तांस्ते ददामि पतमानस्य राजन् ये मे लोकास्तव ते वै भवन्तु यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रितास् तानाक्रम क्षिप्रमपेतमोहः
राजन्, तू पडत असताना मी ते लोक तुला देतो; माझे लोक आता तुझेच झाले. ते लोक आकाशात असोत किंवा स्वर्गात, तू मोह दूर करून लवकरच त्यात पोहोच.
नु तुल्यतेजाः सुकृतं हि कामये योगक्षेमं पार्थिवात्पार्थिवः सन् दैवादेशादापदं प्राप्य विद्वांश् चरेन्नृशंसं हि न जातु राजा
खरं सांगतो, तुझ्यासारखं पुण्य मला हवं आहे, कारण राजाचं रक्षण दुसऱ्या राजाकडूनच होतं. दैवाने संकट आलं, तरी ज्ञानी राजाने कधीही निर्दयपणा करू नये.
धर्म्यं मार्गं चिन्तयानो यशस्यं कुर्यात्तपो धर्ममवेक्षमाणः न मद्विधो धर्मबुद्धिर्हि राजा ह्य् एवं कुर्यात्कृपणं मां यथात्थ
जो धर्माचा मार्ग विचारात घेतो, त्याने कीर्ती मिळवण्यासाठी तप करावं, आणि धर्माचं पालन करावं. माझ्यासारखा धर्मज्ञ राजा, तुझ्या सांगण्याप्रमाणे, माझ्याशी कधीही हलक्या पद्धतीने वागणार नाही.
कुर्यामपूर्वं न कृतं यदन्यैर् विवित्समानः किम् उ तत्र साधुः ब्रुवाणमेवं नृपतिं ययातिं नृपोत्तमो वसुमानब्रवीत् तम्
मी जर कधी कुणी न केलेलं काही केलं, केवळ जाणून घेण्यासाठी, तर त्यात काय चांगुलपणा आहे? असं म्हणून श्रेष्ठ राजा वसुमान ययातीकडे बोलला.
पृच्छाम्यहं वसुमानौषदश्विर् यद्यस्ति लोको दिवि मह्यं नरेन्द्र यद्यन्तरिक्षे प्रथितो महात्मन् क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये
घोड्यांना वश करणाऱ्या वसुमान, मी तुझी विचारणा करतो: जर मला स्वर्गात किंवा आकाशात प्रसिद्ध असे लोक असतील, तर त्या लोकांचा धर्म तुला माहीत आहे असं मी मानतो.
यदन्तरिक्षं पृथिवी दिशश्च यत्तेजसा तपते भानुमांश्च लोकास् तावन्तो दिवि संस्थिता वै ते त्वां भवन्तं प्रतिपालयन्ति
जसं तुझ्या तेजाने सूर्य आकाश, पृथ्वी आणि दिशा उजळवतो, तसंच अनेक लोक स्वर्गात स्थिर आहेत; ते सर्व तुझी वाट पाहत आहेत.
तांस् ते ददामि पत मां प्रपातं ये मे लोकास्तव ते वै भवन्तु क्रीणीष्वैनांस् तृणकेनापि राजन् प्रतिग्रहस्ते यदि सम्यक्प्रदुष्टः
राजन्, तू पडत असताना मी ते लोक तुला देतो; माझे लोक आता तुझेच झाले. एखाद्या गवताच्या काडीने जरी असलं, तरी विकत घे, जर तुझं मन शुद्ध असेल.
न मिथ्याहं विक्रयं वै स्मरामि मया कृतं शिशुभावे ऽपि राजन् कुर्यां न चैवाकृतपूर्वमन्यैर् विवित्समानो वसुमन्न साधु
राजन्, मी कधीच खोटं विक्री केल्याचं आठवत नाही, अगदी लहानपणीसुद्धा. आणि मी कधीही दुसऱ्यांनी न केलेलं काही केवळ जाणून घेण्यासाठी करणार नाही, वसुमान, कारण ते योग्य नाही.
तांस् त्वं लोकान्प्रतिपद्यस्व राजन् मया दत्तान्यदि नेष्टः क्रयस्ते नाहं तान्वै प्रतिगन्ता नरेन्द्र सर्वे लोकास्तावका वै भवन्तु
राजन्, मी दिलेले ते लोक तू स्वीकार; जर तुला विकत घ्यायचं नसेल, तरी मी ते परत घेणार नाही. हे सर्व लोक आता खरोखरच तुझेच झाले.
पृच्छामि त्वां शिबिरौशीनरो ऽहं ममापि लोका यदि सन्ति तात यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिताः क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये
उशीनरपुत्र शिबी, मी तुझी विचारणा करतो: जर मलाही काही लोक असतील, आकाशात किंवा स्वर्गात स्थिर असतील, तर त्या लोकांचा धर्म तुला माहीत आहे असं मी मानतो.
