कूपवापीषु सर्वासु तथा पुष्करिणीषु च एष एव विधिर्दृष्टः प्रतिष्ठासु तथैव च
सर्व विहिरी, पाणवठे आणि पुष्करणी यांच्यासाठी, तसेच प्रतिष्ठेच्या वेळीही हाच विधी सांगितला आहे.
मन्त्रतस्तु विशेषः स्यात् प्रासादाद्यानभूमिषु अयं त्वशक्तावर्धेन विधिर्दृष्टः स्वयम्भुवा अल्पेष्वेकाग्निवत्कृत्वा वित्तशाठ्यादृते नृणाम्
मंदिर किंवा इतर जमिनीवर नसलेल्या ठिकाणी मंत्रांचा विशेष फरक असतो; पण ज्यांच्याकडे कमी साधन आहेत, त्यांच्यासाठी हा विधी स्वयंभूने सांगितला आहे, एकच अग्नि असावा, केवळ कंजूषपणा वगळता.
प्रावृट्काले स्थिते तोये ह्य् अग्निष्टोमफलं स्मृतम् शरत्काले स्थितं यत्स्यात् तदुक्तफलदायकम् वाजपेयातिरात्राभ्यां हेमन्ते शिशिरे स्थितम्
पावसाळ्यात पाणी टिकले तर अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते असे मानले जाते; शरद ऋतूत पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे फळ मिळते; हिवाळ्यात आणि थंडीच्या काळात वाजपेय आणि अतिरात्र यज्ञाच्या तुल्य फळ मिळते.
अश्वमेधसमं प्राहुर् वसन्तसमये स्थितम् ग्रीष्मे ऽपि तत्स्थितं तोयं राजसूयाद्विशिष्यते
वसंत ऋतूत ते अश्वमेधाच्या बरोबरीचे मानले जाते; आणि उन्हाळ्यात तेथे राहिलेले पाणी राजसूय यज्ञापेक्षा श्रेष्ठ मानले जाते.
एतान्महाराज विशेषधर्मान् करोति यो ऽप्यागमशुद्धबुद्धिः स याति रुद्रालयमाशु पूतः कल्पाननेकान्दिवि मोदते च
हे महराजा, जो कोणी हे विशेष धर्मकृत्य करतो, जरी त्याची श्रद्धा अपूर्ण असली तरी, तो लवकरच शुद्ध होऊन रुद्राच्या लोकात पोहोचतो आणि असंख्य कल्पेपर्यंत स्वर्गात आनंद भोगतो.
अनेकलोकान्स महत्तमादीन् भुक्त्वा परार्धद्वयमङ्गनाभिः सहैव विष्णोः परमं पदं यत् प्राप्नोति तद्यागफलेन भूयः
तो अनेक मोठ्या आणि लहान लोकांमध्ये, दोन परार्ध काळ स्त्रियांसह आनंद उपभोगतो; आणि या यज्ञाच्या फळामुळे पुन्हा विष्णूचे परमपद प्राप्त करतो.
पादपानां विधिं सूत यथावद्विस्तराद्वद विधिना केन कर्तव्यं पादपोद्यापनं बुधैः
सूताजी, झाडे लावण्याची योग्य पद्धत आणि ती विद्वानांनी कशी करावी हे कृपया सविस्तर सांगावे.
ये च लोकाः स्मृतास्तेषां तानिदानीं वदस्व नः यत्फलं लभते प्रेत्य तत्सर्वं वक्तुमर्हसि
आणि या कर्मामुळे मरणानंतर कोणते लोक मिळतात, त्याचे फळ काय मिळते, हे सर्व आम्हाला सांगावे.
पादपानां विधिं वक्ष्ये तथैवोद्यानभूमिषु तडागविधिवत्सर्वम् आसाद्य जगदीश्वर
मी आता झाडे लावण्याची आणि बागेची पद्धत, तसेच तळ्याच्या नियमानुसार सर्व सांगतो, हे जगाच्या स्वामी.
ऋत्विङ्मण्डपसम्भारश् चाचार्यश्चैव तद्विधः पूजयेद्ब्राह्मणांस्तद्वद् धेमवस्त्रानुलेपनैः
यज्ञासाठी पुरोहित, मंडपाची तयारी आणि योग्य गुरु असावा. ब्राह्मणांची सुवर्ण, वस्त्रे आणि उटणे याने पूजा करावी.
