ॐ ॐ ब्रह्मणा चाथ सूर्येण विष्णुनाथ शिवेन वा अभेदात्पूजितेन स्यात् पूजितं सचराचरम्
ॐ ॐ — ब्रह्मा, सूर्य, विष्णु किंवा शिव यांच्याद्वारे, जेव्हा कोणताही भेद न ठेवता पूजा केली जाते, तेव्हा सर्व चराचर गोष्टींचीच पूजा होते.
ब्रह्मादीनां परं धाम त्रयाणामपि संस्थितिः वेदमूर्ताव् अतः पूषा पूजनीयः प्रयत्नतः
ब्रह्मा व इतरांचे परमधाम, आणि तिन्हींचे अधिष्ठान, वेदस्वरूपात स्थिर आहे. म्हणून पूषा याची मनापासून पूजा करावी.
तस्मादग्निद्विजमुखान् कृत्वा सम्पूजयेदिमान् दानैर्व्रतोपवासैश्च जपहोमादिना नरः
म्हणून अग्नी आणि ब्राह्मण यांना प्रमुख मानून, मनुष्याने त्यांचा योग्य सन्मान द्यावा — दान, व्रत, उपवास, जप, होम आणि अशा इतर गोष्टींनी.
इति क्रियायोगपरायणस्य वेदान्तशास्त्रस्मृतिवत्सलस्य विकर्मभीतस्य सदा न किंचित् प्राप्तव्यमस्तीह परे च लोके
जो सतत धार्मिक कर्मे करतो, वेद, शास्त्र आणि स्मृती यांना प्रेमाने जपतो, आणि पापाची भीती बाळगतो, त्याच्यासाठी या जगात किंवा पुढच्या जगात काहीच अशक्य राहत नाही.
पुराणसंख्यामाचक्ष्व सूत विस्तरशः क्रमात् दानधर्ममशेषं तु यथावदनुपूर्वशः
सूताजी, कृपया पुराणांची संख्या आणि त्यांची सविस्तर माहिती, तसेच दानधर्माचा संपूर्ण आणि योग्य क्रमाने सांग.
इदमेव पुराणेषु पुराणपुरुषस्तदा यदुक्तवान्स विश्वात्मा मनवे तन्निबोधत
पुराणांमध्ये विश्वात्मा, आदिपुरुषाने मनूस सांगितलेले हेच उपदेश आहे — ते नीट ऐका.
पुराणं सर्वशास्त्राणां प्रथमं ब्रह्मणा स्मृतम् अनन्तरं च वक्त्रेभ्यो वेदास्तस्य विनिर्गताः
सर्व शास्त्रांमध्ये प्रथम ब्रह्मदेवाने पुराण लक्षात ठेवले, आणि त्यानंतर त्याच्या मुखांतून वेद प्रकट झाले.
पुराणमेकमेवासीत् तदा कल्पान्तरे ऽनघ त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम्
त्या पूर्वीच्या कल्पात, पापरहित सज्जना, फक्त एकच पुराण होते — ते शंभर कोटी विस्ताराचे, आणि धर्म, अर्थ, काम या तीनही पुरुषार्थांना साधणारे होते.
निर्दग्धेषु च लोकेषु वाजिरूपेण वै मया अङ्गानि चतुरो वेदान् पुराणं न्यायविस्तरम्
संपूर्ण लोक जळून गेले असता, मी घोड्याच्या रूपाने चारही वेद आणि विस्तृत पुराण गोळा केले.
मीमांसां धर्मशास्त्रं च परिगृह्य मया कृतम् मत्स्यरूपेण च पुनः कल्पादावुदकार्णवे
मीमांसा आणि धर्मशास्त्रही मी उचलले आणि पुन्हा, कल्पाच्या सुरुवातीला, मत्स्यरूप धारण करून जलमय सागरात ते रचले.
अशेषम् एतत्कथितम् उदकान्तर्गतेन च श्रुत्वा जगाद च मुनीन् प्रति देवांश्चतुर्मुखः
हे सर्व मी पाण्यात राहून सांगितले; ते ऐकून चतुर्मुख ब्रह्मदेवाने ते ऋषी आणि देवांना सांगितले.
