धर्मेण च प्रजाः सर्वा यथावद् अनुरञ्जयन् ययातिः पालयामास साक्षादिन्द्र इवापरः
ययातींनी धर्माने सर्व प्रजेला योग्य रीतीने आनंद दिला आणि प्रत्यक्ष इंद्रासारखा राज्य केले.
स राजा सिंहविक्रान्तो युवा विषयगोचरः अविरोधेन धर्मस्य चचार सुखमुत्तमम्
तो राजा सिंहासारख्या चालणारा, तरुण आणि विषयसुखात रमणारा, धर्माला बाधा न आणता उत्तम सुख उपभोगत होता.
स सम्प्राप्य शुभान्कामांस् तृप्तः खिन्नश्च पार्थिवः कालं वर्षसहस्रान्तं सस्मार मनुजाधिपः
राजाला आपली शुभ इच्छा मिळाल्यावर समाधान वाटलं, पण तो थकला होता. तरीही, मनुष्यांचा अधिपती असलेल्या त्या राजाने हजार वर्षांचा काळ कधी संपेल याचा विचार केला.
परिचिन्त्य स कालज्ञः कलाकाष्ठाश्च वीर्यवान् पूर्णम् मत्वा ततः कालं पूरुं पुत्रमुवाच ह
तो काळ जाणणारा, सामर्थ्यशाली राजा काळाच्या विभागांचा विचार करून, आता काळ पूर्ण झाला असं समजून आपल्या पुत्राला, म्हणजे पूरुला, बोलला.
न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते
इच्छा कधीच उपभोगाने शांत होत नाही; जसं तुप घातल्यावर आग आणखी वाढते, तसंच इच्छा वाढतच जातात.
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः नालमेकस्य तत्सर्वम् इति मत्वा शमं व्रजेत्
या पृथ्वीवर जितकं तांदूळ, ज्वारी, सोने, जनावरे किंवा स्त्रिया आहेत, ते सगळं मिळालं तरी एका माणसासाठी ते पुरेसं नाही; हे लक्षात घेऊन माणसाने समाधान मानावं.
यथासुखं यथोत्साहं यथाकाममरिंदम सेविता विषयाः पुत्र यौवनेन मया तव
शत्रूंना जिंकणाऱ्या पुत्रा, मी माझ्या तरुणपणात, आनंदाने, उत्साहाने आणि मनाप्रमाणे, तुझ्यासोबत सर्व विषयांचा उपभोग घेतला.
पूरो प्रीतो ऽस्मि भद्रं ते गृहाणेदं स्वयौवनम् राज्यं चैव गृहाणेदं त्वं हि मे प्रियकृत्सुतः
पूरु, मी तुझ्यावर खूष आहे; तुझं कल्याण होवो! हे तुझं तरुणपण आणि हे राज्य तू स्वीकार, कारण तूच माझा प्रिय पुत्र आहेस.
प्रतिपेदे जरां राजा ययातिर्नाहुषस्तदा यौवनं प्रतिपेदे स पूरुः स्वं पुनरात्मनः
तेव्हा नहुषाचा पुत्र ययातिने वृद्धत्व स्वीकारलं आणि पूरुला त्याचं तरुणपण परत मिळालं.
अभिषेक्तुकामं च नृपं पूरुं पुत्रं कनीयसम् ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमब्रुवन्
राजा आपल्या धाकट्या पुत्राला, पूरुला, अभिषेक करायचं ठरवतो तेव्हा ब्राह्मणांसह सर्व वर्णांनी हे शब्द सांगितले.
कथं शुक्रस्य दौहित्रं देवयान्याः सुतं प्रभो ज्येष्ठं यदुमतिक्रम्य राज्यं पूरोः प्रदास्यसि
प्रभो, शुक्रमुनींचा नातू आणि देवयानीचा पुत्र असलेल्या पूरुला, ज्येष्ठ पुत्र यदुला वगळून, राज्य कसं देणार?
ज्येष्ठो यदुस्तव सुतस् तुर्वसुस्तदनन्तरम् शर्मिष्ठायाः सुतो द्रुह्युस् तथानुः पूरुरेव च
तुझा ज्येष्ठ पुत्र यदु आहे, मग तुर्यवसु; शर्मिष्ठेचा पुत्र द्रुह्यु, त्यानंतर अनु आणि पूरु.
कथं ज्येष्ठमतिक्रम्य कनीयान् राज्यमर्हति एतत्संबोधयामस्त्वां स्वधर्ममनुपालय
ज्येष्ठाला वगळून धाकट्याला राज्य कसं मिळेल? आम्ही तुला हे स्पष्ट सांगतो: तुझं कर्तव्य पाळ.
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः ज्येष्ठं प्रति यतो राज्यं न देयं मे कथंचन
ब्राह्मणांसह सर्व वर्णांनी माझं बोलणं ऐकावं: मी कधीच ज्येष्ठाला राज्य देणार नाही.
मम ज्येष्ठेन यदुना नियोगो नानुपालितः प्रतिकूलः पितुर्यश्च न स पुत्रः सतां मतः
माझ्या ज्येष्ठ पुत्र यदुने माझं सांगणं पाळलं नाही; वडिलांच्या विरोधात वागला, आणि असं वागणारा पुत्र सज्जनांच्या मते खरा पुत्र मानला जात नाही.