सर्वौषध्युदकैः सिक्तान् पिष्टातकविभूषितान् वृक्षान्माल्यैरलंकृत्य वासोभिरभिवेष्टयेत्
सर्व औषधी पाण्याने झाडांना शिंपडून, पिठाचे गोड पदार्थ लावावेत, नंतर फुलांच्या माळांनी सजवून वस्त्रांनी गुंडाळावे.
सूच्या सौवर्णया कार्यं सर्वेषां कर्णवेधनम् अञ्जनं चापि दातव्यं तद्वद्धेमशलाकया
सर्व झाडांना सोन्याच्या सुईने कान टोचावे आणि सोन्याच्या काडीने काजळ लावावे.
फलानि सप्त चाष्टौ वा कालधौतानि कारयेत् प्रत्येकं सर्ववृक्षाणां वेद्यां तान्यधिवासयेत्
प्रत्येक झाडासाठी सात किंवा आठ फळे योग्य वेळी धुऊन तयार करावीत आणि ती वेदीवर ठेवून पूजाविधी करावा.
धूपो ऽत्र गुग्गुलः श्रेष्ठस् ताम्रपात्रैरधिष्ठितान् सप्तधान्यस्थितान्कृत्वा वस्त्रगन्धानुलेपनैः
येथे गूगुळाचा धूप उत्तम आहे. तांब्याच्या भांड्यात सात धान्ये ठेवून, वस्त्र, सुवासिक द्रव्ये आणि उटणे याने त्यांना सजवावे.
कुम्भान्सर्वेषु वृक्षेषु स्थापयित्वा नरेश्वर सहिरण्यानशेषांस्तान् कृत्वा बलिनिवेदनम्
राजा, सर्व झाडांजवळ कुंभ ठेवून त्यात सोने भरावे आणि नंतर देवांना नैवेद्य अर्पण करावा.
यथास्वं लोकपालानाम् इन्द्रादीनां विशेषतः वनस्पतेश्च विद्वद्भिर् होमः कार्यो द्विजातिभिः
प्रत्येकासाठी, विशेषतः इंद्रादी लोकपालांसाठी आणि वनस्पतीच्या अधिपतीसाठी, विद्वान ब्राह्मणांनी होम करावा.
ततः शुक्लाम्बरधरां सौवर्णकृतभूषणाम् सकांस्यदोहां सौवर्णशृङ्गाभ्याम् अतिशालिनीम् पयस्विनीं वृक्षमध्याद् उत्सृजेद्गामुदङ्मुखीम्
नंतर, पांढऱ्या वस्त्रातली, सोन्याच्या दागिन्यांनी सजलेली, भरपूर दूध देणारी, कांस्याच्या भांड्यांसह आणि सोन्याच्या शिंगांनी युक्त गाय झाडांच्या मधून उत्तर दिशेला सोडावी.
ततो ऽभिषेकमन्त्रेण वाद्यमङ्गलगीतकैः ऋग्यजुःसाममन्त्रैश्च वारुणैरभितस्तथा तैरेव कुम्भैः स्नपनं कुर्याद्ब्राह्मणपुंगवः
त्यानंतर, अभिषेक मंत्र, वाद्य, मंगलगीत, ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि वारुण मंत्रांनी, त्या कुंभांनी ब्राह्मणश्रेष्ठ झाडांना स्नान घालावा.
स्नातः शुक्लाम्बरस्तद्वद् यजमानो ऽभिपूजयेत् गोभिर् विभवतः सर्वान् ऋत्विजस्तान्समाहितः
स्नान करून, पांढरे वस्त्र घालून, यजमानाने सर्व ऋत्विजांना आपल्या सामर्थ्यानुसार गायी देऊन मन लावून पूजन करावे.
हेमसूत्रैः सकटकैर् अङ्गुलीयपवित्रकैः वासोभिः शयनीयैश्च तथोपस्करपादुकैः क्षीरेण भोजनं दद्याद् यावद्दिनचतुष्टयम्
त्यांना चार दिवस दूधासह जेवण द्यावे, तसेच सोन्याच्या दोऱ्याची वस्त्रे, कडे, अंगठ्या, शुद्ध वस्त्रे, गाद्या-उशा, भांडी आणि पादत्राणे द्यावीत.
