कथं तु मे मनस्विन्याः पाणिमन्यः पुमान्स्पृशेत् गृहीतमृषिपुत्रेण स्वयं वाप्यृषिणा त्वया
ज्याचा मनोबल दृढ आहे, तिचा हात ऋषिपुत्राने, ऋषीने किंवा तू स्वतः घेतला असताना दुसऱ्या पुरुषाने तो हात कसा धरावा?
क्रुद्धादाशीविषात् सर्पाज् ज्वलनात्सर्वतोमुखात् दुराधर्षतरो विप्रः पुरुषेण विजानता
रागावलेला ब्राह्मण हे विषारी सर्प किंवा सर्वदिशांनी जळणाऱ्या आगीपेक्षा अधिक भयंकर असतो, हे समजणाऱ्या माणसासाठी.
कथमाशीविषात् सर्पाज् ज्वलनात् सर्वतोमुखात् दुराधर्षतरो विप्र इत्यात्थ पुरुषर्षभ
विषारी सर्प किंवा सर्वदिशांनी जळणाऱ्या आगीपेक्षा ब्राह्मण अधिक भयंकर कसा असतो? असे तू विचारलेस, श्रेष्ठ पुरुषा.
दशेदाशीविषस्त्वेकं शस्त्रेणैकश्च वध्यते हन्ति विप्रः सराष्ट्राणि पुराण्यपि हि कोपितः
विषारी सर्प एकालाच दंश करतो; शस्त्रही एकालाच मारते; पण रागावलेला ब्राह्मण संपूर्ण राज्ये, अगदी जुनीसुद्धा, नष्ट करू शकतो.
दुराधर्षतरो विप्रस् तस्माद्भीरु मतो मम अतो ऽदत्तां च पित्रा त्वां भद्रे न विवहाम्यहम्
म्हणूनच, मला वाटते की ब्राह्मणाला विरोध करणे फार कठीण आहे, भीरू. म्हणूनच तुझ्या वडिलांनी तुला मला दिले नाही आणि मी तुझ्याशी विवाह करत नाही.
दत्तां वहस्व पित्रा मां त्वं हि राजन्वृतो मया अयाचतो भयं नास्ति दत्तां च प्रतिगृह्णतः
तुझ्या वडिलांनी मला तुला दिले आहे, हे स्वीकार. राजा, मी तुला निवडले आहे; दिलेल्या कन्येला घेणाऱ्याला किंवा स्वीकारणाऱ्याला कधीच भीती नसते.
त्वरितं देवयान्याथ प्रेषिता पितुरात्मनः सर्वं निवेदयामास धात्री तस्मै यथातथम्
मग देवयानीच्या सांगण्यावरून तिच्या धायेला तिने लवकर पाठवले, आणि तिने सर्व काही जसे घडले तसे तिच्या वडिलांना सांगितले.
श्रुत्वैव च स राजानं दर्शयामास भार्गवः दृष्ट्वैवम् आगतं विप्रं ययातिः पृथिवीपतिः
हे ऐकताच भृगुवंशीयाने राजाला दाखवले; आणि ब्राह्मण तसा आल्याचे पाहून ययाति, पृथ्वीचा राजा, त्याला पाहू लागला.
ववन्दे ब्राह्मणं काव्यं प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः तं चाप्यभ्यवदत्काव्यः साम्ना परमवल्गुना
ययातिने दोन्ही हात जोडून, वाकून, काव्य ब्राह्मणाला वंदन केले; आणि काव्याने त्याला अतिशय मधुर आणि प्रिय शब्दांनी संबोधले.
राजायं नाहुषस्तात दुर्गमे पाणिमग्रहीत् नमस्ते देहि मामस्मै लोके नान्यं पतिं वृणे
हे वडील, हा नाहुषाचा मुलगा राजाने कठीण प्रसंगी माझ्या मुलीचा हात धरला आहे; मी तुला वंदन करते, मला त्याला दे, मी या जगात दुसरा पती निवडत नाही.
वृतो ऽनया पतिर्वीर सुतया त्वं ममेष्टया गृहाणेमां मया दत्तां महिषीं नहुषात्मज
वीर, माझ्या या प्रिय कन्येने तुला पती म्हणून निवडले आहे; मी तुला ती माझ्या हाताने देतो, नाहुषपुत्रा, तिला राणी म्हणून स्वीकार.
अधर्मो मां स्पृशेदेवं पापम् अस्याश्च भार्गव वर्णसंकरतो ब्रह्मन्न् इति त्वां प्रवृणोम्यहम्
भृगुवंशीय, जर मी वेगळे वागलो तर वर्णसंकरामुळे पाप माझ्यावर आणि हिच्यावर येईल, म्हणून मी तुला निवडतो, ब्राह्मण.
अधर्मात्त्वां विमुञ्चामि वरं वरय चेप्सितम् अस्मिन्विवाहे त्वं श्लाघ्यो रहः पापं नुदामि ते
मी तुला अधर्मापासून मुक्त करतो; या विवाहात तुला जे हवे ते वर माग, तू या विवाहात गौरवास पात्र आहेस, आणि तुझे गुप्त पाप मी दूर करतो.
वहस्व भार्यां धर्मेण देवयानीं शुचिस्मिताम् अनया सह सम्प्रीतिम् अतुलां समवाप्नुहि
धर्माने, शुद्ध हास्य असलेली देवयानी पत्नी म्हणून स्वीकार; तिच्यासोबत अतुल आनंद मिळव.
इयं चापि कुमारी ते शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी संपूज्या सततं राजन् न चैनां शयने ह्वय
ही वृषपर्व्याची मुलगी शर्मिष्ठा, राजन, तुला नेहमी आदराने वागवावी लागेल; पण तिला कधीही आपल्या शय्येकडे बोलवू नकोस.
