तद्दिशो जगृहुर्धाम स्त्रीरूपेण सुतेच्छया गर्भो भूत्वोदरे तासाम् आस्थितो ऽब्दशतत्रयम्
पुत्राची इच्छा असल्याने दिशांनी त्या तेजाला स्त्रीरूपात स्वीकारले; ते त्यांच्या गर्भात गेले आणि तीनशे वर्षे तिथे राहिले.
आशास्तं मुमुचुर्गर्भम् अशक्ता धारणे ततः समादायाथ तं गर्भम् एकीकृत्य चतुर्मुखः
त्या गर्भाचे धारण करणे अशक्य झाल्याने दिशांनी तो सोडून दिला; मग ब्रह्मदेवाने तो गर्भ उचलून एकत्र केला आणि—
युवानमकरोद्ब्रह्मा सर्वायुधधरं नरम् स्यन्दने ऽथ सहस्राश्वे वेदशक्तिमये प्रभुः
ब्रह्मदेवाने त्याला तरुण, सर्व शस्त्रांनी युक्त असा वीर बनवला; मग हजार घोड्यांच्या रथावर बसवून, वेदशक्तीने युक्त त्या प्रभूने—
आरोप्य लोकमनयद् आत्मीयं स पितामह तत्र ब्रह्मर्षिभिः प्रोक्तम् अस्मत्स्वामी भवत्वयम्
त्याला रथावर बसवून, ब्रह्मदेवाने स्वतःच्या लोकात नेले; तिथे ब्रह्मर्षींनी सांगितले, 'हा आमचा स्वामी असो.'
ऋषिभिर्देवगन्धर्वैर् ओषधीभिस्तथैव च तुष्टुवुः सोमदेवत्यैर् ब्रह्माद्या मन्त्रसंग्रहैः
ऋषी, देव, गंधर्व आणि औषधी यांनी त्याचे स्तवन केले; सोमदेवतांनी, ब्रह्मा व इतरांनी मंत्रांच्या संग्रहाने त्याची स्तुती केली.
स्तूयमानस्य तस्याभूद् अधिको धामसम्भवः तेजोवितानादभवद् भुवि दिव्यौषधीगणः
त्याचे स्तवन होत असताना त्याच्यातून अधिक तेज प्रकट झाले; त्या तेजातून पृथ्वीवर दिव्य औषधींचा समूह निर्माण झाला.
तद्दीप्तिरधिका तस्माद् रात्रौ भवति सर्वदा तेनौषधीशः सोमो ऽभूद् द्विजेशश्चापि गद्यते
म्हणूनच त्याचे तेज नेहमी रात्री अधिक असते; त्यामुळेच सोम हा औषधींचा स्वामी आणि द्विजांचा स्वामी म्हणून ओळखला जातो.
वेदधामरसं चापि यदिदं चन्द्रमण्डलम् क्षीयते वर्धते चैव शुक्ले कृष्णे च सर्वदा
वेदांचा सार आणि जे चंद्रमंडलाचे तेज आहे, ते शुक्ल आणि कृष्ण पक्षात नेहमी वाढते आणि कमी होते.
विंशतिं च तथा सप्त दक्षः प्राचेतसो ददौ रूपलावण्यसंयुक्तास् तस्मै कन्याः सुवर्चसः
प्रचेतसाचा पुत्र दक्ष याने रूप आणि सौंदर्याने नटलेल्या, तेजस्वी अशा सत्तावीस कन्या त्याला दिल्या.
ततः पद्मसहस्राणां सहस्राणि दशैव तु तपश्चचार शीतांशुर् विष्णुध्यानैकतत्परः
नंतर शीतांशूने, विष्णूच्या ध्यानात पूर्णपणे मग्न राहून, दहा हजार कमळांच्या समर्पणासारखी कठोर तपश्चर्या केली.
ततस्तुष्टस्तु भगवांस् तस्मै नारायणो हरिः वरं वृणीष्व प्रोवाच परमात्मा जनार्दनः
तेव्हा प्रसन्न झालेल्या नारायण हरिने त्याला म्हटले, "वर माग," असे परमात्मा जनार्दनाने सांगितले.
