यः पुत्रो गुणसम्पन्नो मातापित्रोर्हितः सदा सर्वं सो ऽर्हति कल्याणं कनीयानपि स प्रभुः
जो मुलगा गुणांनी संपन्न आहे, नेहमी आईवडिलांच्या भल्यासाठी वागतो, तो सर्व शुभ गोष्टींसाठी पात्र ठरतो; तो लहान असला तरी तोच खरा स्वामी असतो.
अर्हं पूरोरिदं राज्यं यः प्रियः प्रियकृत् तव वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं वक्तुमुत्तरम्
हे राज्य मोठ्या मुलालाच योग्य आहे; जो तुला प्रिय आहे आणि तुझ्या मनासारखे वागतो. शुक्राला वर दिल्यानंतर दुसरे काही बोलता येत नाही.
पौरजानपदैस् तुष्टैर् इत्युक्तो नाहुषस्तदा अभिषिच्य ततः पूरुं राज्ये स्वसुतमात्मजम्
मग नगरातील आणि राज्यातील लोकांनी समाधानाने सांगितल्यावर, नहुष राजाने आपल्या स्वतःच्या पुत्राला, म्हणजे पूरुला, राज्याभिषेक केला.
दत्त्वा च पूरवे राज्यं वनवासाय दीक्षितः पुरात्स निर्ययौ राजा ब्राह्मणैस्तापसैः सह
पूरुला राज्य दिल्यावर, राजाने वनवासाचा संकल्प केला आणि ब्राह्मण व तपस्वी यांच्या सोबत नगरातून निघून गेला.
यदोस्तु यादवा जातास् तुर्वसोर्यवनाः सुताः द्रुह्योश्चैव सुता भोजा अनोस्तु म्लेच्छजातयः
यदुपासून यादव, तुर्वसु पासून यवन, द्रुह्यु पासून भोज, आणि अनु पासून म्लेच्छ जाती निर्माण झाल्या.
पूरोस्तु पौरवो वंशो यत्र जातो ऽसि पार्थिव इदं वर्षसहस्रात्तु राज्यं कुरुकुलागतम्
पूरुपासूनच पौरव वंश सुरू झाला, ज्यात तू जन्मला आहेस, राजन. हजार वर्षांनंतर हे राज्य कुरुकुळात आले.
एवं स नाहुषो राजा ययातिः पुत्रमीप्सितम् राज्ये ऽभिषिच्य मुदितो वानप्रस्थो ऽभवन्मुनिः
अशा प्रकारे नहुष राजा, ययातिने आपल्या इच्छेप्रमाणे पुत्राला राज्याभिषेक केला आणि आनंदाने वनवासासाठी निघून गेला.
उषित्वा वनवासं स ब्राह्मणैः सह संश्रितः फलमूलाशनो दान्तो यथा स्वर्गमितो गतः
त्याने ब्राह्मणांसोबत वनात राहून, फळमुळे खाऊन, मनावर संयम ठेवून, शेवटी स्वर्गाला गमन केले.
स गतः स्वर्गवासं तु न्यवसन्मुदितः सुखी कालस्य नातिमहतः पुनः शक्रेण पातितः
तो स्वर्गात जाऊन आनंदाने आणि सुखाने राहिला; पण फार काळ न घालवता, शक्राने त्याला पुन्हा खाली पाडले.
विवशः प्रच्युतः स्वर्गाद् अप्राप्तो मेदिनीतलम् स्थितश्चासीद् अन्तरिक्षे स तदेति श्रुतं मया
तो असहाय्यपणे स्वर्गातून खाली पडला, पण पृथ्वीवर पोहोचला नाही; तो आकाशातच थांबला, असे मी ऐकले आहे.
तत एव पुनश्चापि गतः स्वर्गमिति श्रुतिः राज्ञा वसुमता सार्धम् अष्टकेन च वीर्यवान् प्रतर्दनेन शिबिना समेत्य किल संसदि
नंतर पुन्हा तो स्वर्गात गेला, असे ऐकिवात आहे, राजा वसुमत, अष्टक, पराक्रमी प्रतर्दन आणि शिबि यांच्यासोबत सभेत एकत्र आला.
