अमूर्तरयसं वीरं त्रिवनं चैव धार्मिकम् गौरी कन्या तृतीया च मान्धातुर्जननी शुभा
त्यात अमूर्तरय नावाचा शूर, त्रिवन हा धर्मशील आणि तिसरी कन्या गौरी — ही शुभ, मंधातूची आई होती.
इलिना तु यमस्यासीत् कन्या याजनयत्सुतान् ब्रह्मवादपराक्रान्ताञ् छुभदा त्व् इलिना ह्य् अभूत्
इलिनाच्या पोटी एक कन्या झाली, जिने ब्रह्मविद्या आणि शौर्य यांना वाहिलेली मुले जन्माला घातली. शुभदा ही इलिनाचीच मुलगी होती.
उपदानवी सुतांल्लेभे चतुरस्त्विलिनात्मजात् ऋष्यन्तमथ दुष्यन्तं प्रवीरम् अनधं तथा
उपदानवीला इलिनापासून चार मुले झाली — ऋष्यंत, दुष्यंत, प्रवीर आणि अनध.
चक्रवर्ती ततो यज्ञे दुष्यन्तात्समितिंजयः शकुन्तलायां भरतो यस्य नाम्ना च भारताः
दुष्यंत या चक्रवर्ती राजापासून समितिंजय जन्मला. शकुंतलेच्या पोटी भरत झाला, ज्याच्या नावावरून भरत वंश प्रसिद्ध झाला.
दौष्यन्तीं प्रति राजानं वागूचे चाशरीरिणी माता भस्त्रा पितुः पुत्रो येन जातः स एव सः
दुष्यंताला त्याच्या पुत्राबद्दल एक आकाशवाणी झाली — 'आई म्हणजे फुगा, वडील म्हणजे बीजदाता; ज्याच्यापासून मुलगा जन्मतो तोच त्याचा खरा पिता.'
भरस्व पुत्रं दुष्यन्त मावमंस्थाः शकुन्तलाम् रेतोधां नयते पुत्रः परेतं यमसादनात् त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला
'दुष्यंत, तुझ्या मुलाला स्वीकार. शकुंतलेचा तिरस्कार करू नकोस. पुत्र आपल्या वडिलांना, ज्यांनी बीज दिले, यमाच्या लोकातून सोडवतो. या मुलाचा तूच कर्ता आहेस; शकुंतला सत्य बोलते.'
भरतस्य विनष्टेषु तनयेषु पुरा किल पुत्राणां मातृकात् कोपात् सुमहान्संक्षयः कृतः
पूर्वी भरताच्या मुलांचे नाश झाला, तेव्हा त्यांच्या मातांनी रागाने मोठा संहार केला.
ततो मरुद्भिरानीय पुत्रः स तु बृहस्पतेः संक्रामितो भरद्वाजो मरुद्भिर्भरतस्य तु
तेव्हा मरुतांनी बृहस्पतींचा एक पुत्र आणून भरताला दिला.
भरतस्य भरद्वाजः पुत्रार्थं मारुतैः कथम् संक्रामितो महातेजास् तन्नो ब्रूहि यथातथम्
भरद्वाज हा तेजस्वी मुलगा मरुतांनी भरतासाठी कसा आणला, हे मला खरेखुरे सांग.
पत्न्यामापन्नसत्त्वायाम् उशिजः स स्थितो भुवि भ्रातुर्भार्यां स दृष्ट्वा तु बृहस्पतिरुवाच ह
त्याच्या पत्नीला गर्भ राहिला असता, उशिजा पृथ्वीवरच राहिला. तेव्हा बंधूच्या पत्नीला पाहून बृहस्पती म्हणाले.
उपतिष्ठ स्वलंकृत्य मैथुनाय च मां शुभे एवमुक्ताब्रवीदेनं स्वयमेव बृहस्पतिम्
'सुंदर वस्त्र घाल आणि माझ्याजवळ ये, शुभे, सहवासासाठी.' असे बृहस्पतींनी म्हटल्यावर तिने स्वतः उत्तर दिले.
गर्भः परिणतश्चायं ब्रह्म व्याहरते गिरा अमोघरेतास्त्वं चापि धर्मं चैवं विगर्हितम्
'हा गर्भ आता पूर्ण वाढला आहे आणि ब्रह्माचा स्वर बोलतो. तुझे वीर्य निष्फळ नाही, पण हे कृत्य धर्माला मान्य नाही.'
एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां स्वयमेव बृहस्पतिः नोपदेष्टव्यो विनयस् त्वया मे वरवर्णिनि
असे ऐकून बृहस्पती म्हणाले — 'सुंदर वर्णे, तू मला नीती शिकवू नकोस.'
धर्षमाणः प्रसह्यैनां मैथुनायोपचक्रमे ततो बृहस्पतिं गर्भो धर्षमाणमुवाच ह
बृहस्पतींनी तिला जबरदस्तीने मिळवले, तेव्हा गर्भाने बृहस्पतींना, जे बलपूर्वक वागत होते, असे म्हटले.
संनिविष्टो ह्य् अहं पूर्वम् इह नाम बृहस्पते अमोघरेताश्च भवान् नावकाश इह द्वयोः
'मी आधीच इथे आहे, बृहस्पती. तुझे वीर्य निष्फळ नाही; पण इथे दोघांसाठी जागा नाही.'
एवमुक्तः स गर्भेण कुपितः प्रत्युवाच ह यस्मात्त्वमीदृशे काले सर्वभूतेप्सिते सति अभिषेधसि तस्मात्त्वं तमो दीर्घं प्रवेक्ष्यसि
गर्भाने असे म्हटल्यावर बृहस्पती रागावले आणि म्हणाले — 'सर्वांना जन्माची इच्छा असताना तू मला अडवतोस, म्हणून तू दीर्घ काळ अंधकारात राहशील.'
