ततस्तुष्टस्तु भगवांस् तस्मै नारायणो हरिः वरं वृणीष्व प्रोवाच परमात्मा जनार्दनः
तेव्हा प्रसन्न झालेल्या नारायण हरिने त्याला म्हटले, "वर माग," असे परमात्मा जनार्दनाने सांगितले.
ततो वव्रे वरान्सोमः शक्रलोकं जयाम्यहम् प्रत्यक्षमेव भोक्तारो भवन्तु मम मन्दिरे
मग सोमाने असे वर मागितले—"मी इंद्रलोक जिंकू दे, माझ्या निवासातले भोग घेणारे माझ्या समोर प्रकट व्हावेत."
राजसूये सुरगणा ब्रह्माद्याः सन्तु मे द्विजाः रक्षःपालः शिवो ऽस्माकम् आस्तां शूलधरो हरः
"माझ्या राजसूय यज्ञात देवगण, ब्रह्मा आणि इतर ब्राह्मण माझे ऋत्विज व्हावेत; शूलधारी शिव आमचा रक्षक असावा."
तथेत्युक्तः स आजह्रे राजसूयं तु विष्णुना होतात्रिर् भृगुरध्वर्युर् उद्गाताभूच्चतुर्मुखः
"तसेच होईल," असे सांगून त्याने विष्णूच्या सहकार्याने राजसूय यज्ञ केला; अत्रि हौत, भृगु अध्वर्यु आणि चतुर्मुख ब्रह्मा उद्गाता झाले.
ब्रह्मत्वमगमत्तस्य उपद्रष्टा हरिः स्वयम् सदस्याः सनकाद्यास्तु राजसूयविधौ स्मृताः
त्याला ब्रह्मत्व प्राप्त झाले; हरि स्वतः उपद्रष्टा झाला आणि सनकादी राजसूय विधीचे सदस्य म्हणून ओळखले गेले.
चमसाध्वर्यवस्तत्र विश्वे देवा दशैव तु त्रैलोक्यं दक्षिणा तेन ऋत्विग्भ्यः प्रतिपादितम्
तेथे दहा विश्वदेवांनी चमस आणि अध्वर्यु म्हणून सेवा केली; तीनही लोक या यज्ञातील दक्षिणा म्हणून ऋत्विजांना दिली गेली.
ततः समाप्ते ऽवभृथे तद्रूपालोकनेच्छवः कामबाणाभितप्ताङ्ग्यो नव देव्यः सिषेविरे
नंतर, अवभृथ स्नान झाल्यावर, त्याच्या रूपाचे दर्शन घेण्याची इच्छा असलेल्या, कामबाणांनी संतप्त झालेल्या नव देवींनी त्याची सेवा केली.
लक्ष्मीर्नारायणं त्यक्त्वा सिनीवाली च कर्दमम् द्युतिर्विभावसुं तद्वत् तुष्टिर्धातारमव्ययम्
लक्ष्मीने नारायणाला सोडले, सिनीवालीने कर्दमाला, द्युतीने विभावसुला आणि तुष्टीने अव्यय धात्याला त्याचप्रमाणे सोडले.
प्रभा प्रभाकरं त्यक्त्वा हविष्मन्तं कुहूः स्वयम् कीर्तिर्जयन्तं भर्तारं वसुर्मारीचकश्यपम्
प्रभेने प्रभाकराला, कुहूने स्वतःहून हविष्मंताला, कीर्तीने जयंत या पतीला आणि वसुने मारीच कश्यपाला सोडले.
धृतिस् त्यक्त्वा पीतं नन्दिं सोममेवाभजंस्तदा स्वकीया इव सोमो ऽपि कामयामास तास्तदा
धृतिने पीता आणि नंदी यांना सोडून त्या वेळी सोमाची सेवा केली; आणि सोमानेही त्या सर्वांना आपल्या म्हणून इच्छिले.
एवं कृतापचारस्य तासां भर्तृगणस्तदा न शशाकापचाराय शापैः शस्त्रादिभिः पुनः
अशा प्रकारे त्यांच्या पतींवर अन्याय झाला तरी, त्या पतींना ना शापांनी, ना शस्त्रांनी, काहीही प्रतिकार करता आला नाही.
तथाप्यराजत विधुर् दशधा भावयन्दिशः सोमः प्राप्याथ दुष्प्राप्यम् ऐश्वर्यमृषिसंस्कृतम् सप्तलोकैकनाथत्वम् अवाप तपसा तदा
तरीही, सोमाने दहा दिशांना पोसत राज्य केले; त्याने कठोर तप करून, ऋषींनी पावन केलेले दुर्मिळ ऐश्वर्य मिळवले आणि सातही लोकांचा एकमेव स्वामी झाला.
