न ह्य् अतो दुष्करं मन्ये तात लोकेष्वपि त्रिषु यः सपत्नश्रियं दीप्तां हीनश्रीः पर्युपासते
तीनही लोकांत, प्रिय, मला याहून कठीण काही वाटत नाही—ज्याच्याकडे काहीच नाही, त्याने शत्रूच्या तेजस्वी संपत्तीची सेवा करणे.
ततः काव्यो भृगुश्रेष्ठः समन्युरुपगम्य ह वृषपर्वाणम् आसीनम् इत्युवाचाविचारयन्
तेव्हा भृगूंच्या श्रेष्ठ काव्याने, मनात राग घेऊन, बसलेल्या वृषपर्वाजवळ जाऊन विचारपूर्वक असे सांगितले.
नाधर्मश्चरितो राजन् सद्यः फलति गौर् इव शनैरावर्त्यमानस्तु मूलान्यपि निकृन्तति
राजा, अधर्माचे फळ लगेच मिळत नाही, जसे गायीचे दूध लगेच मिळत नाही; पण हळूहळू ते मूळासकट नष्ट करते.
यदि नात्मनि पुत्रेषु न चेत्पश्यति नप्तृषु पापमाचरितं कर्म त्रिवर्गमतिवर्तते
जर कोणी स्वतःमध्ये, मुलांमध्ये किंवा नातवंडांमध्ये केलेले पाप पाहत नाही, तर ते कर्म धर्म, अर्थ आणि काम या तिन्ही गोष्टींपेक्षा मोठे ठरते.
फलत्येवं ध्रुवं पापं गुरुभुक्तमिवोदरे यदा घातयसे विप्रं कचमाङ्गिरसं तदा
पापाचे फळ नक्कीच मिळते, जसे गुरूने खाल्लेले अन्न पोटात मिळते; तू जेव्हा अंगिरसकुमार कच ब्राह्मणाचा वध केला, तेव्हा असेच घडले.
अपापशीलं धर्मज्ञं शुश्रूषुं मद्गृहे रतम् वधादनर्हतस्तस्य वधाच्च दुहितुर्मम
तो निष्पाप वर्तनाचा, धर्म जाणणारा, सेवा करण्यास उत्सुक आणि माझ्या घरी रमणारा होता—त्याचा मृत्यू अयोग्य होता; आणि माझ्या मुलीचाही वध अयोग्य आहे.
वृषपर्वन्निबोध त्वं त्यक्ष्यामि त्वां सबान्धवम् स्थातुं त्वद्विषये राजन् न शक्नोमि त्वया सह
वृषपर्वा, हे ऐक—मी तुला आणि तुझ्या नातलगांना सोडून देईन. तुझ्या राज्यात माझे राहणे शक्य नाही, आणि तुझ्यासोबतही नाही.
अद्यैवमभिजानामि दैत्यं मिथ्याप्रलापिनम् यतस्त्वमात्मनोदीर्णां दुहितां किमुपेक्षसे
आज मला समजले की दैत्य खोटे बोलतो, कारण तू स्वतःच्या दुःखी मुलीकडे दुर्लक्ष करतोस.
नावद्यं न मृषावादं त्वयि जानामि भार्गव त्वयि सत्यं च धर्मश्च तत्प्रसीदतु मां भवान्
भृगुवंशीय, तुझ्यात मी ना दोष पाहतो, ना असत्य; तुझ्यात सत्य आणि धर्म आहे—तू माझ्यावर कृपा करावी.
अद्यास्मानपहाय त्वम् इतो यास्यसि भार्गव समुद्रं सम्प्रवेक्ष्यामि नान्यदस्ति परायणम्
भृगुवंशीय, आज जर तू आम्हाला सोडून इथून निघून गेलास, तर मी समुद्रात प्रवेश करीन; माझ्यासाठी दुसरे कोणतेही आश्रय नाही.
समुद्रं प्रविशध्वं वो दिशो वा व्रजतासुराः दुहितुर्नाप्रियं सोढुं शक्तो ऽहं दयिता हि मे
असुरांनो, समुद्रात शिरा, नाहीतर जिथे वाटेल तिथे जा; माझ्या लेकीला काहीही वाईट सहन होत नाही माझ्या मनाला, कारण ती मला फारच प्रिय आहे.
प्रसाद्यतां देवयानी जीवितं यत्र मे स्थितम् योगक्षेमकरस्ते ऽहम् इन्द्रस्येव बृहस्पतिः
देवयानीला शांत करा, कारण माझं जीवन तिच्यावर अवलंबून आहे. तिच्या सुखाची जबाबदारी माझ्यावर आहे, जशी इंद्रासाठी बृहस्पती असतो.
यत्किंचिद् असुरेन्द्राणां विद्यते वसु भार्गव भुवि हस्तिरथाश्वं वा तस्य त्वं मम चेश्वरः
भृगुवंशीय, पृथ्वीवर असुरराजांच्या मालकीचं जे काही धन, हत्ती, रथ, घोडे असो, त्यावर तुझं आणि माझं सारखंच हक्क आहे.
यत्किंचिद् अस्ति द्रविणं दैत्येन्द्राणां महासुर तस्येश्वरो ऽस्मि यद्येतद् देवयानी प्रसाद्यताम्
महासुर, दैत्यराजांच्या मालकीचं जे काही धन आहे, त्याचा मी स्वामी आहे—फक्त देवयानी शांत व्हावी एवढीच माझी इच्छा आहे.
