शय्यां विलक्षणां कृत्वा विरुद्धग्रन्थिवर्जिताम् सोपधानकविश्रामस्वास्तरव्यजनानि च
एक वेगळी, गाठी व दोष नसलेली, उशी, विश्रांतीसाठी जागा, मऊ आसन आणि पंखा असलेली शय्या तयार करावी.
भाजनोपानहछत्त्रचामरासनदर्पणैः भूषणैरपि संयुक्तां फलवस्त्रानुलेपनैः
त्या शय्येवर भांडी, पादत्राणे, छत्री, चवरी, आसन, आरसा, दागिने, तसेच फळे, वस्त्रे आणि उटणे ठेवावे.
तस्यां विधाय तत्पद्मम् अलंकृत्य गुणान्वितम् कपिलां वस्त्रसंयुक्तां सुशीलां च पयस्विनीम्
त्या शय्येवर ते कमळ ठेवून, गुणांनी अलंकृत करावे. त्यावर वस्त्र घातलेली, चांगल्या स्वभावाची आणि दूध देणारी कपिला गाय ठेवावी.
रौप्यखुरीं हेमशृङ्गीं सवत्सां कांस्यदोहनाम् दद्यान्मन्त्रेण पूर्वाह्णे न चैनामभिलङ्घयेत्
चांदीच्या खुरांची, सोन्याचे शिंग असलेली, वासरू असलेली, कांस्याच्या दूध काढायच्या भांड्यासह गाय, मंत्र म्हणत सकाळी द्यावी आणि तिच्यावरून पाऊल टाकू नये.
यथैवादित्यशयनम् अशून्यं तव सर्वदा कान्त्या धृत्या श्रिया रत्या तथा मे सन्तु सिद्धयः
जसा तुझा, सूर्यदेवा, शयन नेहमी भरलेला, तेजस्वी, स्थिर, समृद्ध आणि आनंददायक असतो, तशीच माझ्या सर्व सिद्धीही असू देत.
यथा न देवाः श्रेयांसं त्वदन्यमनघं विदुः तथा माम् उद्धराशेषदुःखसंसारसागरात्
देवतांना तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ कोणी नाही, हे निष्पापा, तसेच तू मला या अखंड दुःखाच्या संसारसागरातून उध्दार कर.
ततः प्रदक्षिणीकृत्य प्रणिपत्य विसर्जयेत् शय्यागवादि तत्सर्वं द्विजस्य भवनं नयेत्
मग प्रदक्षिणा घालून, नमस्कार करून, सर्व वस्तू—शय्या वगैरे—ब्राह्मणाच्या घरी नेऊन द्याव्यात.
नैतद्विशीलाय न दाम्भिकाय कुतर्कदुष्टाय विनिन्दकाय प्रकाशनीयं व्रतमिन्दुमौलेर् यश्चापि निन्दामधिकां विधत्ते
हे व्रत चंद्रशेखराचे आहे, ते वाईट, दांभिक, चुकीच्या तर्काने दूषित किंवा निंदा करणाऱ्याला, तसेच फार निंदा करणाऱ्याला सांगू नये.
भक्ताय दान्ताय च गुह्यमेतद् आख्येयम् आनन्दकरं शिवस्य इदं महापातकभिन् नराणाम् अप्यक्षरं वेदविदो वदन्ति
हे गुपित भक्त आणि संयमी व्यक्तीला सांगावे. हे आनंद देणारे आणि शिवाचे आहे. वेदज्ञ सांगतात, यातील एक अक्षर जरी म्हटले तरी मोठमोठी पापे नष्ट होतात.
न बन्धुपुत्रेण धनैर्वियुक्तः पत्नीभिरानन्दकरः सुराणाम् नाभ्येति रोगं न च शोकदुःखं या वाथ नारी कुरुते ऽतिभक्त्या
जो माणूस नातेवाईक, मुले, संपत्ती किंवा पत्नीपासून दूर असला, तरी देवांना आनंद देतो, त्याला आजार, शोक किंवा दुःख येत नाही; आणि जी स्त्री हे अतिशय भक्तीने करते, तिलाही नाही.
