द्विजानामुदकुम्भांश्च पञ्चरत्नसमन्वितान् गावः कृष्णाः सुवर्णं च वासांसि विविधानि च अशक्तस्तु पुनर्दद्याद् गामेकामपि शक्तितः
द्विजांना पाच रत्नांनी सजवलेली जलकुंभं, काळ्या गायी, सुवर्ण आणि विविध वस्त्रं द्यावीत; पण शक्य नसेल तर आपल्या शक्तीनुसार एक गाय तरी द्यावी.
न वित्तशाठ्यं कुर्वीत कुर्वन्दोषमवाप्नुयात् कृष्णाष्टमीमुपोष्यैव सप्तकल्पशतत्रयम् पुमान्सम्पूजितो देवैः शिवलोके महीयते
संपत्तीच्या बाबतीत कपट करू नये; असं केल्यास दोष लागतो. कृष्णाष्टमी आणि सातशे तीन कल्पांचं व्रत पाळल्यावर, देवांनी पूजिलेला माणूस शिवलोकात सन्मान मिळवतो.
दीर्घायुरारोग्यकुलाभिवृद्धियुक्तः पुमान्भूपकुलायुतः स्यात् मुहुर्मुहुर्जन्मनि येन सम्यग् व्रतं समाचक्ष्व तदिन्दुमौले
जो दीर्घायुष्य, आरोग्य, वंशवृद्धी आणि राजकुळासह जन्म घेऊन पुन्हा पुन्हा जन्मतो, हे सर्व कशामुळे होतं ते व्रत तू सविस्तर सांग, हे चंद्रशेखर.
त्वया पृष्टमिदं सम्यग् उक्तं चाक्षय्यकारकम् रहस्यं तव वक्ष्यामि यत्पुराणविदो विदुः
तू विचारलेला हा प्रश्न अगदी योग्य आहे, कारण तो अक्षय पुण्य देणारा आहे. मी तुला ते गुपित सांगतो, जे पुराणज्ञ लोक जाणतात.
रोहिणीचन्द्रशयनं नाम व्रतमिहोत्तमम् तस्मिन्नारायणस्यार्चाम् अर्चयद् इन्दुनामभिः
रोहिणी-चंद्र-शयन नावाचं हे उत्तम व्रत आहे. त्यात चंद्राच्या नावांनी नारायणाची पूजा करावी.
यदा सोमदिने शुक्ला भवेत्पञ्चदशी क्वचित् अथवा ब्रह्मनक्षत्रं पौर्णमास्यां प्रजायते
जेव्हा सोमवारी शुक्ल पक्षातील पंधरावा दिवस येतो, किंवा पौर्णिमा ब्राह्मण किंवा क्षत्रिय नक्षत्रावर येते, त्या वेळी,
तदा स्नानं नरः कुर्यात् पञ्चगव्येन सर्षपैः आप्यायस्वेति तु जपेद् विद्वानष्टशतं पुनः
तेव्हा माणसाने पंचगव्य आणि मोहरीने स्नान करावं; ज्ञानी माणसाने 'आप्यायस्व' हा मंत्र आठशे वेळा म्हणावा.
शूद्रो ऽपि परया भक्त्या पाषण्डालापवर्जितः सोमाय वरदायाथ विष्णवे च नमो नमः
शूद्रानेही अत्यंत भक्तीने, पाषंड बोल टाळून, सोम आणि वर देणाऱ्या विष्णूला पुन्हा पुन्हा नमस्कार करावा.
कृतजप्यः स्वभवनम् आगत्य मधुसूदनम् पूजयेत्फलपुष्पैश्च सोमनामानि कीर्तयन्
जप पूर्ण केल्यावर, आपल्या घरी परत जाऊन, फळं आणि फुलांनी मधुसूदनाची पूजा करावी आणि सोमाच्या नावांचा कीर्तन करावं.
सोमाय शान्ताय नमो ऽस्तु पादाव् अनन्तधाम्नेति च जानुजङ्घे ऊरुद्वयं चापि जलोदराय सम्पूजयेन्मेढ्रमनन्तबाहवे
शांत स्वरूप असलेल्या सोमाला नमस्कार करून, त्याचे पाय अनंतधाम मानून पूजावेत, गुडघे आणि पिंड, दोन्ही मांड्या जलोदरा म्हणून, आणि कटी अनंतबाहू म्हणून पूजावी.
नमो नमः कामसुखप्रदाय कटिः शशाङ्कस्य सदार्चनीया तथोदरं चाप्यमृतोदराय नाभिः शशाङ्काय नमो ऽभिपूज्या
काम आणि सुख देणाऱ्या शशांकाला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. त्याची कटी नेहमी पूजावी, पोट अमृतोदरा म्हणून, आणि नाभी शशांक म्हणून विशेष पूजावी.