कदाचिदुद्यानगतामपश्यद् अनेकपुष्पाभरणैश्च शोभिताम् बृहन्नितम्बस्तनभारखेदात् पुष्पस्य भङ्गे ऽप्यतिदुर्बलाङ्गीम्
एकदा, बागेत फिरताना, त्याने तारा पाहिली—ती अनेक फुलांनी सजलेली होती, तिच्या रुंद कंबरेमुळे आणि स्तनांच्या भारामुळे इतकी अशक्त झाली होती की, फुल तुटले तरी तिचे अंग थकले.
भार्यां च तां देवगुरोर् अनङ्ग बाणाभिरामायतचारुनेत्राम् तारां स ताराधिपतिः स्मरार्तः केशेषु जग्राह विविक्तभूमौ
ती देवगुरूची पत्नी, सुंदर रुंद डोळ्यांनी आणि कामदेवाच्या बाणांनी मोहित झाली होती; चंद्राने, प्रेमाने वेडावून, एकांत स्थळी तिच्या केसांत हात घातला.
सापि स्मरार्ता सह तेन रेमे तद्रूपकान्त्या हृतमानसेन चिरं विहृत्याथ जगाम तारां विधुर्गृहीत्वा स्वगृहं ततो ऽपि
तीही प्रेमाने मोहित होऊन त्याच्यासोबत रमली; त्याच्या रूप आणि तेजाने तिचे मन हरपले, दोघांनी बरीच वेळ एकत्र घालवली, आणि मग चंद्राने तिला आपल्या घरी नेले.
न तृप्तिरासीच्च गृहे ऽपि तस्य तारानुरक्तस्य सुखागमेषु बृहस्पतिस् तद्विरहाग्निदग्धस् तद्ध्याननिष्ठैकमना बभूव
आपल्या घरी असूनही, ताऱ्येच्या प्रेमात गुंतलेल्या चंद्राला समाधान मिळाले नाही; तिच्या विरहाच्या वेदनेने बृहस्पती व्याकुळ झाला आणि तिच्या ध्यानातच मग्न राहिला.
शशाक शापं न च दातुम् अस्मै न मन्त्रशस्त्राग्निविषैरशेषैः तस्यापकर्तुं विविधैरुपायैर् नैवाभिचारैरपि वागधीशः
त्याला शाप देणं शक्य झालं नाही, आणि मंत्र, शस्त्र, अग्नी, विष किंवा इतर कोणत्याही उपायांनी तो शाप काढता आला नाही; अगदी अभिचारानेही वागधीश त्याचं काही वाकडं करू शकला नाही.
स याचयामास ततस्तु दैन्यात् सोमं स्वभार्यार्थमनङ्गतप्तः स याच्यमानो ऽपि ददौ न तारां बृहस्पतेस्तत्सुखपाशबद्धः
मग तो दुसऱ्याच्या स्त्रीच्या मोहाने व्याकुळ होऊन, आपल्या बायकोसाठी सोमाकडे विनवणी करू लागला; पण कितीही विनंती केली तरी, तारेला मिळालेल्या सुखाच्या ओढीने सोमाने तिला परत दिली नाही.
महेश्वरेणाथ चतुर्मुखेण साध्यैर् मरुद्भिः सह लोकपालैः ददौ यदा तां न कथंचिद् इन्दुस् तदा शिवः क्रोधपरो बभूव
मग महेश्वर, चतुर्मुख ब्रह्मा, साध्य, मरुतगण आणि लोकपाल यांनी एकत्र येऊन विनंती केली, तरीही सोमाने तिला काही केल्या परत दिली नाही; तेव्हा शिवाला फार राग आला.
यो वामदेवः प्रथितः पृथिव्याम् अनेकरुद्रार्चितपादपद्मः ततः सशिष्यो गिरिशः पिनाकी बृहस्पतिस्नेहवशानुबद्धः
जो वामदेव म्हणून पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहे, ज्याच्या चरणकमळांची असंख्य रुद्रांनी पूजा केली आहे, तो गिरिश, पिनाकधारी, आपल्या शिष्यांसह बृहस्पतीवरील प्रेमामुळे थांबला.
धनुर्गृहीत्वाजगवं पुरारिर् जगाम भूतेश्वरसिद्धजुष्टः युद्धाय सोमेन विशेषदीप्ततृतीयनेत्रानलभीमवक्त्रः
पिनाकधारी, नगरांचा शत्रू, भूतांचे आणि सिद्धांचे स्वामी, तेजस्वी तिसऱ्या डोळ्याचा ज्वाळेसारखा चेहरा घेऊन, अजगव धनुष्य हातात घेऊन, सोमाशी युद्धासाठी निघाला.
