भृगोः प्रजायताथर्वा ह्य् अङ्गिराथर्वणः स्मृतः तस्य ह्य् अलौकिको ह्य् अग्निर् दक्षिणाग्निः स वै स्मृतः
भृगुपासून अथर्व जन्मला, आणि अंगिरा हा अथर्वण म्हणून ओळखला जातो; त्याचा अग्नी अलौकिक आहे, आणि त्यालाही दक्षिणाग्नी म्हणतात.
अथ यः पवमानस्तु निर्मथ्यो ऽग्निः स उच्यते स च वै गार्हपत्यो ऽग्निः प्रथमो ब्रह्मणः स्मृतः
पवमान हा मंथनाने उत्पन्न होणारा अग्नी आहे, त्याला गृह्याग्नी म्हणतात, आणि तोच ब्रह्माचा पहिला अग्नी मानला जातो.
ततः सभ्यावसथ्यौ च संशत्यास् तौ सुतावुभौ ततः षोडश नद्यस्तु चकमे हव्यवाहनः यः खल्वाहवनीयो ऽग्निर् अभिमानी द्विजैः स्मृतः
नंतर, सम्शत्याचा सभ्य आणि अवसथ्य हे दोन पुत्र झाले; त्यानंतर हव्यवाहनाने सोळा नद्यांची इच्छा धरली, आणि द्विजांनी जे अहवनीय अग्नी म्हणून ओळखतात, तोच अभिमानी आहे.
कावेरीं कृष्णवेणीं च नर्मदां यमुनां तथा गोदावरीं वितस्तां च चन्द्रभागामिरावतीम्
कावेरी, कृष्णवेणी, नर्मदा, यमुना, गोदावरी, वितस्ता, चंद्रभागा आणि इरावती,
विपाशां कौशिकीं चैव शतद्रुं सरयूं तथा सीतां मनस्विनीं चैव ह्रादिनीं पावनां तथा
विपाशा, कौशिकी, शतद्रू, सरयू, सीता, मनस्विनी, हरदिनी आणि पावना या नद्या.
तासु षोडशधात्मानं प्रविभज्य पृथक्पृथक् तदा तु विहरंस्तासु धिष्ण्येच्छः स बभूव ह
त्यांनी स्वतःला सोळा भागांत विभागून, त्या प्रत्येक नदीमध्ये वेगवेगळे विहार केले, आणि यज्ञवेदीची इच्छा धरली.
स्वाभिधानस्थिता धिष्ण्यास् तासूत्पन्नाश्च धिष्णवः धिष्ण्येषु जज्ञिरे यस्मात् ततस्ते धिष्णवः स्मृताः
स्वतःच्या नावाने स्थापन झालेल्या त्या वेदींमध्ये धिष्णव निर्माण झाले; वेदींमध्ये जन्मले म्हणून त्यांना धिष्णव म्हणतात.
इत्येते वै नदीपुत्रा धिष्ण्येषु प्रतिपेदिरे तेषां विहरणीया ये उपस्थेयाश्च ताञ्शृणु विभुः प्रवाहणो ऽग्नीध्रस् तत्रस्था धिष्णवो ऽपरे
अशा प्रकारे, या नद्यांच्या पुत्रांनी वेदींमध्ये प्रवेश केला; आता, हे महाबळा, जे उपभोग्य आणि जे ठेवायचे आहेत, ते ऐक, प्रवाहण, अग्नीध्र आणि इतर धिष्णव तिथे स्थापन झाले आहेत.
विहरति यथास्थानं पुण्याहे समुपक्रमे अनिर्देश्यानिवार्याणाम् अग्नीनां शृणुत क्रमम्
पवित्र दिवशी योग्य ठिकाणी वावरताना, वर्णन करता न येणाऱ्या आणि थांबवता न येणाऱ्या त्या अग्नींच्या क्रमाची तुम्ही ऐका.
वासवो ऽग्निः कृशानुर्यो द्वितीयोत्तरवेदिकः सम्राडग्निसुतो ह्यष्टाव् उपतिष्ठन्ति तान्द्विजाः
वासूंचा अग्नी, जो तेजस्वी आहे, तो दुसऱ्या आणि उत्तरेकडील वेदिकेवर आहे; सम्राट, अग्नीचा पुत्र, हे आठजण द्विजांनी पूजले जातात.