ततः कामं संनिवर्त्य तस्यानन्दाद्बृहस्पतेः तद्रेतस्त्वपतद्भूमौ निवृत्तं शिशुको ऽभवत्
मग बृहस्पतीने आपली इच्छा आवरली. ममताच्या आनंदाचा अभाव असल्यामुळे त्याचे वीर्य जमिनीवर पडले आणि ते थांबताच एक बाळ जन्माला आले.
सद्योजातं कुमारं तु दृष्ट्वा तं ममताब्रवीत् गमिष्यामि गृहं स्वं वै भरस्वैनं बृहस्पते
तो मुलगा लगेच जन्माला आलेला पाहून ममता म्हणाली, 'मी माझ्या घरी जाते; बृहस्पती, तू या मुलाची काळजी घे.'
एवमुक्त्वा गता सा तु गतायां सो ऽपि तं त्यजत् मातापितृभ्यां त्यक्तं तु दृष्ट्वा तं मरुतः शिशुम् जगृहुस्तं भरद्वाजं मरुतः कृपया स्थिताः
असं म्हणून ती निघून गेली. ती गेल्यावर बृहस्पतीनेही त्या मुलाला सोडून दिलं. आई-वडिलांनी टाकलेला तो बाळ पाहून मरुतांनी दया येऊन तो भरद्वाज उचलून घेतला.
तस्मिन्काले तु भरतो बहुभिर् ऋतुभिर्विभुः पुत्रनैमित्तिकैर्यज्ञैर् अयजत्पुत्रलिप्सया
त्याच वेळी, प्रसिद्ध भरताने पुत्रप्राप्तीसाठी अनेक ऋतूंच्या यज्ञांचे आयोजन केले.
यदा स यजमानस्तु पुत्रं नासादयत्प्रभुः ततः क्रतुं मरुत्सोमं पुत्रार्थे समुपाहरत्
पण यजमान असलेल्या भरताला पुत्र मिळाला नाही, म्हणून त्याने पुत्रासाठी मरुतसोम नावाचा यज्ञ केला.
तेन ते मरुतस्तस्य मरुत्सोमेन तुष्टुवुः उपनिन्युर्भरद्वाजं पुत्रार्थं भरताय वै
त्या यज्ञामुळे मरुतगण तृप्त झाले आणि त्यांनी भरद्वाजाला भरताला पुत्र म्हणून आणून दिलं.
दायादो ऽङ्गिरसः सूनोर् औरसस्तु बृहस्पतेः संक्रामितो भरद्वाजो मरुद्भिर्भरतं प्रति
भरद्वाज हा बृहस्पतीचा खरा पुत्र आणि अंगिरस वंशाचा वारस होता. मरुतांनी त्याला भरताकडे सुपूर्द केलं.
भरतस्तु भरद्वाजं पुत्रं प्राप्य विभुर् ब्रवीत् आदाव् आत्महिताय त्वं कृतार्थो ऽहं त्वया विभो
भरताने भरद्वाजाला पुत्र म्हणून मिळवून आनंदाने म्हणाला, 'सुरुवातीला तू माझ्या हितासाठी दिला होतास; आता तुझ्यामुळे मी पूर्ण झालो आहे.'
पूर्वं तु वितथे तस्मिन् कृते वै पुत्रजन्मनि ततस्तु वितथो नाम भरद्वाजो नृपो ऽभवत्
पूर्वी जेव्हा पुत्रप्राप्ती व्यर्थ झाली होती, म्हणून भरद्वाज राजाला 'वितथ' हे नाव पडलं.
तस्मादपि भरद्वाजाद् ब्राह्मणाः क्षत्रिया भुवि द्व्यामुष्यायणकौलीनाः स्मृतास्ते द्विविधेन च
त्या भरद्वाजापासून पृथ्वीवर ब्राह्मण आणि क्षत्रिय, हे दोन प्रकारचे द्व्यामुष्यायण वंश निर्माण झाले.
ततो जाते हि वितथे भरतश्च दिवं ययौ भरद्वाजो दिवं यातो ह्य् अभिषिच्य सुतमृषिः
वितथ जन्माला आल्यानंतर भरत स्वर्गात गेला; भरद्वाजानेही आपल्या पुत्राचा अभिषेक करून स्वर्ग गाठला.
दायादो वितथस्यासीद् भुवमन्युर् महायशाः महाभूतोपमाः पुत्राश् चत्वारो भुवमन्यवः
वितथाचा वारस म्हणून प्रसिद्ध भुवमन्यु झाला; त्याचे चार पुत्र, भुवमन्यु, हे मोठ्या सामर्थ्याचे होते.
बृहत्क्षत्रो महावीर्यो नरो गर्गश्च वीर्यवान् नरस्य संकृतिः पुत्रस् तस्य पुत्रो महायशाः
त्यात बृहतक्शत्र हा पराक्रमी, नर, वीर्यवान गर्ग, आणि नराचा पुत्र संकृति, त्याचा सुप्रसिद्ध पुत्र झाला.
गुरुधी रन्तिदेवश्च सत्कृत्यां ताव् उभौ स्मृतौ गर्गस्य चैव दायादः शिबिर्विद्वानजायत
गुरुधी आणि रंतिदेव हे दोघेही सन्मानित म्हणून ओळखले जातात. गर्गाचा विद्वान पुत्र शिबी वारस म्हणून जन्मला.