होमश्च सर्षपैः कार्यो यवैः कृष्णतिलैस्तथा पलाशसमिधः शस्ताश् चतुर्थे ऽह्नि तथोत्सवः दक्षिणा च पुनस्तद्वद् देया तत्रापि शक्तितः
होमासाठी मोहरी, ज्वारी, काळे तीळ आणि पळसाच्या समिधा वापराव्यात. चौथ्या दिवशी उत्सव करावा आणि पुन्हा आपल्या शक्तीनुसार दक्षिणा द्यावी.
यद्यदिष्टतमं किंचित् तत्तद् दद्यादमत्सरी आचार्ये द्विगुणं दद्यात् प्रणिपत्य विसर्जयेत्
ज्याची ज्याला सर्वात जास्त इच्छा आहे ते वस्त्र किंवा वस्तू द्वेष न ठेवता द्यावी. गुरुजींना त्याचे दुप्पट द्यावे आणि नमस्कार करून त्यांना निरोप द्यावा.
अनेन विधिना यस्तु कुर्याद्वृक्षोत्सवं बुधः सर्वान्कामानवाप्नोति फलं चानन्त्यमश्नुते
जो कोणी या पद्धतीने झाडांचा उत्सव करतो, त्याला सर्व इच्छित फळे मिळतात आणि अनंत सुखाचा अनुभव येतो.
यश्चैकमपि राजेन्द्र वृक्षं संस्थापयेन्नरः सो ऽपि स्वर्गे वसेद्राजन् यावदिन्द्रायुतत्रयम्
राजेंद्र, जो मनुष्य एक जरी झाड लावतो, तोही इंद्राच्या तीस हजार वर्षांपर्यंत स्वर्गात वास करतो.
भूतान्भव्यांश्च मनुजांस् तारयेद्द्रुमसंमितान् परमां सिद्धिमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभाम्
जो मनुष्य भूतकाळातले आणि भविष्यकाळातले जीव झाडांसारखेच समजून त्यांची रक्षा करतो, तो अत्युच्च सिद्धी मिळवतो, जिथे पुन्हा जन्म मिळणे फारच दुर्मिळ असते.
य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वापि मानवः सो ऽपि सम्पूजितो देवैर् ब्रह्मलोके महीयते
जो मनुष्य हे नेहमी ऐकतो किंवा इतरांना ऐकवतो, त्याचा देवांनी सन्मान केला जातो आणि तो ब्रह्मलोकात मोठ्या प्रतिष्ठेने वावरतो.
तथैवान्यत्प्रवक्ष्यामि सर्वकामफलप्रदम् सौभाग्यशयनं नाम यत्पुराणविदो विदुः
आता मी तुला आणखी एक विधी सांगतो, जो सर्व इच्छित फळ देणारा आहे. तो पुराणज्ञ लोक 'सौभाग्य-शयन' म्हणून ओळखतात.
पुरा दग्धेषु लोकेषु भूर्भुवःस्वर्महादिषु सौभाग्यं सर्वभूतानाम् एकस्थमभवत्तदा वैकुण्ठं स्वर्गमासाद्य विष्णोर् वक्षःस्थलस्थितम्
पूर्वी जेव्हा भू, भुवः, स्वः आणि महा ही लोकं जळून गेली, तेव्हा सर्व जीवांचं सौभाग्य एकत्र होऊन वैकुंठात, विष्णूच्या छातीवर जाऊन विसावलं.
ततः कालेन महता पुनः सर्गविधौ नृप अहंकारावृते लोके प्रधानपुरुषान्विते
नंतर खूप काळानंतर, पुढच्या सृष्टीच्या वेळी, जेव्हा जग अहंकाराने व्यापले होते आणि मुख्य तत्त्वे व पुरुष यांच्याने भरले होते—
स्पर्धायां च प्रवृत्तायां कमलासनकृष्णयोः लिङ्गाकारा समुद्भूता वह्नेर्ज्वालातिभीषणा तयाभितप्तस्य हरेर् वक्षसस्तद्विनिःसृतम्
कमलासन ब्रह्मा आणि कृष्ण यांच्यात स्पर्धा सुरू झाली, तेव्हा अग्नीच्या ज्वाळेसारखी एक भीषण मूर्ती प्रकट झाली आणि हरिच्या छातीला जळवून, त्यातून ते सार बाहेर आले.