इदं वसिष्ठेन पुरार्जुनेन कृतं कुबेरेण पुरंदरेण यत्कीर्तनेनाप्यखिलानि नाशम् आयान्ति पापानि न संशयो ऽस्ति
हे व्रत वसिष्ठ, पुरार्जुन, कुबेर आणि इंद्र यांनी केले होते. याची कीर्ती जरी केली तरी सर्व पापे नष्ट होतात, यात शंका नाही.
कृष्णाष्टमीमथो वक्ष्ये सर्वपापप्रणाशिनीम् शान्तिर्मुक्तिश्च भवति जयः पुंसां विशेषतः
आता मी कृष्णाष्टमी सांगतो, जी सर्व पापे नष्ट करणारी आहे; ती शांतता, मुक्ती आणि विशेषतः पुरुषांना विजय देते.
शंकरं मार्गशिरसि शम्भुं पौषे ऽभिपूजयेत् माघे महेश्वरं देवं महादेवं च फाल्गुने
मार्गशीर्ष महिन्यात शंकराची, पौष महिन्यात शंभूची, माघ महिन्यात महेश्वराची आणि फाल्गुन महिन्यात महादेवाची पूजा करावी.
स्थाणुं चैत्रे शिवं तद्वद् वैशाखे त्वर्चयेन्नरः ज्येष्ठे पशुपतिं चार्चेद् आषाढे उग्रमर्चयेत्
चैत्र महिन्यात स्थाणूची, वैशाखात शिवाची, ज्येष्ठात पशुपतीची आणि आषाढात उग्राची पूजा करावी.
पूजयेच्छ्रावणे शर्वं नभस्ये त्र्यम्बकं तथा हरमाश्वयुजे मासि तथेशानं च कार्त्तिके
श्रावण महिन्यात शर्वाची, नभस्यात त्र्यंबकाची, आश्विनात हराची आणि कार्तिकात ईशानाची पूजा करावी.
कृष्णाष्टमीषु सर्वासु शक्तः सम्पूजयेद्द्विजान् गोभूहिरण्यवासोभिः शिवभक्तानुपोषितः
सर्व कृष्णाष्टमींना, जो समर्थ असेल त्याने, उपवास करून, ब्राह्मणांची गायी, जमीन, सोने आणि वस्त्रे देऊन, शिवभक्त म्हणून पूजा करावी.
गोमूत्रघृतगोक्षीरतिलान् यवकुशोदकम् गोशृङ्गोदशिरीषार्कबिल्वपत्त्रदधीनि च पञ्चगव्यं च संप्राश्य शंकरं पूजयेन्निशि
गायीचे गोमूत्र, तूप, दूध, तीळ, जव, कुशाचं पाणी, गायीचे शिंग, शेण, शिरीष, अर्क, बेलाची पानं आणि दही — ही पंचगव्य घेतल्यावर रात्री शंकराची पूजा करावी.
अश्वत्थं च वटं चैवो-दुम्बरं प्लक्षमेव च पलाशं जम्बुवृक्षं च विदुः षष्ठं महर्षयः
अश्वत्थ, वड, उंबर, पिंपळ, पळस आणि जांभूळ — हे सहा वृक्ष महर्षींनी ओळखले आहेत.
मार्गशीर्षाषाढमासाभ्यां द्वाभ्यां द्वाभ्यामितिक्रमात् एकैकं दन्तपवनं वृक्षेष्वेतेषु भक्षयेत्
मार्गशीर्ष आणि आषाढ या दोन महिन्यांमध्ये, एक महिन्याआड, या प्रत्येक झाडाची एक दंतपवनाची पान खावी.
देवाय दद्यादर्घ्यं च कृष्णां गां कृष्णवाससम् दद्यात्समाप्ते दध्यन्नं वितानध्वजचामरम्
देवतेला अर्घ्य द्यावं, काळी गाय काळ्या वस्त्रासह द्यावी, आणि शेवटी दहीभात, छत्र, ध्वज आणि चामर अर्पण करावं.