पर्जन्यः पवमानस्तु द्वितीयः सो ऽनुदृश्यते पावकोष्णः समूह्यस्तु वोत्तरे सो ऽग्निरुच्यते
पर्जन्य आणि पवमान हे दुसरे आहेत; तो दिसत नाही. पावक नावाचा, उष्ण आणि एकत्र असलेला अग्नी उत्तरेला आहे असे म्हटले जाते.
हव्यसूदो ह्य् असंमृज्यः शामित्रः स विभाव्यते शतधामा सुधाज्योती रौद्रैश्वर्यः स उच्यते
होमाचा स्वीकार करणारा, स्वच्छ न करता येणारा, शमित्र नावाचा अग्नी ओळखला जातो. शतधामा, शुद्ध तुपाने तेजस्वी, रौद्र सामर्थ्य असलेला म्हणून ओळखला जातो.
ब्रह्मज्योतिर् वसुधामा ब्रह्मस्थानीय उच्यते अजैकपादुपस्थेयः स वै शालामुखो यतः
ब्रह्मज्योती, ज्याचं स्थान पृथ्वी आहे, तो ब्रह्मस्थानी म्हणून ओळखला जातो. अजैकपाद ज्याच्याजवळ जातो, तो शालामुख आहे, त्याच्यापासून तो उत्पन्न होतो.
अनिर्देश्यो ह्यहिर्बुध्न्यो बहिरन्ते तु दक्षिणौ पुत्रा ह्येते तु सर्वस्य उपस्थेया द्विजैः स्मृताः
वर्णन करता न येणारा अहिर्बुध्न्य हा बाहेर आणि दक्षिण टोकाला आहे; हे त्याचे पुत्र आहेत. हे सर्व द्विजांनी जाऊन पूजावेत असे स्मरण केले जाते.
ततो विहरणीयांस्तु वक्ष्याम्यष्टौ तु तान्सुतान् हौत्रियस्य सुतो ह्यग्निर् बर्हिषो हव्यवाहनः
आता मी जे आठजण फिरवावे लागतात त्यांच्याबद्दल सांगतो: होतृचा पुत्र, कुशावरचा अग्नी, आणि होम वाहणारा अग्नी.
प्रशंस्यो ऽग्निः प्रचेतास्तु द्वितीयः संसहायकः सुतो ह्यग्नेर् विश्ववेदा ब्राह्मणाच्छंसिरुच्यते
प्रशंसनीय अग्नी, प्रचेत, हा दुसरा आहे आणि सहाय्यक आहे; अग्नीचा पुत्र विश्ववेद, ब्राह्मणांचा स्तोत्रपठण करणारा म्हणून ओळखला जातो.
अपां योनिः स्मृतः स्वाम्भः सेतुर्नाम विभाव्यते धिष्ण्य आहरणा ह्येते सोमेनेज्यन्त वै द्विजैः
पाण्याचा उगम स्मरणात स्वांभ म्हणून ओळखला जातो, सेतु नावाने प्रसिद्ध आहे. धिष्ण्य अग्नी हे आणलेले आहेत; हे द्विजांनी सोमाने पूजले जातात.
ततो यः पावको नाम्ना यः सद्भिर्योग उच्यते अग्निः सो ऽवभृथो ज्ञेयो वरुणेन सहेज्यते
यानंतर पावक नावाचा अग्नी, जो सज्जनांनी एकरूप म्हणून सांगितला आहे, तो अवभृथ म्हणून ओळखावा; तो वरुणासह पूजला जातो.
हृदयस्य सुतो ह्यग्नेर् जठरे ऽसौ नृणां पचन् मन्युमाञ्जठरश्चाग्निर् विद्धाग्निः सततं स्मृतः
हृदयातील अग्नीचा पुत्र पोटात आहे, तो माणसांसाठी अन्न शिजवतो; जठरातील अग्नी नेहमी विद्ध अग्नी म्हणून स्मरणात आहे.
परस्परोत्थितो ह्यग्निर् भूतानीह विभुर्दहन् अग्नेर्मन्युमतः पुत्रो घोरः संवर्तकः स्मृतः
एकमेकांपासून उत्पन्न झालेला अग्नी सर्व भूतांना इथे जाळतो; अग्नीचा पुत्र, क्रोधयुक्त, घोर संवार्तक म्हणून ओळखला जातो.