एवमुक्तो ययातिस्तु शुक्रं कृत्वा प्रदक्षिणम् जगाम स्वपुरं हृष्टः सो ऽनुज्ञातो महात्मना
शुक्रांनी असे सांगितल्यावर ययातिने त्यांना प्रदक्षिणा घातली आणि महात्म्याच्या परवानगीने आनंदाने आपल्या नगरात परतला.
ययातिः स्वपुरं प्राप्य महेन्द्रपुरसंनिभम् प्रविश्यान्तःपुरं तत्र देवयानीं न्यवेशयत्
ययाति आपल्या इंद्रपुरीसारख्या नगरात पोहोचला, मग अंतःपुरात गेला आणि तेथे देवयानीला ठेवले.
देवयान्याश्चानुमते सुतां तां वृषपर्वणः अशोकवनिकाभ्याशे गृहं कृत्वा न्यवेशयत्
देवयानीच्या संमतीने त्याने वृषपर्व्याच्या मुलीसाठी अशोकवनाजवळ एक घर बांधले आणि तिला तिथे ठेवले.
वृतां दासीसहस्रेण शर्मिष्ठाम् आसुरायणीम् वासोभिरन्नपानैश्च संविभज्य सुसंवृताम्
असुरकन्या शर्मिष्ठा हजार दासींनी वेढलेली होती; तिला वस्त्र, अन्न आणि पाणी भरपूर मिळत होते आणि ती अगदी नीट सांभाळली जात होती.
देवयान्या तु सहितः स नृपो नहुषात्मजः विजहार बहूनब्दान् देववन्मुदितो भृशम्
नहुषाचा मुलगा तो राजा देवयानीसोबत अनेक वर्षे अत्यंत आनंदाने, जणू काही देवांच्या बागेतच, विहार करत होता.
ऋतुकाले तु सम्प्राप्ते देवयानी वराङ्गना लेभे गर्भं प्रथमतः कुमारश्च व्यजायत
ऋतू आला तेव्हा सुंदर देवयानी प्रथम गर्भवती झाली आणि तिला एक पुत्र झाला.
गते वर्षसहस्रे तु शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ददर्श यौवनं प्राप्ता ऋतुं सा कमलेक्षणा
हजार वर्षे गेल्यावर वृषपर्व्याची मुलगी शर्मिष्ठा तारुण्यात आली आणि कमलासारख्या डोळ्यांनी ऋतू प्राप्त केला.
चिन्तयामास धर्मज्ञा ऋतुप्राप्तौ च भामिनी ऋतुकालश्च सम्प्राप्तो न कश्चिन्मे पतिर्वृतः
धर्म जाणणारी आणि तेजस्वी शर्मिष्ठा विचार करू लागली—'माझा ऋतू आला आहे, पण माझा पती कोणीच नाही.'
किं प्राप्तं किंच कर्तव्यं कथं कृत्वा सुखं भवेत् देवयानी प्रसूतासौ वृथाहं प्राप्तयौवना
'हे काय घडले? आता काय करावे? कसे सुख मिळेल? देवयानीला मूल झाले, पण मी वाया तारुण्यात आले.'
यथा तया वृतो भर्ता तथैवाहं वृणोमि तम् राज्ञा पुत्रफलं देयम् इति मे निश्चिता मतिः अपीदानीं स धर्मात्मा रहो मे दर्शनं व्रजेत्
'जशी तिने स्वतःसाठी पती निवडला, तशी मीही निवडेन. राजाने मला पुत्ररूप फळ द्यावे—ही माझी ठाम इच्छा आहे. कदाचित तो धर्मात्मा आता मला एकांतात भेटेल.'
अथ निष्क्रम्य राजासौ तस्मिन्काले यदृच्छया अशोकवनिकाभ्याशे शर्मिष्ठां प्राप्य विस्मितः
त्या वेळी राजा सहज बाहेर पडला आणि अशोकवनाजवळ शर्मिष्ठा दिसली; ते पाहून तो आश्चर्यचकित झाला.
तमेकं रहसि दृष्ट्वा शर्मिष्ठा चारुहासिनी प्रत्युद्गम्याञ्जलिं कृत्वा राजानं वाक्यमब्रवीत्
राजा एकटाच तिथे असताना, सुंदर हास्य असलेली शर्मिष्ठा त्याच्याकडे आली, हात जोडून नमस्कार केला आणि म्हणाली—
सोमश्चेन्द्रश्च वायुश्च यमश्च वरुणश्च वा तव वा नाहुष गृहे कः स्त्रियं द्रष्टुमर्हति
'नहुषपुत्रा, तुझ्या घरात सोम, इंद्र, वायू, यम किंवा वरुण यांपैकी कोणाला स्त्रीकडे पाहण्याचा अधिकार आहे?'
रूपाभिजनशीलैर्हि त्वं राजन्वेत्थ मां सदा सा त्वां याचे प्रसाद्येह रन्तुमेहि नराधिप
'राजन, तू मला नेहमीच रूप, वंश आणि स्वभाव यांमुळे ओळखले आहेस. म्हणून मी तुझी विनंती करते—माझ्यावर कृपा कर आणि येथे माझ्याशी संग कर, हे नराधिपा.'
वेद्मि त्वां शीलसम्पन्नां दैत्यकन्यामनिन्दिताम् रूपं तु ते न पश्यामि सूच्यग्रमपि निन्दितम्
'मी तुला सद्गुणी, दोषरहित असुरकन्या म्हणून ओळखतो. तुझ्या रूपात सुईच्या टोकाएवढाही दोष मला दिसत नाही.'