द्विजानामुदकुम्भांश्च पञ्चरत्नसमन्वितान् गावः कृष्णाः सुवर्णं च वासांसि विविधानि च अशक्तस्तु पुनर्दद्याद् गामेकामपि शक्तितः
द्विजांना पाच रत्नांनी सजवलेली जलकुंभं, काळ्या गायी, सुवर्ण आणि विविध वस्त्रं द्यावीत; पण शक्य नसेल तर आपल्या शक्तीनुसार एक गाय तरी द्यावी.
न वित्तशाठ्यं कुर्वीत कुर्वन्दोषमवाप्नुयात् कृष्णाष्टमीमुपोष्यैव सप्तकल्पशतत्रयम् पुमान्सम्पूजितो देवैः शिवलोके महीयते
संपत्तीच्या बाबतीत कपट करू नये; असं केल्यास दोष लागतो. कृष्णाष्टमी आणि सातशे तीन कल्पांचं व्रत पाळल्यावर, देवांनी पूजिलेला माणूस शिवलोकात सन्मान मिळवतो.
दीर्घायुरारोग्यकुलाभिवृद्धियुक्तः पुमान्भूपकुलायुतः स्यात् मुहुर्मुहुर्जन्मनि येन सम्यग् व्रतं समाचक्ष्व तदिन्दुमौले
जो दीर्घायुष्य, आरोग्य, वंशवृद्धी आणि राजकुळासह जन्म घेऊन पुन्हा पुन्हा जन्मतो, हे सर्व कशामुळे होतं ते व्रत तू सविस्तर सांग, हे चंद्रशेखर.
त्वया पृष्टमिदं सम्यग् उक्तं चाक्षय्यकारकम् रहस्यं तव वक्ष्यामि यत्पुराणविदो विदुः
तू विचारलेला हा प्रश्न अगदी योग्य आहे, कारण तो अक्षय पुण्य देणारा आहे. मी तुला ते गुपित सांगतो, जे पुराणज्ञ लोक जाणतात.
रोहिणीचन्द्रशयनं नाम व्रतमिहोत्तमम् तस्मिन्नारायणस्यार्चाम् अर्चयद् इन्दुनामभिः
रोहिणी-चंद्र-शयन नावाचं हे उत्तम व्रत आहे. त्यात चंद्राच्या नावांनी नारायणाची पूजा करावी.
यदा सोमदिने शुक्ला भवेत्पञ्चदशी क्वचित् अथवा ब्रह्मनक्षत्रं पौर्णमास्यां प्रजायते
जेव्हा सोमवारी शुक्ल पक्षातील पंधरावा दिवस येतो, किंवा पौर्णिमा ब्राह्मण किंवा क्षत्रिय नक्षत्रावर येते, त्या वेळी,
तदा स्नानं नरः कुर्यात् पञ्चगव्येन सर्षपैः आप्यायस्वेति तु जपेद् विद्वानष्टशतं पुनः
तेव्हा माणसाने पंचगव्य आणि मोहरीने स्नान करावं; ज्ञानी माणसाने 'आप्यायस्व' हा मंत्र आठशे वेळा म्हणावा.
शूद्रो ऽपि परया भक्त्या पाषण्डालापवर्जितः सोमाय वरदायाथ विष्णवे च नमो नमः
शूद्रानेही अत्यंत भक्तीने, पाषंड बोल टाळून, सोम आणि वर देणाऱ्या विष्णूला पुन्हा पुन्हा नमस्कार करावा.
कृतजप्यः स्वभवनम् आगत्य मधुसूदनम् पूजयेत्फलपुष्पैश्च सोमनामानि कीर्तयन्
जप पूर्ण केल्यावर, आपल्या घरी परत जाऊन, फळं आणि फुलांनी मधुसूदनाची पूजा करावी आणि सोमाच्या नावांचा कीर्तन करावं.
सोमाय शान्ताय नमो ऽस्तु पादाव् अनन्तधाम्नेति च जानुजङ्घे ऊरुद्वयं चापि जलोदराय सम्पूजयेन्मेढ्रमनन्तबाहवे
शांत स्वरूप असलेल्या सोमाला नमस्कार करून, त्याचे पाय अनंतधाम मानून पूजावेत, गुडघे आणि पिंड, दोन्ही मांड्या जलोदरा म्हणून, आणि कटी अनंतबाहू म्हणून पूजावी.