पिबन्नपः स वसति समुद्रे वडवामुखे समुद्रवासिनः पुत्रः सहरक्षो विभाव्यते
पाणी पितो आणि समुद्रातील वडवामुखात वास करतो; समुद्रात राहणाऱ्याचा पुत्र, सहरक्षक, विशेष ओळखला जातो.
सहरक्षस्तु वै कामान् गृहे स वसते नृणाम् क्रव्यादग्निः सुतस्तस्य पुरुषान्यो ऽत्ति वै मृतान्
सहरक्षक माणसांच्या घरात राहतो आणि त्यांची इच्छापूर्ती करतो; त्याचा पुत्र, मांसभक्षक अग्नी, मरण पावलेल्या माणसांना खातो.
इत्येते पावकस्याग्नेर् द्विजैः पुत्राः प्रकीर्तिताः ततः सुतास्तु सौवीर्याद् गन्धर्वैरसुरैर् हृताः
अशा प्रकारे पावक अग्नीचे हे पुत्र द्विजांनी प्रसिद्ध केले आहेत; त्यानंतर त्याचे सामर्थ्यवान पुत्र गंधर्व आणि असुरांनी पळवले.
मथितो यस्त्वरण्यां तु सो ऽग्निराप समिन्धनम् आयुर् नाम्ना तु भगवान् पशौ यस्तु प्रणीयते
जो अग्नी जंगलात मंथन करून उत्पन्न झाला, त्याने इंधन मिळवले; आयुष्य नावाचा भगवंत पशूजवळ नेला जातो.
आयुषो महिमान्पुत्रो दहनस्तु ततः सुतः पाकयज्ञेष्व् अभीमानी हुतं हव्यं भुनक्ति यः
आयुष्याचा सामर्थ्यशाली पुत्र म्हणजे दहन; तो पक्क्या यज्ञात, अर्पण केलेले हविष्य भक्षण करणारा पुत्र आहे.
सर्वस्माद्देवलोकाच्च हव्यं कव्यं भुनक्ति यः पुत्रो ऽस्य सहितो ह्यग्निर् अद्भुतः स महायशाः
जो सर्व देवांच्या लोकांतून हविष्य आणि पितरांचे काव्य भक्षण करतो, त्याचा सहकारी अद्भुत आणि महायशस्वी अग्नी आहे.
प्रायश्चित्तेष्वभीमानी हृतं हव्यं भुनक्ति यः अद्भुतस्य सुतो वीरो देवांशस्तु महान्स्मृतः
प्रायश्चित्ताच्या विधींमध्ये गर्व करणारा जो आहे, तो चोरलेली होमाची वस्तू स्वतःच खातो. अद्भुताचा पुत्र हा पराक्रमी आहे आणि देवांमध्ये त्याला मोठा म्हणून ओळखतात.
विविधाग्निस्ततस्तस्य तस्य पुत्रो महाकविः विविधाग्निसुतादर्काद् अग्नयो ऽष्टौ सुताः स्मृताः
त्याच्यापासून अनेक प्रकारचे अग्नी निर्माण झाले; त्याचा पुत्र हा मोठा कवी आहे. विविध अग्नींच्या पुत्रांपासून, त्यांच्या उष्णतेमुळे, आठ अग्नी जन्मले असे मानले जाते.
काम्यास्विष्टिष्वभीमानी रक्षोहायतिकृच्च यः सुरभिर्वसुमान्नादो हर्यश्वश्चैव रुक्मवान्
इच्छित यज्ञांमध्ये गर्व करणारा आणि राक्षस व शत्रूंचा नाश करणारा — सुरभि, वसुमान, नाद, हर्यश्व आणि रुक्मवान — हे आहेत.
प्रवर्ग्यः क्षेमवांश्चैव इत्यष्टौ च प्रकीर्तिताः शुच्यग्नेस्तु प्रजा ह्येषा अग्नयश्च चतुर्दश
प्रवर्ग्य आणि क्षेमवान — असे आठ जण प्रसिद्ध आहेत; हे शुद्ध अग्नीचे संतती आहेत आणि एकूण चौदा अग्नी आहेत.