तथेति चोवाच हिमांशुमाली युद्धाद् अपाक्रामदतः प्रशान्तः बृहस्पतिः स्वामपगृह्य तारां हृष्टो जगाम स्वगृहं सरुद्रः
'तसं होईल' असं हिमांशुमाली म्हणाला आणि शांत होऊन युद्धातून मागे हटला; बृहस्पतीने तारा परत मिळवली आणि आनंदाने रुद्रासह आपल्या घरी गेला.
ततः संवत्सरस्यान्ते द्वादशादित्यसंनिभः दिव्यपीताम्बरधरो दिव्याभरणभूषितः
मग एका वर्षाच्या शेवटी, बारा सूर्यांसारखा तेजस्वी, दिव्य पिवळ्या वस्त्रांनी आणि अलंकारांनी सजलेला एक मुलगा प्रकट झाला.
तारोदराद्विनिष्क्रान्तः कुमारश्चन्द्रसंनिभः सर्वार्थशास्त्रविद्धीमान् हस्तिशास्त्रप्रवर्तकः
ताराच्या पोटी जन्मलेला, चंद्रासारखा तेजस्वी, सर्व विद्या जाणणारा, हत्तींच्या शास्त्राचा प्रवर्तक असा मुलगा जन्माला आला.
नाम यद्राजपुत्रीयं विश्रुतं गजवैद्यकम् राज्ञः सोमस्य पुत्रत्वाद् राजपुत्रो बुधः स्मृतः
त्याचं नाव गजवैद्य म्हणून राजदरबारात प्रसिद्ध झालं; राजा सोमाचा पुत्र म्हणून तो राजपुत्र बुध म्हणून ओळखला जातो.
जातमात्रः स तेजांसि सर्वाण्येवाजयद्बली ब्रह्माद्यास्तत्र चाजग्मुर् देवा देवर्षिभिः सह
तो मुलगा जन्मताच इतका तेजस्वी होता की त्याने सगळ्या तेजांना मागे टाकले. मग ब्रह्मा आणि इतर देवता, देवऋषींसह, तिथे आले.
बृहस्पतिगृहे सर्वे जातकर्मोत्सवे तदा अपृच्छंस्ते सुरास्तारां केन जातः कुमारकः
त्या वेळी बृहस्पतींच्या घरी जावळ समारंभ चालू असताना, सर्व देवांनी तारेला विचारले, 'हा मुलगा कुणाचा आहे?'
ततः सा लज्जिता तेषां न किंचिदवदत्तदा पुनः पुनस्तदा पृष्टा लज्जयन्ती वराङ्गना
तेव्हा ती त्यांच्या समोर लाजली आणि काहीच बोलली नाही. वारंवार विचारले तरी, ती श्रेष्ठ स्त्री लाजतच राहिली.
सोमस्येति चिरादाह ततो ऽगृह्णाद्विधुः सुतम् बुध इत्यकरोन्नाम्ना प्रादाद्राज्यं च भूतले
शेवटी तिने सांगितले, 'सोमापासून.' मग चंद्राने तो मुलगा घेतला, त्याला 'बुध' असे नाव दिले आणि पृथ्वीचे राज्य दिले.
अभिषेकं ततः कृत्वा प्रधानमकरोद्विभुः गृहसाम्यं प्रदायाथ ब्रह्मा ब्रह्मर्षिसंयुतः
नंतर विधिपूर्वक अभिषेक करून, त्या सामर्थ्यवानाने त्याला प्रमुख केले आणि घरातील समानता दिली. मग ब्रह्मा, ब्रह्मर्षींसह, ते राज्य दिले.
पश्यतां सर्वदेवानां तत्रैवान्तरधीयत इलोदरे च धर्मिष्ठं बुधः पुत्रमजीजनत्
सर्व देवता पाहत असताना, तो तिथेच अदृश्य झाला. मग इलाच्या उदरात बुधाने एक धर्मशील पुत्र जन्माला घातला.
अश्वमेधशतं साग्रम् अकरोद्यः स्वतेजसा पुरूरवा इति ख्यातः सर्वलोकनमस्कृतः
त्याने आपल्या तेजाने शंभर अश्वमेध यज्ञ केले. तो 'पुरूरवा' म्हणून प्रसिद्ध झाला आणि सर्व लोकांनी त्याचा सन्मान केला.
हिमवच्छिखरे रम्ये समाराध्य जनार्दनम् लोकैश्वर्यमगाद्राजा सप्तद्वीपपतिस्तदा
हिमालयाच्या सुंदर शिखरावर जनार्दनाची उपासना करून, त्या राजाने लोकांचे ऐश्वर्य मिळवले आणि सातही द्वीपांचा राजा झाला.
केशिप्रभृतयो दैत्याः कोटिशो येन दारिताः उर्वशी यस्य पत्नीत्वम् अगमद्रूपमोहिता
त्याने केशीसारख्या असंख्य दैत्यांचा संहार केला. त्याच्या रूपावर मोहित होऊन उर्वशी त्याची पत्नी झाली.
सप्तद्वीपा वसुमती सशैलवनकानना धर्मेण पालिता तेन सर्वलोकहितैषिणा
सातही द्वीपांची, पर्वत-वनांनी नटलेली पृथ्वी त्याने धर्माने सांभाळली, कारण तो सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी झटत होता.
चामरग्राहिणी कीर्तिः सदा चैवाङ्गवाहिका विष्णोः प्रसादाद्देवेन्द्रो ददाव् अर्धासनं तदा
कीर्ती नेहमी त्याच्या बाजूला चामर धरत उभी राहिली. विष्णूच्या कृपेने, त्या वेळी इंद्राने त्याला अर्धे आसन दिले.