न त्वं वाचा हृदयेनापि राजन् परीप्समानो मावमंस्था नरेन्द्र तेनानन्ता दिवि लोकाः स्थिता वै विद्युद्रूपाः स्वनवन्तो महान्तः
राजन्, तू कधीही शब्दांनी किंवा मनाने त्यांची इच्छा केली नाहीस, आणि मला कमी लेखलं नाहीस. म्हणूनच स्वर्गात अनंत लोक आहेत, वीजेसारखे तेजस्वी, मोठे आणि गूंजणारे.
तांस् त्वं लोकान्प्रतिपद्यस्व राजन् मया दत्तान्यदि नेष्टः क्रयस्ते न चाहं तान्प्रतिपद्य दत्त्वा यत्र त्वं तात गन्तासि लोकान्
राजन्, मी दिलेले ते लोक तू स्वीकार; जर तुला विकत घ्यायचं नसेल, मी ते परत घेणार नाही. जिथे जाणार आहेस, तिथे हे लोक तुझ्यासोबत जातील.
यथा त्वमिन्द्रप्रतिमप्रभावस् तेचाप्यनन्ता नरदेव लोकाः तथाद्य लोके न रमे ऽन्यदत्ते तस्माच्छिबे नाभिनन्दामि वाचम्
जसा तुझा इंद्रासारखा प्रभाव आहे आणि तुझे अनंत लोक आहेत, राजन्, तसंच या जगात आज दुसऱ्याने दिलेल्या गोष्टीत मला आनंद वाटत नाही. म्हणूनच, शिबी, मी तुझे बोलणे स्वीकारत नाही.
न चेदेकैकशो राजंल् लोकान्नः प्रतिनन्दसि सर्वे प्रदाय तांल्लोकान् गन्तारो नरकं वयम्
राजन्, जर तू आमच्या प्रत्येक लोकांना स्वीकारणार नाहीस, तर आम्ही सर्व लोक तुला देऊन नरकात जाऊ.
यदर्हास् तद्वदध्वं वः सन्तः सत्यादिदर्शिनः अहं तु नाभिगृह्णामि यत्कृतं न मया पुरा
तुम्ही जे योग्य समजता ते करा, कारण तुम्ही सज्जन आहात आणि सत्य-धर्म ओळखता. पण मी पूर्वी जे केले नाही, ते मी मान्य करीत नाही.
अलिप्समानस्य तु मे यदुक्तं न तत्तथास्तीह नरेन्द्रसिंह अस्य प्रदानस्य यदेव युक्तं तस्यैव चानन्तफलं भविष्यम्
राजसिंहा, मी कुठल्याही गोष्टीला लागलो नाही, म्हणून माझ्याबद्दल जे काही सांगितले ते इथे लागू पडत नाही. या दानासाठी जे योग्य आहे, त्यालाच अनंत फळ मिळेल.
कस्यैते प्रतिदृश्यन्ते रथाः पञ्च हिरण्मयाः उच्चैः सन्तः प्रकाशन्ते ज्वलन्तो ऽग्निशिखा इव
हे पाच सोन्याचे रथ कोणाचे आहेत? हे उंच उभे आहेत, चमकत आहेत, अग्नीच्या ज्वाळेसारखे तेजस्वी दिसतात.
भवतां मम चैवैते रथा भान्ति हिरण्मयाः आरुह्यैतेषु गन्तव्यं भवद्भिश्च मया सह
हे सोन्याचे रथ तुमच्यासाठी आणि माझ्यासाठी उजळून दिसत आहेत. तुम्ही आणि मी, सर्वांनी हे रथ चढून एकत्र प्रवास करायचा आहे.
आतिष्ठस्व रथं राजन् विक्रमस्व विहायसा वयमप्यनुयास्यामो यदा कालो भविष्यति
राजा, रथावर बस, आकाशातून पुढे जा. योग्य वेळ आली की आम्हीही तुझ्या मागोमाग येऊ.
सर्वैरिदानीं गन्तव्यं सह स्वर्गो जितो यतः एष वो विरजाः पन्था दृश्यते देवसद्मगः
आता सर्वांनी एकत्र निघायचे आहे, कारण स्वर्ग जिंकला गेला आहे. हा निर्मळ मार्ग देवांच्या निवासाकडे जाताना दिसतोय.
ते ऽभिरुह्य रथान्सर्वे प्रयाता नृपते नृपाः आक्रामन्तो दिवं भान्ति धर्मेणावृत्य रोदसी
राजा, सर्व राजांनी रथ चढले आणि निघाले. ते धर्माने पृथ्वी आणि आकाश व्यापून स्वर्गाकडे झळकत गेले.
