तस्मादेकेन वपुषा मुनिरूपेण मानुषे मारुतेन समं लोके तव जन्म भविष्यति
म्हणून, एकाच रूपाने, या जगात वायूसोबत तू मानव मुनी म्हणून जन्म घेशील.
यदा च मानुषत्वे ऽपि त्वयागस्त्येन शोषितः भविष्यत्युदधिर्वह्ने तदा देवत्वमाप्स्यसि
आणि जेव्हा मानव रूपातसुद्धा, अगस्तीच्या रूपाने, तू समुद्र वाळवशील, तेव्हा पुन्हा देवत्व प्राप्त करशील, हे अग्नी.
इतीन्द्रशापात्पतितौ तत्क्षणात्तौ महीतले अवाप्तावेकदेहेन कुम्भाज्जन्म तपोधन
इंद्राच्या शापामुळे त्या क्षणीच दोघे पृथ्वीवर पडले आणि, हे तपस्वी, एका कुंभातून एकाच देहात जन्मले.
मित्रावरुणयोर्वीर्याद् वसिष्ठस्यानुजो ऽभवत् अगस्त्य इत्युग्रतपाः संबभूव पुनर्मुनिः
मित्र आणि वरुण यांच्या तेजामुळे तो वसिष्ठाचा लहान भाऊ झाला; उग्र तप करणारा अगस्ती पुन्हा मुनी म्हणून जन्माला आला.
सम्भूतः स कथं भ्राता वसिष्ठस्याभवन्मुनिः कथं च मित्रावरुणौ पितरावस्य तौ स्मृतौ जन्म कुम्भादगस्त्यस्य कथं स्यात्पुरसूदन
तो वसिष्ठाचा भाऊ कसा झाला, हे नगरांचा संहार करणारा? आणि मित्र-वरुण हे त्याचे वडील कसे मानले जातात? अगस्तीचा कुंभातून जन्म कसा झाला?
पुरा पुराणपुरुषः कदाचिद्गन्धमादने भूत्वा धर्मसुतो विष्णुश् चचार विपुलं तपः
पूर्वी, प्राचीन पुरुष एकदा गंधमादन पर्वतावर धर्मपुत्र विष्णू म्हणून मोठे तप करीत होता.
तपसा तस्य भीतेन विघ्नार्थं प्रेषितावुभौ शक्रेण माधवानङ्गाव् अप्सरोगणसंयुतौ
त्याच्या कठोर तपामुळे घाबरून, इंद्राने माधव आणि अनंग या दोघांना, अनेक अप्सरांसह, त्याच्या तपात अडथळा आणण्यासाठी पाठवले.
यदा न गीतवाद्येन नाङ्गरागादिना हरिः न काममाधवाभ्यां च विषयान्प्रति चुक्षुभे
पण हरि गाणे, वाद्य, सुगंध किंवा इतर कोणत्याही इंद्रियांच्या आकर्षणाने ढवळला गेला नाही, तसेच माधव आणि अनंग यांच्या माध्यमातून त्याचा मन कामाने अस्वस्थ झाले नाही.
तदा काममधुस्त्रीणां विषादम् अगमद्गणः संक्षोभाय ततस्तेषां स्वोरुदेशान्नराग्रजः नारीमुत्पादयामास त्रैलोक्यजनमोहिनीम्
तेव्हा कामाने व्याकुळ झालेल्या स्त्रियांना निराशा आली. मग त्या सर्वांना अस्वस्थ करण्यासाठी नरांचा मोठा भाऊ, आपल्या मांडीतून, तीनही लोकांना मोहात टाकणारी एक स्त्री निर्माण केली.
संक्षुब्धास्तु तया देवास् तौ तु देववरावुभौ अप्सरोभिः समक्षं हि देवानामब्रवीद्धरिः
ती स्त्री पाहून सर्व देव अस्वस्थ झाले. अप्सरांसमोर आणि सर्व देवांच्या उपस्थितीत, हरिने त्या दोन श्रेष्ठ देवांना संबोधून बोलले.