धर्मार्थकामान्धर्मेण समम् एवाभ्यपालयत् धर्मार्थकामाः संद्रष्टुम् आजग्मुः कौतुकात्पुरा
त्याने धर्म, अर्थ आणि काम यांना समानतेने राज्य केले. एकदा धर्म, अर्थ आणि काम हे देव त्याला पाहण्यासाठी, कुतूहलाने आले.
जिज्ञासवस्तच्चरितं कथं पश्यति नः समम् भक्त्या चक्रे ततस्तेषाम् अर्घ्यपाद्यादिकं नृपः
त्याच्या वागणुकीची परीक्षा घ्यायला — तो आपल्याला कसा पाहुणचार देतो हे पाहण्यासाठी — ते आले. राजाने भक्तीने त्यांना पाद्य, अर्घ्य वगैरे सन्मान दिले.
आसनत्रयमानीय दिव्यं कनकभूषितम् निविश्याथाकरोत्पूजाम् ईषद्धर्मे ऽधिकां पुनः
तीन सोन्याने मढवलेली आसने आणून त्यांना बसवले आणि मग पूजा केली. त्यात थोडे अधिक सन्मान धर्माला दिला.
जग्मतुस्तेन कामार्थाव् अतिकोपं नृपं प्रति अर्थः शापमदात्तस्मै लोभात्त्वं नाशमेष्यसि
हे पाहून काम आणि अर्थ राजावर फारच रागावले. अर्थाने लोभामुळे शाप दिला, 'तू नाश पावशील.'
कामो ऽप्याह तवोन्मादो भविता गन्धमादने कुमारवनमाश्रित्य वियोगादुर्वशीभवात्
कामानेही म्हटले, 'तुला गंधमादन पर्वतावर वेड येईल; कुमारवनात राहून उर्वशीच्या वियोगाने दुःख भोगशील.'
धर्मो ऽप्याह चिरायुस् त्वं धार्मिकश्च भविष्यसि संततिस्तव राजेन्द्र यावच्चन्द्रार्कतारकम्
धर्म म्हणाला, 'राजा, तू दीर्घायुषी आणि धर्मनिष्ठ राहशील; तुझी वंशपरंपरा चंद्र, सूर्य आणि तारे असतील तोवर टिकेल.'
शतशो वृद्धिमायातु न नाशं भुवि यास्यति इत्युक्त्वान्तर्दधुः सर्वे राजा राज्यं तदन्वभूत्
'ती शेकड्यांनी वाढू दे आणि कधीही पृथ्वीवरून नष्ट होऊ नये.' असे म्हणून ते सर्व अदृश्य झाले आणि राजा पुन्हा राज्य करू लागला.
अहन्यहनि देवेन्द्रं द्रष्टुं याति स राजराट् कदाचिदारुह्य रथं दक्षिणाम्बरचारिणम्
तो राजांचा राजा दररोज इंद्राला भेटायला जायचा, कधी कधी दक्षिणेकडील वस्त्र घातलेल्या सेवकांनी ओढलेल्या रथावर बसूनही जायचा.
सार्धमर्केण सो ऽपश्यन् नीयमानामथाम्बरे केशिना दानवेन्द्रेण चित्रलेखामथोर्वशीम्
एकदा सूर्याबरोबर असताना त्याने केशिन या दानवांच्या राजाने आकाशातून नेत असलेल्या चित्रलेखा आणि उर्वशीला पाहिले.
तं विनिर्जित्य समरे विविधायुधपाणिना बुधपुत्रेण वायव्यम् अस्त्रं मुक्त्वा यशो ऽर्थिना
नंतर बुधपुत्राने, विविध शस्त्रांनी सज्ज होऊन, कीर्ती मिळवण्यासाठी त्या युद्धात त्याला जिंकले आणि वायूचे अस्त्र सोडले.
तथा शक्रो ऽपि समरे येन चैवं विनिर्जितः मित्रत्वम् अगमद् देवैर् ददाव् इन्द्राय चोर्वशीम्
अशा प्रकारे, त्या युद्धात शक्रही त्याच्याकडून पराभूत झाला; मग देवांनी त्याच्याशी मैत्री केली आणि उर्वशीला इंद्राला दिले.
ततःप्रभृति मित्रत्वम् अगमत् पाकशासनः सर्वलोकातिशायित्वं बलमूर्जो यशः श्रियम्
त्या वेळेपासून वज्रधारी इंद्राला सर्व लोकांपेक्षा जास्त बळ, तेज, कीर्ती आणि संपत्ती मिळाली आणि त्याने मैत्री मिळवली.
प्रादाद्वज्रीति संतुष्टो गेयतां भरतेन च सा पुरूरवसः प्रीत्या गायन्ती चरितं महत्
वज्रधारी इंद्राने आनंदाने तिला भरताला गाण्यासाठी दिले आणि तिने पुरूरवासावर प्रेमाने त्याची मोठी कर्तृत्वे गाऊन दाखवली.
लक्ष्मीस्वयंवरं नाम भरतेन प्रवर्तितम् मेनकामुर्वशीं रम्भां नृत्यतेति तदादिशत्
भरताने 'लक्ष्मी स्वयंवर' नावाचा उत्सव सुरू केला आणि तिथे मेनका, उर्वशी आणि रंभा यांना नृत्य करण्यास सांगितले.
ननर्त सलयं तत्र लक्ष्मीरूपेण चोर्वशी सा पुरूरवसं दृष्ट्वा नृत्यन्ती कामपीडिता
तिथे उर्वशी लक्ष्मीच्या रूपात सुरेख नृत्य करू लागली; पुरूरवासाला पाहून ती कामाने व्याकुळ होऊन नाचू लागली.