मातापित्रोर्वचनकृद् धितः पथ्यश्च यः सुतः स पुत्रः पुत्रवद्यश्च वर्तते पितृमातृषु
जो मुलगा आई-वडिलांचं ऐकतो, हितकारी असतो आणि योग्य मार्गाने चालतो, तोच खरा पुत्र आहे आणि तोच पालकांशी योग्य वागतो.
यदुनाहमवज्ञातस् तथा तुर्वसुनापि वा द्रुह्युणा चानुना चैवम् अप्यवज्ञा कृता भृशम्
माझा अपमान यदुने केला, तसंच तुर्यवसु, द्रुह्यु आणि अनु यांनीही केला; त्यामुळे मला फार मोठा अपमान सहन करावा लागला.
पूरुणा मे कृतं वाक्यं मानितं च विशेषतः कनीयान्मम दायादो जरा येन धृता मम
पूरुने माझं सांगणं पाळलं आणि मला विशेष मान दिला; तो धाकटा असला तरी माझा वारस आहे, कारण त्याने माझं वृद्धत्व पेललं.
मम कामः स च कृतः पूरुणा पुत्ररूपिणा शुक्रेण च वरो दत्तः काव्येनोशनसा स्वयम्
माझी इच्छा पूरु या पुत्ररूपाने पूर्ण झाली; आणि काव्य उशनस, म्हणजे शुक्रमुनींनी, मला स्वतः वर दिला.
पुत्रो यस्त्वानुवर्तेत स राजा पृथिवीपतिः भवन्तः प्रतिजानन्तु पूरू राज्ये ऽभिषिच्यताम्
जो पुत्र वडिलांचं ऐकतो, तोच पृथ्वीचा राजा व्हावा; तुम्ही सर्वांनी मान्य करावं—पूरुला राज्याभिषेक करा.
यः पुत्रो गुणसम्पन्नो मातापित्रोर्हितः सदा सर्वं सो ऽर्हति कल्याणं कनीयानपि स प्रभुः
जो मुलगा गुणांनी संपन्न आहे, नेहमी आईवडिलांच्या भल्यासाठी वागतो, तो सर्व शुभ गोष्टींसाठी पात्र ठरतो; तो लहान असला तरी तोच खरा स्वामी असतो.
अर्हं पूरोरिदं राज्यं यः प्रियः प्रियकृत् तव वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं वक्तुमुत्तरम्
हे राज्य मोठ्या मुलालाच योग्य आहे; जो तुला प्रिय आहे आणि तुझ्या मनासारखे वागतो. शुक्राला वर दिल्यानंतर दुसरे काही बोलता येत नाही.
पौरजानपदैस् तुष्टैर् इत्युक्तो नाहुषस्तदा अभिषिच्य ततः पूरुं राज्ये स्वसुतमात्मजम्
मग नगरातील आणि राज्यातील लोकांनी समाधानाने सांगितल्यावर, नहुष राजाने आपल्या स्वतःच्या पुत्राला, म्हणजे पूरुला, राज्याभिषेक केला.
दत्त्वा च पूरवे राज्यं वनवासाय दीक्षितः पुरात्स निर्ययौ राजा ब्राह्मणैस्तापसैः सह
पूरुला राज्य दिल्यावर, राजाने वनवासाचा संकल्प केला आणि ब्राह्मण व तपस्वी यांच्या सोबत नगरातून निघून गेला.
यदोस्तु यादवा जातास् तुर्वसोर्यवनाः सुताः द्रुह्योश्चैव सुता भोजा अनोस्तु म्लेच्छजातयः
यदुपासून यादव, तुर्वसु पासून यवन, द्रुह्यु पासून भोज, आणि अनु पासून म्लेच्छ जाती निर्माण झाल्या.
पूरोस्तु पौरवो वंशो यत्र जातो ऽसि पार्थिव इदं वर्षसहस्रात्तु राज्यं कुरुकुलागतम्
पूरुपासूनच पौरव वंश सुरू झाला, ज्यात तू जन्मला आहेस, राजन. हजार वर्षांनंतर हे राज्य कुरुकुळात आले.
एवं स नाहुषो राजा ययातिः पुत्रमीप्सितम् राज्ये ऽभिषिच्य मुदितो वानप्रस्थो ऽभवन्मुनिः
अशा प्रकारे नहुष राजा, ययातिने आपल्या इच्छेप्रमाणे पुत्राला राज्याभिषेक केला आणि आनंदाने वनवासासाठी निघून गेला.
उषित्वा वनवासं स ब्राह्मणैः सह संश्रितः फलमूलाशनो दान्तो यथा स्वर्गमितो गतः
त्याने ब्राह्मणांसोबत वनात राहून, फळमुळे खाऊन, मनावर संयम ठेवून, शेवटी स्वर्गाला गमन केले.
स गतः स्वर्गवासं तु न्यवसन्मुदितः सुखी कालस्य नातिमहतः पुनः शक्रेण पातितः
तो स्वर्गात जाऊन आनंदाने आणि सुखाने राहिला; पण फार काळ न घालवता, शक्राने त्याला पुन्हा खाली पाडले.
विवशः प्रच्युतः स्वर्गाद् अप्राप्तो मेदिनीतलम् स्थितश्चासीद् अन्तरिक्षे स तदेति श्रुतं मया
तो असहाय्यपणे स्वर्गातून खाली पडला, पण पृथ्वीवर पोहोचला नाही; तो आकाशातच थांबला, असे मी ऐकले आहे.