नमो ऽस्तु चन्द्राय मुखं च पूज्यं दन्ता द्विजानामधिपाय पूज्याः हास्यं नमश्चन्द्रमसे ऽभिपूज्यम् ओष्ठौ कुमुद्वन्तवनप्रियाय
चंद्राला नमस्कार असो; त्याचं मुख पूजावं, दात हे द्विजांचे अधिपती म्हणून पूजावेत, हास्य चंद्रमासमान मानून विशेष पूजावं, आणि ओठ कमलांच्या प्रिय म्हणून पूजावेत.
नासा च नाथाय वनौषधीनाम् आनन्दभूताय पुनर्भ्रुवौ च नेत्रद्वयं पद्मनिभं तथेन्दोर् इन्दीवरश्यामकराय शौरेः
नाक वनौषधींचा स्वामी म्हणून, भुवया आणि दोन्ही कमलासारखी डोळे इंदू म्हणून, आणि शौर्याच्या निळ्या कमळासारख्या हातांची पूजा करावी.
नमः समस्ताध्वरवन्दिताय कर्णद्वयं दैत्यनिषूदनाय ललाटमिन्दोरुदधिप्रियाय केशाः सुषुम्नाधिपतेः प्रपूज्याः
सर्व यज्ञांत पूजिला जाणारा त्याला नमस्कार असो; दोन्ही कान दैत्यांचा नाश करणारे म्हणून, इंदूचं कपाळ समुद्राला प्रिय म्हणून, आणि केस सुषुम्नाधिपतीसाठी पूजावेत.
शिरः शशाङ्काय नमो मुरारेर् विश्वेश्वरायेति नमः किरीटिने पद्मप्रिये रोहिणि नाम लक्ष्मीः सौभाग्यसौख्यामृतचारुकाये
चंद्रासारख्या शिरावर चंद्र असणाऱ्या, मुरारि, सर्व विश्वाचे स्वामी, मुकुटधारी, कमळाला प्रिय असणाऱ्या, रोहिणी नावाच्या लक्ष्मीला, जी सौभाग्य आणि सुख यांच्या अमृतासारख्या सुंदर देहाची आहे, त्यांना मी नमस्कार करतो.
देवीं च संपूज्य सुगन्धपुष्पैर् नैवेद्यधूपादिभिरिन्दुपत्नीम् सुप्त्वाथ भूमौ पुनरुत्थितेन स्नात्वा च विप्राय हविष्ययुक्तः
देवीची सुगंधी फुलांनी, नैवेद्य, धूप वगैरेने पूजा करून, चंद्राची पत्नी असलेल्या देवीला वंदन करावे. मग जमिनीवर झोपावे, पुन्हा उठल्यावर स्नान करून, हविष्ययुक्त अन्न ब्राह्मणाला द्यावे.
देयः प्रभाते सहिरण्यवारिकुम्भो नमः पापविनाशनाय संप्राश्य गोमूत्रममांसमन्नम् अक्षारमष्टावथ विंशतिं च ग्रासान्पयःसर्पिर्युतानुपोष्य भुक्त्वेतिहासं शृणुयान्मुहूर्तम्
सकाळी सोन्याच्या कलशासह, पापांचा नाश करणाऱ्याला नमस्कार करावा. गायीचे मूत्र चाखून, मांस व मीठ नसलेले अन्न, दूध व तुपासह आठ किंवा वीस घास घेऊन, उपवास करून, मग खाल्ल्यावर थोडा वेळ एखादी कथा ऐकावी.
कदम्बनीलोत्पलकेतकानि जाती सरोजं शतपत्त्रिका च अम्लानकुब्जान्यथ सिन्दुवारं पुष्पं पुनर्नारद मल्लिकायाः शुभ्रं च विष्णोः करवीरपुष्पं श्रीचम्पकं चन्द्रमसः प्रदेयम्
कदंब, निळकमळ, केतकी, जाई, पाणकमळ, शतपत्री, अम्लान, कुब्जा, सिंदुवारा ही फुले, तसेच, नारद, शुभ्र मल्लिका, विष्णूसाठी करवीर, श्रीसाठी चंपक आणि चंद्रासाठी चंद्रमल्लिका ही फुले अर्पण करावीत.
श्रावणादिषु मासेषु क्रमादेतानि सर्वदा यस्मिन्मासे व्रतादिः स्यात् तत्पुष्पैरर्चयेद्धरिम्
श्रावण पासून सुरू होणाऱ्या महिन्यांत, ही सर्व फुले नेहमी ठरलेल्या क्रमाने अर्पण करावीत. ज्या महिन्यात व्रत केले जाते, त्या महिन्यात त्या फुलांनी हरिची पूजा करावी.