कर्मणा केन स दिवं पुनः प्राप्तो महीपतिः कथमिन्द्रेण भगवन् पातितो मेदिनीतले
त्या राजाने कोणत्या कर्मामुळे पुन्हा स्वर्ग प्राप्त केला? आणि भगवन्, इंद्राने त्याला पृथ्वीवर कसा पाडला?
सर्वमेतद् अशेषेण श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः कथ्यमानं त्वया विप्र देवर्षिगणसंनिधौ
हे सर्व मला पूर्णपणे ऐकायचे आहे, जसे प्रत्यक्ष घडले तसे, तू सांगितलेस तर, विप्र, देवर्षींच्या उपस्थितीत.
देवराजसमो ह्य् आसीद् ययातिः पृथिवीपतिः वर्धनः कुरुवंशस्य विभावसुसमद्युतिः
ययाति, पृथ्वीचा राजा, देवेंद्रासारखा महान होता, कुरुवंशाचा पालनकर्ता आणि अग्निसारखा तेजस्वी होता.
तस्य विस्तीर्णयशसः सत्यकीर्तेर् महात्मनः श्रोतुमिच्छामि देवेश दिवि चेह च सर्वशः
ज्याची कीर्ती विस्तृत आणि सत्यप्रियता प्रसिद्ध होती, ज्याचे महत्त्व मोठे होते, त्याची सर्व कथा मला तुझ्याकडून, हे देवेंद्र, स्वर्गात व पृथ्वीवर पूर्णपणे ऐकायची आहे.
हन्त ते कथयिष्यामि ययातेरुत्तमां कथाम् दिवि चेह च पुण्यार्थां सर्वपापप्रणाशिनीम्
तर, मी तुला ययातिची उत्तम कथा सांगतो, जी स्वर्गात आणि पृथ्वीवर घडली, पुण्य मिळवणारी आणि सर्व पापांचा नाश करणारी आहे.
ययातिर्नाहुषो राजा पूरुं पुत्रं कनीयसम् राज्ये ऽभिषिच्य मुदितः प्रवव्राज वनं तदा
ययाति, नहुषाचा राजा, आनंदाने आपल्या धाकट्या पूरु पुत्राचा राज्याभिषेक करून मग वनात निघून गेला.
अन्तेषु स विनिक्षिप्य पुत्रान् यदुपुरोगमान् फलमूलाशनो राजा वने ऽसौ न्यवसच्चिरम्
त्याने आपल्या मुलांना, यदु प्रमुख, त्यांच्या योग्य जागी ठेवले आणि नंतर फळमुळे खाऊन राजा दीर्घकाळ वनात राहिला.
स जितात्मा जितक्रोधस् तर्पयन् पितृदेवताः अग्नींश्च विधिवज्जुह्वन् वानप्रस्थविधानतः
स्वतःवर संयम राखणारा, रागावर विजय मिळवणारा, पूर्वज आणि देव यांना समाधान देतो, आणि वनवासातील नियमाप्रमाणे अग्नीला योग्य रीतीने होम करतो.
अतिथीन् पूजयन्नित्यं वन्येन हविषा विभुः शिलोञ्छवृत्तिमास्थाय शेषान्नकृतभोजनः
तो नेहमी पाहुण्यांचे आदरपूर्वक स्वागत करतो, वनातील मिळालेल्या अन्नाने त्यांना जेवण देतो, आणि स्वतःसाठी काही न शिजवता, उरलेले अन्नच खातो.
पूर्णं सहस्रं वर्षाणाम् एवंवृत्तिर् अभून्नृपः अम्बुभक्षः स चाब्दांस्त्रीन् आसीन् नियतवाङ्मनाः
राजा असेच जीवन हजार वर्षे जगला; काही काळ फक्त पाणी पिऊन राहिला आणि तीन वर्षे त्याने आपली वाणी व मन पूर्णपणे नियंत्रित ठेवले.