सहैव जग्मुश्च गणेशकाद्या विंशच्चतुःषष्टिगणास्त्रयुक्ताः यक्षेश्वरः कोटिशतैर् अनेकैर् युतो ऽन्वगात् स्यन्दनसंस्थितानाम्
त्याच्यासोबत गणेश आणि इतर, चोवीस आणि चौसष्ट गणांसह गेले; यक्षांचा स्वामी, असंख्य कोटी यक्षांसह, सर्वजण रथांवर बसून मागे गेला.
वेतालयक्षोरगकिंनराणां पद्मेन चैकेन तथार्बुदेन लक्षैस् त्रिभिर् द्वादशभी रथानां सोमो ऽप्यगात्तत्र विवृद्धमन्युः
वेताळ, यक्ष, नाग आणि किन्नर यांच्या मोठ्या सैन्यासह, एक पद्म, एक अर्बुद, तीन लक्ष आणि बारा हजार रथ घेऊन, सोमाही प्रचंड रागाने तिथे आला.
नक्षत्रदैत्यासुरसैन्ययुक्तः शनैश्चराङ्गारकवृद्धतेजाः जग्मुर्भयं सप्त तथैव लोकाश् चचाल भूर् द्वीपसमुद्रगर्भा
नक्षत्र, दैत्य, असुर यांच्या सैन्यांसह, शनी आणि मंगळ यांच्या वाढलेल्या तेजाने, सातही लोक भयभीत झाले आणि पृथ्वी, द्वीप आणि समुद्रांसह थरथरली.
स सोममेवाभ्यगमत्पिनाकी गृहीतदीप्तास्त्रविशालवह्निः अथाभवद् भीषणभीमसेनसैन्यद्वयस्यापि महाहवो ऽसौ
मग पिनाकधारी, प्रज्वलित अस्त्र हातात घेऊन, थेट सोमाकडे गेला; आणि दोन्ही सैन्यांमध्ये भीमसेनासारखं भयंकर, भीषण युद्ध सुरू झालं.
अशेषसत्त्वक्षयकृत्प्रवृद्धस् तीक्ष्णायुधास्त्रज्वलनैकरूपः शस्त्रैरथान्योन्यमशेषसैन्यं द्वयोर्जगाम क्षयमुग्रतीक्ष्णैः
तीक्ष्ण शस्त्रास्त्रांच्या ज्वाळेसारखा, सर्व प्राण्यांचा संहार करणारा, वाढतच जाणारा तो संग्राम, दोन्ही बाजूच्या सैन्यांनी एकमेकांना अत्यंत उग्र शस्त्रांनी पूर्णपणे नष्ट केलं.
पतन्ति शस्त्राणि तथोज्ज्वलानि स्वर्भूमिपातालमथो दहन्ति रुद्रः कोपाद्ब्रह्मशीर्षं मुमोच सोमो ऽपि सोमास्त्रममोघवीर्यम्
तेजस्वी शस्त्रं पडू लागली, स्वर्ग, पृथ्वी आणि पाताळ जळू लागले; रुद्राने रागाने ब्रह्मशिर अस्त्र सोडलं, तर सोमाने अमोघ सोमास्त्र सोडलं.
तयोर्निपातेन समुद्रभूम्योर् अथान्तरिक्षस्य च भीतिरासीत् तदस्त्रयुग्मं जगतां क्षयाय प्रवृद्धमालोक्य पितामहो ऽपि
त्या दोन अस्त्रांच्या पडण्याने समुद्र, पृथ्वी आणि आकाशात भीती पसरली; ती दोन अस्त्रं जगाच्या संहारासाठी वाढताना पाहून, ब्रह्मदेवालाही घाबरलं.
अन्तः प्रविश्याथ कथं कथंचिन् निवारयामास सुरैः सहैव अकारणं किं क्षयकृज्जनानां सोम त्वयापीत्थम् अकारि कार्यम्
मग तो देवतांसह मध्ये शिरून, कसेबसे त्यांना थांबवू लागला; 'सोम, लोकांचा विनाकारण संहार करणं हे तू का केलंस?' असं विचारलं.
यस्मात्परस्त्रीहरणाय सोम त्वया कृतं युद्धमतीव भीमम् पापग्रहस्त्वं भविता जनेषु शान्तो ऽप्यलं नूनमथो सितान्ते भार्यामिमामर्पय वाक्पतेस्त्वं न चावमानो ऽस्ति परस्वहारे
सोम, तू दुसऱ्याच्या स्त्रीसाठी हे भयंकर युद्ध केलंस म्हणून, लोकांत तू पापी ग्रह होशील, शांत असतानाही त्रास देणारा; आता हे युद्ध संपल्यावर, वाक्पतीची बायको त्याला परत दे, दुसऱ्याचं परत करणं हे लाजिरवाणं नाही.