ततस्तु त्वरितः शुक्रस् तेन राज्ञा समं ययौ उवाच चैनां सुभगे प्रतिपन्नं वचस्तव
मग शुक्र वेगाने त्या राजासोबत गेला आणि तिला म्हणाला, 'भाग्यवती, तुझी मागणी मान्य झाली आहे.'
यदि त्वमीश्वरस्तात राज्ञो वित्तस्य भार्गव नाभिजानामि तत्ते ऽहं राजा वदतु मां स्वयम्
भृगुवंशीय, जर खरंच तू राजाच्या संपत्तीचा स्वामी असशील, तर मला ते माहीत नाही; राजा स्वतः मला ते सांगू दे.
यं काममभिजानासि देवयानि शुचिस्मिते तत्ते ऽहं सम्प्रदास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
शुद्ध हास्य असलेल्या देवयानी, तू जो काही इच्छा व्यक्त करशील, ती मी पूर्ण करीन—even if ती फार कठीण असली तरी.
दासीं कन्यासहस्रेण शर्मिष्ठामभिकामये अनुयास्यति मां तत्र यत्र दास्यति मे पिता
माझ्यासोबत हजार दासींसह शर्विष्ठा मला दासी म्हणून हवी आहे; जिथे माझे वडील मला देतील, तिथे ती माझ्या मागे येईल.
उत्तिष्ठ धात्रि गच्छ त्वं शर्मिष्ठां शीघ्रमानय यं च कामयते कामं देवयानी करोतु तम्
धात्री, उठ, जा आणि शर्विष्ठेला लवकर घेऊन ये; देवयानीला ज्या गोष्टीची इच्छा आहे, ती तिने करावी.
ततो धात्री तत्र गत्वा शर्मिष्ठाम् इदमब्रवीत् उत्तिष्ठ भद्रे शर्मिष्ठे ज्ञातीनां सुखमावह
मग धात्री तिथे जाऊन शर्विष्ठेला म्हणाली, 'उठ भाग्यवती शर्विष्ठे, आपल्या नातलगांना आनंद दे.'
त्यजति ब्राह्मणः शिष्यान् देवयान्या प्रचोदितः यं सा कामयते कामं स कार्यो ऽत्र त्वयानघे दासीत्वम् अभिजातासि देवयान्याः सुशोभने
देवयानीच्या आग्रहाने ब्राह्मण आपले शिष्य सोडत आहे; तिला जी इच्छा आहे, ती तू पूर्ण कर, कलंक नसलेल्या सुंदरी. आता तू देवयानीची दासी झाली आहेस.
यं च कामयते कामं करवाण्यहमद्य तम् मा गान्मन्युवशं शुक्रो देवयानी च मत्कृते
ती ज्या गोष्टीची इच्छा करेल, ती मी आज पूर्ण करीन; माझ्यामुळे शुक्र किंवा देवयानी यांना राग येऊ नये.
ततः कन्यासहस्रेण वृता शिबिकया तदा पितुर्निदेशात्त्वरिता निश्चक्राम पुरोत्तमात्
मग वडिलांच्या आज्ञेने, हजार कन्यांमध्ये निवडून, ती शिबिकेतून लवकर राजवाड्यातून बाहेर पडली.
अहं कन्यासहस्रेण दाशी ते परिचारिका ध्रुवं त्वां तत्र यास्यामि यत्र दास्यति ते पिता
हजार कन्यांमध्ये मी तुझी दासी आणि सेविका आहे; तुझे वडील जिथे तुला देतील, तिथे मी नक्की येईन.
स्तुवतो दुहिता चाहं याचतः प्रतिगृह्णतः स्तूयमानस्य दुहिता कथं दासी भविष्यसि
मी त्या व्यक्तीची मुलगी आहे ज्याचं कौतुक केलं जातं, जो मागतो आणि मिळवतो; ज्याचं स्तुती केलं जातं, त्याची मुलगी दासी कशी होईल?
येन केनचिदार्तानां ज्ञातीनां सुखमावहेत् अनुयास्याम्यहं तत्र यत्र दास्यति ते पिता
आपल्या दुःखी नातेवाईकांना कुठल्याही प्रकारे सुख मिळवून द्यावं, म्हणून मी तुझ्या वडिलांनी जिथे तुला दिलं, तिथे तुझ्या मागे येईन.
प्रतिश्रुते दासभावे दुहित्रा वृषपर्वणः देवयानी नृपश्रेष्ठ पितरं वाक्यमब्रवीत्
वृषपर्वाच्या कन्येने दासी होण्याचं कबूल केल्यावर, राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, देवयानीने आपल्या वडिलांना असे सांगितले.
प्रविशामि पुरं तात तुष्टास्मि द्विजसत्तम अमोघं तव विज्ञानम् अस्ति विद्याबलं च ते
बाबा, मी नगरात प्रवेश करणार आहे; मी समाधानी आहे, श्रेष्ठ ब्राह्मण. तुझे ज्ञान अचूक आहे आणि तुझ्याकडे विद्या आणि सामर्थ्य आहे.
एवमुक्तो द्विजश्रेष्ठो दुहित्रा सुमहायशाः प्रविवेश पुरं हृष्टः पूजितः सर्वदानवैः
असं सांगितल्यावर, श्रेष्ठ ब्राह्मण आपल्या मुलीने मोठ्या आदराने बोलावल्यावर आनंदाने आणि सर्व दानवांनी सन्मानित होऊन तो राजवाड्यात गेला.
अथ दीर्घेण कालेन देवयानी नृपोत्तम वनं तदैव निर्याता क्रीडार्थं वरवर्णिनी
बराच काळ गेल्यावर, राजाधिराज, सुंदर देव्यानी खेळण्यासाठी त्या वनात गेली.