एवं संवत्सरं यावद् उपास्य विधिवन्नरः व्रतान्ते शयनं दद्याद् दर्पणोपस्करान्वितम्
अशा प्रकारे संपूर्ण वर्ष विधिपूर्वक पूजा करावी. व्रताच्या शेवटी, आरशासह व इतर वस्तूंनी सजवलेले एक पलंग द्यावे.
रोहिणीचन्द्रमिथुनं कारयित्वाथ काञ्चनम् चन्द्रः षडङ्गुलः कार्यो रोहिणी चतुरङ्गुला
सोने वापरून रोहिणी आणि चंद्र यांची मूर्ती तयार करावी. त्यात चंद्र सहा बोटांचा, तर रोहिणी चार बोटांची असावी.
मुक्ताफलाष्टकयुतं सितनेत्रपटावृतम् क्षीरकुम्भोपरि पुनः कांस्यपात्राक्षतान्वितम् दद्यान्मन्त्रेण पूर्वाह्णे शालीक्षुफलसंयुतम्
आठ मोत्यांनी सजवलेली, पांढऱ्या कापडाने डोळ्यांवर झाकलेली, दूधाच्या कलशावर ठेवलेली, पुन्हा कांस्याच्या पात्रात अक्षता ठेवून, सकाळी मंत्रासह, तांदूळ व ऊसाच्या फळासह द्यावी.
श्वेतामथ सुवर्णास्यां खुरै रौप्यैः समन्विताम् सवस्त्रभाजनां धेनुं तथा शङ्खं च शोभनम्
पांढरी गाय, सोन्याचा मुख असलेली, चांदीच्या खुरांनी युक्त, वस्त्र व भांडे यांसह, तसेच सुंदर शंख द्यावा.
भूषणैर्द्विजदाम्पत्यम् अलंकृत्य गुणान्वितम् चन्द्रो ऽयं द्विजरूपेण सभार्य इति कल्पयेत्
ब्राह्मण दांपत्याला दागिन्यांनी आणि गुणांनी सुशोभित करून, त्यांना चंद्र व त्याची पत्नी असे मानावे.
यथा न रोहिणी कृष्ण शय्यां संत्यज्य गच्छति सोमरूपस्य ते तद्वन् ममाभेदो ऽस्तु भूतिभिः
जशी रोहिणी कधीच कृष्णरूप चंद्राच्या शय्येला सोडून जात नाही, तशीच माझी श्रीसंपत्तीशी एकता कधीही तुटू नये.
यथा त्वमेव सर्वेषां परमानन्दमुक्तिदः भुक्तिर्मुक्तिस्तथा भक्तिस् त्वयि चन्द्रास्तु मे सदा
जसा तू सर्वांना परमानंद व मुक्ती देतोस, तशीच भोग, मोक्ष आणि तुझ्यावरची भक्ती, हे चंद्रा, नेहमी माझ्याकडे राहो.
इति संसारभीतस्य मुक्तिकामस्य चानघ रूपारोग्यायुषामेतद् विधायकमनुत्तमम्
जो संसाराची भीती बाळगतो आणि मुक्तीची इच्छा करतो, त्याच्यासाठी हेच रूप, आरोग्य आणि दीर्घायुष्य मिळवण्याचे श्रेष्ठ व्रत आहे.
इदमेव पितॄणां च सर्वदा वल्लभं मुने त्रैलोक्याधिपतिर्भूत्वा सप्तकल्पशतत्रयम् चन्द्रलोकमवाप्नोति विद्युद्भूत्वा तु मुच्यते
हेच व्रत नेहमी पितरांना प्रिय असते, हे मुनी. सातशे कल्पांपर्यंत त्रैलोक्याचा स्वामी होऊन, नंतर चंद्रलोक मिळतो आणि विजेसारखा मुक्त होतो.
नारी वा रोहिणी चन्द्रशयनं या समाचरेत् सापि तत्फलमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम्
कोणतीही स्त्री किंवा रोहिणी चंद्रशयना व्रत केल्यास तिलाही तेच फळ मिळते आणि तिला पुन्हा जन्म घेणे कठीण होते.
इति पठति शृणोति वा य इत्थं मधुमथनार्चनम् इन्दुकीर्तनेन मतिमपि च ददाति सो ऽपि शौरेर् भवनगतः परिपूज्यते ऽमरौघैः
जो कोणी मधुमथनाची पूजा, चंद्राचे स्तवन याप्रमाणे वाचतो किंवा ऐकतो, आणि मनाने अर्पण करतो, त्याला शौरिकाच्या निवासस्थानी अमरगणांनी सन्मान मिळतो.