ततस्तु वायुभक्षो ऽभूत् संवत्सरमतन्द्रितः पञ्चाग्निमध्ये च तपस् तेपे संवत्सरं पुनः
नंतर तो एक वर्ष फक्त वायूवर जगला, थकवा न येता तपस्या केली, आणि पुन्हा एक वर्ष पाच अग्नींच्या मध्ये उभा राहून कठोर तप केला.
एकपादस्थितश्चासीत् षण्मासान् अनिलाशनः पुण्यकीर्तिस्ततः स्वर्गं जगामावृत्य रोदसी
तो सहा महिने एका पायावर उभा राहून फक्त वायूवर जगला; त्याच्या पुण्यामुळे त्याची कीर्ती पसरली आणि तो आकाशातील लोकांमध्ये जाऊन स्वर्गात पोहोचला.
स्वर्गतस्तु स राजेन्द्रो न्यवसद्देवसद्मनि पूजितस्त्रिदशैः साध्यैर् मरुद्भिर्वसुभिस्तथा
स्वर्गात पोहोचल्यानंतर तो राजा देवांच्या निवासस्थानी राहिला, तिथे त्रिदश, साध्य, मरुत आणि वसु यांनी त्याचा मोठ्या आदराने सन्मान केला.
देवलोकाद् ब्रह्मलोकं संचरन्पुण्यकृद्वशी अवसत्पृथिवीपालो दीर्घकालमिति श्रुतिः
देवांच्या लोकातून तो पुण्यवान आणि संयमी राजा ब्रह्मलोकात गेला आणि तिथे खूप काळ राहिला, असे ऐकिवात आहे.
स कदाचिन्नृपश्रेष्ठो ययातिः शक्रमागतः कथान्ते तत्र शक्रेण पृष्टः स पृथिवीपतिः
कधीतरी श्रेष्ठ राजा ययाति शक्राकडे गेला; गोष्टीच्या शेवटी शक्राने त्या पृथ्वीच्या अधिपतीला प्रश्न विचारला.
यदा स पूरुस्तव रूपेण राजञ् जरां गृहीत्वा प्रचचार लोके तदा राज्यं सम्प्रदायैव तस्मै त्वया किमुक्तः कथयेह सत्यम्
राजा, जेव्हा पूरु तुझ्या रूपात वृद्धत्व घेऊन लोकांमध्ये वावरला, आणि तू त्याला राज्य दिले, तेव्हा तू त्याला काय सांगितले? येथे सत्य सांग.
प्रकृत्यनुमते पूरुं राज्ये कृत्वेदमब्रुवम् गङ्गायमुनयोर्मध्ये कृत्स्नो ऽयं विषयस्तव मध्ये पृथिव्यास्त्वं राजा भ्रातरो ऽन्ते ऽधिपास्तव
लोकांच्या संमतीने मी पूरुला राज्य दिले आणि म्हटले: 'गंगा आणि यमुना यांच्या मध्ये हे सर्व प्रदेश तुझे आहेत. पृथ्वीच्या मध्यभागी तू राजा आहेस, आणि तुझे भाऊ सीमांवर राज्य करतील.'
अक्रोधनः क्रोधनेभ्यो विशिष्टस् तथा तितिक्षुर् अतितिक्षोर् विशिष्टः अमानुषेभ्यो मानुषश्च प्रधानो विद्वांस्तथैवाविदुषः प्रधानः
जो रागावणारा नाही तो रागीट लोकांपेक्षा श्रेष्ठ असतो; सहन करणारा असहिष्णूंपेक्षा श्रेष्ठ असतो; अमानवीयांमध्ये मानव श्रेष्ठ असतो; आणि ज्ञानी अज्ञानींपेक्षा श्रेष्ठ असतो.
आक्रुश्यमानो नाक्रोशेन् मन्युमेव तितिक्षति आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति
जो अपमानित होतो, तो परत अपमान करत नाही, फक्त सहन करतो; तो अपमान करणाऱ्याला जाळतो आणि स्वतःसाठी पुण्य मिळवतो.