प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणस्याभवत्ततः कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुराणस्य ततो नृप
म्हणून पुराण सर्व शास्त्रांचा मूळ ठरले; पण, राजन, काळानुसार त्याचा स्वीकार होत नाही असे दिसले—
व्यासरूपमहं कृत्वा संहरामि युगे युगे चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे सदा
म्हणून मी प्रत्येक युगात व्यासरूप धारण करून, प्रत्येक द्वापारयुगात, ते नेहमी चार लक्ष श्लोकांमध्ये संक्षिप्त करतो.
तथाष्टादशधा कृत्वा भूर्लोके ऽस्मिन्प्रकाश्यते अद्यापि देवलोके ऽस्मिञ् छतकोटिप्रविस्तरम्
अशा प्रकारे, ते अठरा भागांत विभागून या पृथ्वीवर प्रकट केले गेले; आणि आजही, देवांच्या लोकात, ते शंभर कोटी विस्तारात आहे.
तदर्थो ऽत्र चतुर्लक्षं संक्षेपेण निवशितः पुराणानि दशाष्टौ च साम्प्रतं तदिहोच्यते
त्याचा अर्थ येथे चार लक्ष श्लोकांत संक्षिप्त स्वरूपात आहे; आता या अठरा पुराणांची माहिती येथे सांगितली जाते.
नामतस्तानि वक्ष्यामि शृणुध्वं मुनिसत्तमाः ब्रह्मणाभिहितं पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये
हे सर्व पुराणांची नावे मी सांगतो, हे श्रेष्ठ ऋषींनो, ऐका — पूर्वी ब्रह्मदेवाने मरीचिला जशी सांगितली तशीच.
ब्राह्मं त्रिदशसाहस्रं पुराणं परिकीर्त्यते लिखित्वा तच्च यो दद्याज् जलधेनुसमन्वितम् वैशाखपूर्णिमायां च ब्रह्मलोके महीयते
ब्राह्म पुराण तीस हजार श्लोकांचे आहे असे म्हटले जाते; जो कोणी ते लिहून, गायी आणि पाणी यांसह, वैशाख पौर्णिमेला दान करतो, त्याचा ब्रह्मलोकात सन्मान होतो.
एतदेव यदा पद्मम् अभूद्धैरण्मयं जगत् तद्वृत्तान्ताश्रयं तद्वत् पाद्ममित्युच्यते बुधैः पाद्मं तत्पञ्चपञ्चाशत्सहस्राणीह कथ्यते
ज्या वेळी हे जग सोन्याच्या कमळासारखे होते, त्या घटनेवर आधारलेले हे पुराण बुद्धिमान लोक 'पद्म' असे म्हणतात; या पद्मपुराणात पंचावन्न हजार श्लोक आहेत असे सांगितले जाते.
तत्पुराणं च यो दद्यात् सुवर्णकमलान्वितम् ज्येष्ठे मासि तिलैर्युक्तम् अश्वमेधफलं लभेत्
जो कोणी हे पुराण, सोन्याच्या कमळासह आणि ज्येष्ठ महिन्यात तीळ घालून दान करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
वाराहकल्पवृत्तान्तम् अधिकृत्य पराशरः यत्प्राह धर्मानखिलांस् तद्युक्तं वैष्णवं विदुः
वराहकल्पातील कथा आणि सर्व धर्म यावर आधारित, पराशर ऋषींनी सांगितलेले जे पुराण आहे, ते 'वैष्णव' म्हणून ओळखले जाते.
तदाषाढे च यो दद्याद् घृतधेनुसमन्वितम् पौर्णमास्यां विपूतात्मा स पदं याति वारुणम् त्रयोविंशतिसाहस्रं तत्प्रमाणं विदुर्बुधाः
त्या वेळी, जो कोणी शुद्ध मनाने पौर्णिमेला, गायीबरोबर तूप दान करतो, तो वरुणाच्या लोकात स्थान मिळवतो. हे प्रमाण बुद्धिमान लोक तेवीस हजार असे सांगतात.