अप्सरा इति सामान्या देवानामब्रवीद्धरिः उर्वशीति च नाम्नेयं लोके ख्यातिं गमिष्यति
हरिने देवांना सांगितले, "ही सामान्यपणे अप्सरा आहे." आणि पुढे म्हटले, "उर्वशी या नावाने ही जगात प्रसिद्ध होईल."
ततः कामयमानेन मित्रेणाहूय सोर्वशी उक्ता मां रमयस्वेति बाढम् इत्यब्रवीत्तु सा
मग मित्राने तिच्यावर प्रेम केल्यावर, उर्वशीला बोलावून सांगितले, "माझे मन आनंदी कर." त्यावर तिने उत्तर दिले, "ठीक आहे."
गच्छन्ती चाम्बरं तद्वत् स्तोकमिन्दीवरेक्षणा वरुणेन धृता पश्चाद् वरुणं नाभ्यनन्दत
ती निळ्या कमळासारख्या डोळ्यांनी आकाशातून जात असताना, वरुणाने तिला मागून धरले, पण तिने वरुणाचे स्वागत केले नाही.
मित्रेणाहं वृता पूर्वम् अद्य भार्या न ते विभो उवाच वरुणश्चित्तं मयि संन्यस्य गम्यताम्
ती म्हणाली, "मित्राने मला आधीच निवडले आहे; आज मी तुझी पत्नी नाही, प्रभो." वरुण म्हणाला, "माझ्यावर मन ठेव आणि निघून जा."
गतायां बाढमित्युक्त्वा मित्रः शापमदात्तदा तस्यै मानुषलोके त्वं गच्छ सोमसुतात्मजम्
ती निघून गेल्यावर, मित्राने 'ठीक आहे' असे म्हणून तिला शाप दिला, "मानवी जगात जा आणि सोमपुत्राशी एकरूप हो."
भजस्वेति यतो वेश्या धर्म एष त्वया कृतः जलकुम्भे ततो वीर्यं मित्रेण वरुणेन च प्रक्षिप्तमथ संजातौ द्वावेव मुनिसत्तमौ
तू वेश्येप्रमाणे वागलीस, म्हणून त्याच्याशी संग कर. मग मित्र आणि वरुण दोघांनी आपले वीर्य जलकुंभात सोडले, आणि त्यातून दोन श्रेष्ठ ऋषी जन्माला आले.
निमिर्नाम सह स्त्रीभिः पुरा द्यूतमदीव्यत तत्रान्तरे ऽभ्याजगाम वसिष्ठो ब्रह्मसम्भवः
पूर्वी, निमी नावाचा राजा स्त्रियांबरोबर जुगार खेळत होता. तेव्हा ब्रह्मापासून जन्मलेला वसिष्ठ तिथे आला.
तस्य पूजामकुर्वन्तं शशाप स मुनिर्नृपम् विदेहस्त्वं भवस्वेति ततस्तेनाप्यसौ मुनिः
राजाने त्याचे योग्य स्वागत केले नाही, म्हणून त्या ऋषीने त्याला शाप दिला, "तू देहहीन हो." त्यामुळे त्या राजानेही त्या ऋषीला तसाच शाप दिला.
अन्योन्यशापाच्च तयोर् विगते इव चेतसी जग्मतुः शापनाशाय ब्रह्माणं जगतः पतिम्
एकमेकांना दिलेल्या शापामुळे त्यांचे मन जणू हरवले, आणि ते दोघेही शापमुक्तीसाठी जगाच्या अधिपती ब्रह्माकडे गेले.
अथ ब्रह्मण आदेशाल् लोचनेष्ववसन्निमिः निमेषाः स्युश्च लोकानां तद्विश्रामाय नारद
मग ब्रह्माच्या आज्ञेने, निमीचे चैतन्य डोळ्यांत गेले, आणि सर्व प्राण्यांचे डोळे मिटणे म्हणजे त्यांचा थोडा विश्रांतीचा काळ झाला, हे नारद.