ततो वव्रे वरान्सोमः शक्रलोकं जयाम्यहम् प्रत्यक्षमेव भोक्तारो भवन्तु मम मन्दिरे
मग सोमाने असे वर मागितले—"मी इंद्रलोक जिंकू दे, माझ्या निवासातले भोग घेणारे माझ्या समोर प्रकट व्हावेत."
राजसूये सुरगणा ब्रह्माद्याः सन्तु मे द्विजाः रक्षःपालः शिवो ऽस्माकम् आस्तां शूलधरो हरः
"माझ्या राजसूय यज्ञात देवगण, ब्रह्मा आणि इतर ब्राह्मण माझे ऋत्विज व्हावेत; शूलधारी शिव आमचा रक्षक असावा."
तथेत्युक्तः स आजह्रे राजसूयं तु विष्णुना होतात्रिर् भृगुरध्वर्युर् उद्गाताभूच्चतुर्मुखः
"तसेच होईल," असे सांगून त्याने विष्णूच्या सहकार्याने राजसूय यज्ञ केला; अत्रि हौत, भृगु अध्वर्यु आणि चतुर्मुख ब्रह्मा उद्गाता झाले.
ब्रह्मत्वमगमत्तस्य उपद्रष्टा हरिः स्वयम् सदस्याः सनकाद्यास्तु राजसूयविधौ स्मृताः
त्याला ब्रह्मत्व प्राप्त झाले; हरि स्वतः उपद्रष्टा झाला आणि सनकादी राजसूय विधीचे सदस्य म्हणून ओळखले गेले.
चमसाध्वर्यवस्तत्र विश्वे देवा दशैव तु त्रैलोक्यं दक्षिणा तेन ऋत्विग्भ्यः प्रतिपादितम्
तेथे दहा विश्वदेवांनी चमस आणि अध्वर्यु म्हणून सेवा केली; तीनही लोक या यज्ञातील दक्षिणा म्हणून ऋत्विजांना दिली गेली.
ततः समाप्ते ऽवभृथे तद्रूपालोकनेच्छवः कामबाणाभितप्ताङ्ग्यो नव देव्यः सिषेविरे
नंतर, अवभृथ स्नान झाल्यावर, त्याच्या रूपाचे दर्शन घेण्याची इच्छा असलेल्या, कामबाणांनी संतप्त झालेल्या नव देवींनी त्याची सेवा केली.
लक्ष्मीर्नारायणं त्यक्त्वा सिनीवाली च कर्दमम् द्युतिर्विभावसुं तद्वत् तुष्टिर्धातारमव्ययम्
लक्ष्मीने नारायणाला सोडले, सिनीवालीने कर्दमाला, द्युतीने विभावसुला आणि तुष्टीने अव्यय धात्याला त्याचप्रमाणे सोडले.
प्रभा प्रभाकरं त्यक्त्वा हविष्मन्तं कुहूः स्वयम् कीर्तिर्जयन्तं भर्तारं वसुर्मारीचकश्यपम्
प्रभेने प्रभाकराला, कुहूने स्वतःहून हविष्मंताला, कीर्तीने जयंत या पतीला आणि वसुने मारीच कश्यपाला सोडले.
धृतिस् त्यक्त्वा पीतं नन्दिं सोममेवाभजंस्तदा स्वकीया इव सोमो ऽपि कामयामास तास्तदा
धृतिने पीता आणि नंदी यांना सोडून त्या वेळी सोमाची सेवा केली; आणि सोमानेही त्या सर्वांना आपल्या म्हणून इच्छिले.
एवं कृतापचारस्य तासां भर्तृगणस्तदा न शशाकापचाराय शापैः शस्त्रादिभिः पुनः
अशा प्रकारे त्यांच्या पतींवर अन्याय झाला तरी, त्या पतींना ना शापांनी, ना शस्त्रांनी, काहीही प्रतिकार करता आला नाही.
तथाप्यराजत विधुर् दशधा भावयन्दिशः सोमः प्राप्याथ दुष्प्राप्यम् ऐश्वर्यमृषिसंस्कृतम् सप्तलोकैकनाथत्वम् अवाप तपसा तदा
तरीही, सोमाने दहा दिशांना पोसत राज्य केले; त्याने कठोर तप करून, ऋषींनी पावन केलेले दुर्मिळ ऐश्वर्य मिळवले आणि सातही लोकांचा एकमेव स्वामी झाला.