अहं मन्ये पूर्वमेको ऽभिगन्ता सखा चेन्द्रः सर्वथा मे महात्मा कस्मादेवं शिबिरौशीनरो ऽयम् एको ऽत्ययात् सर्वं वेगेन वाहान्
माझ्या मते मी आधी जाईन, आणि माझा मित्र, मोठ्या आत्म्याचा इंद्र, नक्कीच माझ्याबरोबर येईल. पण हा उशीनरांचा राजा शिबी एकटाच इतक्या वेगाने रथ पुढे का घेऊन गेला?
अददाद्देवयानाय यावद्वित्तमनिन्दितः उशीनरस्य पुत्रो ऽयं तस्माच्छ्रेष्ठो हि वः शिबिः
हा निष्कलंक उशीनरपुत्र शिबीने देवयानेला आपली सर्व संपत्ती दिली. म्हणूनच, शिबी तुमच्यात सर्वश्रेष्ठ आहे.
दानं शौचं सत्यमथो ह्य् अहिंसा ह्रीः श्रीस्तितिक्षा समतानृशंस्यम् राजन्त्येतान्यथ सर्वाणि राज्ञि शिबौ स्थितान्यप्रतिमे सुबुद्ध्या एवं वृत्तं ह्रीनिषेवी बिभर्ति तस्माच्छिबिर् अभिगन्ता रथेन
दान, शुद्धता, सत्य, अहिंसा, लज्जा, लक्ष्मी, सहनशीलता, समता आणि दयाळूपणा – हे सर्व गुण, राजन, शिबी या बुद्धिमान राजामध्ये आहेत. म्हणूनच जो लज्जा आणि उत्तम वर्तन पाळतो, तो हे सर्व गुण धारण करतो, आणि म्हणून शिबी रथावर चढून पुढे जाईल.
अथाष्टकः पुनरेवान्वपृच्छन् मातामहं कौतुकादिन्द्रकल्पम् पृच्छामि त्वां नृपते ब्रूहि सत्यं कुतश्च कश्चासि कथं त्वमागाः कृतं त्वया यद्धि न तस्य कर्ता लोके त्वदन्यो ब्राह्मणः क्षत्रियो वा
मग अष्टकाने कुतूहलाने आपल्या आजोबांना, जे इंद्रासारखे होते, पुन्हा विचारले – 'राजन, मी तुला विचारतो, सत्य सांग. तू कोण आहेस, कुठून आलास, कसा आलास? तू जे केलेस, ते या जगात दुसरा कुठलाही ब्राह्मण किंवा क्षत्रिय करू शकला नसता.'
ययातिरस्मि नहुषस्य पुत्रः पूरोः पिता सार्वभौमस्त्विहासम् गुह्यं मन्त्रं मामकेभ्यो ब्रवीमि मातामहो भवतां सुप्रकाशः
मी नहुषाचा मुलगा ययाति आहे, पुरूचा वडील, पृथ्वीचा सम्राट. हे माझ्या नातवांनो, मी तुम्हाला हे गुप्त ज्ञान सांगतो, हे आजोबा, जे तुमच्यात प्रसिद्ध आहे.
सर्वाम् इमां पृथिवीं निर्जिगाय ऋद्धां महीमददां ब्राह्मणेभ्यः मेध्यानश्वान्नैकशस् तान्सुरूपांस् तदा देवाः पुण्यभाजो भवन्ति
मी ही सर्व समृद्ध पृथ्वी जिंकली आणि ब्राह्मणांना दिली, शुद्ध घोडे आणि अनेक सुंदर वस्तूही दिल्या. त्यावेळी देवांना पुण्य मिळाले.
अदामहं पृथिवीं ब्राह्मणेभ्यः पूर्णामिमामखिलान्नैः प्रशस्ताम् गोभिः सुवर्णैश्च धनैश्च मुख्यैर् अश्वाः सनागाः शतशस्त्वर्बुदानि
मी ही पृथ्वी ब्राह्मणांना दिली, सर्व उत्तम अन्न, प्रशंसित गायी, सोनं, मुख्य धन, शेकडो-हजारो घोडे आणि हत्तींसह.
सत्येन मे द्यौश्च वसुंधरा च तथैवाग्निर्ज्वलते मानुषेषु न मे वृथा व्याहृतमेव वाक्यं सत्यं हि सन्तः प्रतिपूजयन्ति
सत्यामुळेच स्वर्ग आणि पृथ्वी टिकून आहेत, अग्नी माणसांत तेजस्वी आहे. मी कधीही व्यर्थ बोलत नाही, कारण सज्जन लोक फक्त सत्याचाच सन्मान करतात.
यो नः सर्वजितं सर्वं यथावृत्तं निवेदयेत् अनसूयुर् द्विजाग्न्येभ्यः स भजेन्नः सलोकताम्
जो कोणी आमची सर्व कृत्ये जशी घडली तशी द्विज आणि अग्नीपाशी द्वेष न ठेवता सांगेल, तो आमच्याबरोबर एकाच लोकात राहील.