वसिष्ठो ऽप्यभवत्तस्मिञ् जलकुम्भे च पूर्ववत् ततः श्वेतश्चतुर्बाहुः साक्षसूत्रकमण्डलुः अगस्त्य इति शान्तात्मा बभूव ऋषिसत्तमः
वसिष्ठ पुन्हा पूर्वीप्रमाणे जलकुंभात होता. त्यानंतर, शांत स्वभावाचा, शुभ्र, चार हातांचा, डोळा, पवित्र धागा आणि कमंडलू असलेला, अगस्त्य नावाचा श्रेष्ठ ऋषी जन्माला आला.
मलयस्यैकदेशे तु वैखानसविधानतः सभार्यः संवृतो विप्रैस् तपश्चक्रे सुदुश्चरम्
मलय पर्वताच्या एका भागात, वैखानस पद्धतीने, पत्नी आणि ब्राह्मणांसह तो अत्यंत कठीण तप करत होता.
ततः कालेन महता तारकाद् अतिपीडितम् जगद्वीक्ष्य स कोपेन पीतवान्वरुणालयम्
खूप काळानंतर, तारकामुळे जग फार त्रस्त झालेले पाहून, त्याने रागाने वरुणाचे घर असलेला समुद्र पिऊन टाकला.
ततो ऽस्य वरदाः सर्वे बभूवुः शंकरादयः ब्रह्मा विष्णुश्च भगवान् वरदानाय जग्मतुः वरं वृणीष्व भद्रं ते यदभीष्टं च वै मुने
मग शंकरासारखे सर्व वर देणारे देव त्याच्यावर प्रसन्न झाले; ब्रह्मा आणि भगवंत विष्णू त्याला वर देण्यासाठी आले, "मुनिवर, जे काही हवे असेल ते वर माग." असे म्हणाले.
यावद्ब्रह्मसहस्राणां पञ्चविंशतिकोटयः वैमानिको भविष्यामि दक्षिणाचलवर्त्मनि
मी पंचवीस कोटी ब्रह्मदेवाच्या सहस्र वर्षांच्या काळात दक्षिण दिशेने जाणाऱ्या दिव्य विमानात वास करीन.
मद्विमानोदये कुर्याद् यः कश्चित्पूजनं मम स सप्तलोकाधिपतिः पर्यायेण भविष्यति
माझ्या दिव्य विमानाच्या प्रकटतेवेळी जो कोणी माझी पूजा करील, तो सातही लोकांचा अधिपती होईल.
एवमस्त्विति ते ऽप्युक्त्वा जग्मुर्देवा यथागतम् तस्मादर्घः प्रदातव्यो ह्य् अगस्त्यस्य सदा बुधैः
देवतांनी 'तसेच असो' असे म्हणून जसे आले तसे परत गेले. म्हणून ज्ञानी लोकांनी नेहमी अगस्त्य ऋषींना अर्घ्य द्यावा.
कथमर्घप्रदानं तु कर्तव्यं तस्य वै विभो विधानं यदगस्त्यस्य पूजने तद्वदस्व मे
अर्घ्य कसा द्यावा, हे मला सांगा. अगस्त्य ऋषींची पूजा कशी करावी, त्याची योग्य पद्धत मला समजावून सांगा.
प्रत्यूषसमये विद्वान् कुर्यादस्योदये निशि स्नानं शुक्लतिलैस्तद्वच् छुक्लमाल्याम्बरो गृही
विद्वान व्यक्तीने पहाटे किंवा रात्री, सूर्य उगवताना, पांढरे वस्त्र व फुले घालून, हातात पांढरे तीळ घेऊन स्नान करावे.
स्थापयेदव्रणं कुम्भं माल्यवस्त्रविभूषितम् पञ्चरत्नसमायुक्तं घृतपात्रसमन्वितम् नानाभक्ष्यफलैर्युक्तं ताम्रपात्रसमन्वितम्
त्याने कोणतीही डाग नसलेली कलश ठेवावी, ती फुले, वस्त्रे व दागिने यांनी सजवावी, त्यात पंचरत्ने, तुपाचा पात्र, विविध पक्वान्ने व फळे, आणि तांब्याचे पात्र ठेवावे.