श्वेतकल्पप्रसङ्गेन धर्मान्वायुरिहाब्रवीत् यत्र तद्वायवीयं स्याद् रुद्रमाहात्म्यसंयुतम् चतुर्विंशसहस्राणि पुराणं तदिहोच्यते
श्वेतकल्पाच्या संदर्भाने, येथे वायूने धर्म सांगितले; जिथे वायूशी संबंधित आणि रुद्राच्या महिम्याने युक्त असे पुराण आहे, ते चोवीस हजार श्लोकांचे आहे असे म्हटले जाते.
श्रावण्यां श्रावणे मासि गुडधेनुसमन्वितम् यो दद्याद्वृषसंयुक्तं ब्राह्मणाय कुटुम्बिने शिवलोके स पूतात्मा कल्पमेकं वसेन्नरः
श्रावण महिन्यात, श्रावणी पौर्णिमेला, जो कोणी गायीबरोबर गुळ आणि वृषभासह, कुटुंब असलेल्या ब्राह्मणाला दान देतो, तो शुद्ध आत्मा शिवाच्या लोकात एक कल्प राहतो.
यत्राधिकृत्य गायत्रीं वर्ण्यते धर्मविस्तरः वृत्रासुरवधोपेतं तद्भागवतमुच्यते
जिथे गायत्रीच्या संदर्भाने धर्माचे विस्ताराने वर्णन आहे आणि वृत्रासुर वधाची कथा सांगितली आहे, त्याला भागवत असे म्हणतात.
सारस्वतस्य कल्पस्य मध्ये ये स्युर्नरोत्तमाः तद्वृत्तान्तोद्भवं लोके तद्भागवतमुच्यते
सारस्वत कल्पाच्या मध्ये, जे उत्तम पुरुष आहेत, त्यांच्या कृत्यांची जी कथा सांगितली जाते, तिलाच भागवत म्हणतात.
लिखित्वा तच्च यो दद्याद् धेमसिंहसमन्वितम् पौर्णमास्यां प्रौष्ठपद्यां स याति परमां गतिम् अष्टादश सहस्राणि पुराणं तत्प्रचक्षते
जो कोणी हे लिहून, भाद्रपद पौर्णिमेला सोन्याच्या सिंहासह दान करतो, तो परम गती प्राप्त करतो. हे पुराण अठरा हजार श्लोकांचे आहे असे सांगितले जाते.
यत्राह नारदो धर्मान् बृहत्कल्पाश्रयाणि च पञ्चविंशत्सहस्राणि नारदीयं तदुच्यते
जिथे नारदाने धर्म आणि मोठ्या कल्पांवर आधारलेले धर्म सांगितले, ते पंचवीस हजार श्लोकांचे असून त्याला नारदीय म्हणतात.
आश्विने पञ्चदश्यां तु दद्याद्धेनुसमन्वितम् परमां सिद्धिमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभाम्
आश्विन महिन्याच्या पंचदशीला, जो कोणी गायीबरोबर दान करतो, तो परम सिद्धी प्राप्त करतो, जी पुन्हा मिळवणे कठीण आहे.
यत्राधिकृत्य शकुनीन् धर्माधर्मविचारणा व्याख्याता वै मुनिप्रश्ने मुनिभिर्धर्मचारिभिः
जिथे शकुनांच्या संदर्भाने, धर्म आणि अधर्माचा विचार, ऋषींच्या प्रश्नावर धर्माचरण करणाऱ्या ऋषींनी स्पष्ट केला आहे.
मार्कण्डेयेन कथितं तत्सर्वं विस्तरेण तु पुराणं नवसाहस्रं मार्कण्डेयम् इहोच्यते
मार्कंडेयाने सर्व काही विस्ताराने सांगितले; ते नव हजार श्लोकांचे पुराण येथे मार्कंडेय असे म्हटले जाते.