कदाचिदुद्यानगतामपश्यद् अनेकपुष्पाभरणैश्च शोभिताम् बृहन्नितम्बस्तनभारखेदात् पुष्पस्य भङ्गे ऽप्यतिदुर्बलाङ्गीम्
एकदा, बागेत फिरताना, त्याने तारा पाहिली—ती अनेक फुलांनी सजलेली होती, तिच्या रुंद कंबरेमुळे आणि स्तनांच्या भारामुळे इतकी अशक्त झाली होती की, फुल तुटले तरी तिचे अंग थकले.
भार्यां च तां देवगुरोर् अनङ्ग बाणाभिरामायतचारुनेत्राम् तारां स ताराधिपतिः स्मरार्तः केशेषु जग्राह विविक्तभूमौ
ती देवगुरूची पत्नी, सुंदर रुंद डोळ्यांनी आणि कामदेवाच्या बाणांनी मोहित झाली होती; चंद्राने, प्रेमाने वेडावून, एकांत स्थळी तिच्या केसांत हात घातला.
सापि स्मरार्ता सह तेन रेमे तद्रूपकान्त्या हृतमानसेन चिरं विहृत्याथ जगाम तारां विधुर्गृहीत्वा स्वगृहं ततो ऽपि
तीही प्रेमाने मोहित होऊन त्याच्यासोबत रमली; त्याच्या रूप आणि तेजाने तिचे मन हरपले, दोघांनी बरीच वेळ एकत्र घालवली, आणि मग चंद्राने तिला आपल्या घरी नेले.
न तृप्तिरासीच्च गृहे ऽपि तस्य तारानुरक्तस्य सुखागमेषु बृहस्पतिस् तद्विरहाग्निदग्धस् तद्ध्याननिष्ठैकमना बभूव
आपल्या घरी असूनही, ताऱ्येच्या प्रेमात गुंतलेल्या चंद्राला समाधान मिळाले नाही; तिच्या विरहाच्या वेदनेने बृहस्पती व्याकुळ झाला आणि तिच्या ध्यानातच मग्न राहिला.
शशाक शापं न च दातुम् अस्मै न मन्त्रशस्त्राग्निविषैरशेषैः तस्यापकर्तुं विविधैरुपायैर् नैवाभिचारैरपि वागधीशः
त्याला शाप देणं शक्य झालं नाही, आणि मंत्र, शस्त्र, अग्नी, विष किंवा इतर कोणत्याही उपायांनी तो शाप काढता आला नाही; अगदी अभिचारानेही वागधीश त्याचं काही वाकडं करू शकला नाही.
स याचयामास ततस्तु दैन्यात् सोमं स्वभार्यार्थमनङ्गतप्तः स याच्यमानो ऽपि ददौ न तारां बृहस्पतेस्तत्सुखपाशबद्धः
मग तो दुसऱ्याच्या स्त्रीच्या मोहाने व्याकुळ होऊन, आपल्या बायकोसाठी सोमाकडे विनवणी करू लागला; पण कितीही विनंती केली तरी, तारेला मिळालेल्या सुखाच्या ओढीने सोमाने तिला परत दिली नाही.
महेश्वरेणाथ चतुर्मुखेण साध्यैर् मरुद्भिः सह लोकपालैः ददौ यदा तां न कथंचिद् इन्दुस् तदा शिवः क्रोधपरो बभूव
मग महेश्वर, चतुर्मुख ब्रह्मा, साध्य, मरुतगण आणि लोकपाल यांनी एकत्र येऊन विनंती केली, तरीही सोमाने तिला काही केल्या परत दिली नाही; तेव्हा शिवाला फार राग आला.
यो वामदेवः प्रथितः पृथिव्याम् अनेकरुद्रार्चितपादपद्मः ततः सशिष्यो गिरिशः पिनाकी बृहस्पतिस्नेहवशानुबद्धः
जो वामदेव म्हणून पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहे, ज्याच्या चरणकमळांची असंख्य रुद्रांनी पूजा केली आहे, तो गिरिश, पिनाकधारी, आपल्या शिष्यांसह बृहस्पतीवरील प्रेमामुळे थांबला.