लोकानां तद्विश्रामाय नारद
मग ब्रह्माच्या आज्ञेने, निमीचे चैतन्य डोळ्यांत गेले, आणि सर्व प्राण्यांचे डोळे मिटणे म्हणजे त्यांचा थोडा विश्रांतीचा काळ झाला, हे नारद.
वसिष्ठो ऽप्यभवत्तस्मिञ् जलकुम्भे च पूर्ववत् ततः श्वेतश्चतुर्बाहुः साक्षसूत्रकमण्डलुः अगस्त्य इति शान्तात्मा बभूव ऋषिसत्तमः
वसिष्ठ पुन्हा पूर्वीप्रमाणे जलकुंभात होता. त्यानंतर, शांत स्वभावाचा, शुभ्र, चार हातांचा, डोळा, पवित्र धागा आणि कमंडलू असलेला, अगस्त्य नावाचा श्रेष्ठ ऋषी जन्माला आला.
मलयस्यैकदेशे तु वैखानसविधानतः सभार्यः संवृतो विप्रैस् तपश्चक्रे सुदुश्चरम्
मलय पर्वताच्या एका भागात, वैखानस पद्धतीने, पत्नी आणि ब्राह्मणांसह तो अत्यंत कठीण तप करत होता.
ततः कालेन महता तारकाद् अतिपीडितम् जगद्वीक्ष्य स कोपेन पीतवान्वरुणालयम्
खूप काळानंतर, तारकामुळे जग फार त्रस्त झालेले पाहून, त्याने रागाने वरुणाचे घर असलेला समुद्र पिऊन टाकला.
ततो ऽस्य वरदाः सर्वे बभूवुः शंकरादयः ब्रह्मा विष्णुश्च भगवान् वरदानाय जग्मतुः वरं वृणीष्व भद्रं ते यदभीष्टं च वै मुने
मग शंकरासारखे सर्व वर देणारे देव त्याच्यावर प्रसन्न झाले; ब्रह्मा आणि भगवंत विष्णू त्याला वर देण्यासाठी आले, "मुनिवर, जे काही हवे असेल ते वर माग." असे म्हणाले.
यावद्ब्रह्मसहस्राणां पञ्चविंशतिकोटयः वैमानिको भविष्यामि दक्षिणाचलवर्त्मनि
मी पंचवीस कोटी ब्रह्मदेवाच्या सहस्र वर्षांच्या काळात दक्षिण दिशेने जाणाऱ्या दिव्य विमानात वास करीन.
मद्विमानोदये कुर्याद् यः कश्चित्पूजनं मम स सप्तलोकाधिपतिः पर्यायेण भविष्यति
माझ्या दिव्य विमानाच्या प्रकटतेवेळी जो कोणी माझी पूजा करील, तो सातही लोकांचा अधिपती होईल.
एवमस्त्विति ते ऽप्युक्त्वा जग्मुर्देवा यथागतम् तस्मादर्घः प्रदातव्यो ह्य् अगस्त्यस्य सदा बुधैः
देवतांनी 'तसेच असो' असे म्हणून जसे आले तसे परत गेले. म्हणून ज्ञानी लोकांनी नेहमी अगस्त्य ऋषींना अर्घ्य द्यावा.
कथमर्घप्रदानं तु कर्तव्यं तस्य वै विभो विधानं यदगस्त्यस्य पूजने तद्वदस्व मे
अर्घ्य कसा द्यावा, हे मला सांगा. अगस्त्य ऋषींची पूजा कशी करावी, त्याची योग्य पद्धत मला समजावून सांगा.
प्रत्यूषसमये विद्वान् कुर्यादस्योदये निशि स्नानं शुक्लतिलैस्तद्वच् छुक्लमाल्याम्बरो गृही
विद्वान व्यक्तीने पहाटे किंवा रात्री, सूर्य उगवताना, पांढरे वस्त्र व फुले घालून, हातात पांढरे तीळ घेऊन स्नान करावे.
स्थापयेदव्रणं कुम्भं माल्यवस्त्रविभूषितम् पञ्चरत्नसमायुक्तं घृतपात्रसमन्वितम् नानाभक्ष्यफलैर्युक्तं ताम्रपात्रसमन्वितम्
त्याने कोणतीही डाग नसलेली कलश ठेवावी, ती फुले, वस्त्रे व दागिने यांनी सजवावी, त्यात पंचरत्ने, तुपाचा पात्र, विविध पक्वान्ने व फळे, आणि तांब्याचे पात्र ठेवावे.
अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं तथैव सौवर्णम् अत्यायतबाहुदण्डम् चतुर्मुखं कुम्भमुखे निधाय धान्यानि सप्ताम्बरसंयुतानि
कलशाच्या तोंडाशी अंगठ्याएवढ्या आकाराचा, दीर्घ बाहू व चार मुख असलेला सुवर्ण पुरुष ठेवावा, आणि सात प्रकारचे धान्य वस्त्रात गुंडाळून ठेवावे.
सकांस्यपात्राक्षतशुक्तियुक्तं मन्त्रेण दद्याद्द्विजपुंगवाय उत्क्षिप्य लम्बोदरदीर्घबाहुम् अनन्यचेता यमदिङ्मुखः सन्
कांस्याच्या पात्रात अक्षता व शंख घेऊन, मंत्र म्हणत, दक्षिणेकडे तोंड करून, एकाग्र मनाने, मोठ्या पोटाचा व दीर्घ बाहू असलेल्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाला ते अर्घ्य द्यावे.
श्वेतां च दद्याद्यदि शक्तिरस्ति रौप्यैः खुरैर् हेममुखीं सवत्साम् धेनुं नरः क्षीरवतीं प्रणम्य सवत्सघण्टाभरणां द्विजाय
शक्य असल्यास, पांढरी गायी, पाडसासह, चांदीच्या खुरांनी व सोन्याच्या मुखाने, दुधाने भरलेली, पाडसाच्या घंटा घातलेली, ब्राह्मणाला वंदन करून द्यावी.
आ सप्तरात्रोदयम् एतदस्य दातव्यमेतत्सकलं नरेण यावत्समाः सप्त दशाथवा स्युर् अथोर्ध्वमप्यत्र वदन्ति केचित्
हे सर्व अर्घ्य सात दिवस, किंवा दहा दिवस, किंवा काहींच्या मते त्याहून अधिक, सातव्या सूर्योदयापर्यंत द्यावे.
काशपुष्पप्रतीकाश वह्निमारुतसम्भव मित्रावरुणयोः पुत्र कुम्भयोने नमो ऽस्तु ते
काश फुलासारखा तेजस्वी, अग्नी व वायूपासून जन्मलेला, मित्र व वरुण यांचा पुत्र, कलशातून जन्मलेला अगस्त्य, तुला मी नमस्कार करतो.
विन्ध्यवृद्धिक्षयकर मेघतोयविषापह रत्नवल्लभ देवेश लङ्कावासिन्नमो ऽस्तु ते
रत्नांचा प्रिय, देवांचा स्वामी, विंध्य पर्वत वाढवणारा व कमी करणारा, मेघ, पाणी व विष दूर करणारा, लंकेत वास करणारा, तुला मी नमस्कार करतो.
वातापी भक्षितो येन समुद्रः शोषितः पुरा लोपामुद्रापतिः श्रीमान् यो ऽसौ तस्मै नमो नमः
ज्याने वातापी राक्षसाला गिळले, समुद्र कोरडा घातला, लोपा मुद्रेचा पती, तो तेजस्वी अगस्त्य ऋषी, त्यांना मी पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो.
राजपुत्रि महाभागे ऋषिपत्नि वरानने लोपामुद्रे नमस्तुभ्यम् अर्घो मे प्रतिगृह्यताम् प्रत्यब्दं तु फलत्यागम् एवं कुर्वन्न सीदति
राजकन्या, महाभाग्यशाली, ऋषिपत्नी, सुंदर मुख असलेली लोपा मुद्रा, तुला मी नमस्कार करतो; माझे अर्घ्य स्वीकार. हे दरवर्षी केल्यास फळ मिळते आणि पतन होत नाही.
होमं कृत्वा ततः पश्चाद् वर्जयेन्मानवः फलम् अनेन विधिना यस्तु पुमानर्घ्यं निवेदयेत्
होम केल्यावर माणसाने फळ खाऊ नये; जो या पद्धतीने अर्घ्य अर्पण करतो—
इमं लोकं स चाप्नोति रूपारोग्यसमन्वितः द्वितीयेन भुवर्लोकं स्वर्गलोकं ततः परम्
तो या जगात सौंदर्य व आरोग्य प्राप्त करतो; दुसऱ्याने भुवर्लोक मिळतो, आणि नंतर स्वर्गलोकही मिळतो.