चार पायांचे प्राणी, सुवासिक जातीच्या गायी, सुवर्णपंखी पक्षी आणि इतर अनेक पक्षी, हे सर्व विनता या मातेकडून उत्पन्न झाले. देवी कद्रूने सर्व पर्वत आणि नाग यांना जन्म दिला. अशा प्रकारे सर्व लोकांची वाढ झाली, हे शत्रूंचा संहार करणाऱ्या राजन, मी तुला सांगतो. यानंतर, राजन, महान आत्म्याचा, पौष्कराचा प्रकट होणे झाले. मी द्वैपायनाने तुला पौष्कराचा प्रकट होण्याचा प्रसंग सांगितला आहे. प्राचीन पुरुष, विष्णु, हरि, परमेश्वर, याचे वर्णन मी तुला क्रमाने सांगितले आहे, जसे की श्रेष्ठ ऋषींनी त्याची स्तुती केली आहे. जो कोणी हा श्रेष्ठ पुराण नेहमी भक्तिभावाने, पवित्र काळात ऐकतो, तो कामनारहित होऊन विविध लोकांची प्राप्ती करतो आणि पुढे स्वर्गसुख भोगतो. जो कृष्णाला दृष्टि, मन, वाणी आणि कृती या चारही प्रकारांनी संतुष्ट करतो, त्याच्यावर कृष्ण प्रसन्न होतो. राजा राज्यप्राप्ती करतो, गरीब उत्तम संपत्ती मिळवतो, ज्याचे आयुष्य कमी आहे त्याला दीर्घायुष्य मिळते, आणि पुत्राची इच्छा करणाऱ्याला पुत्र प्राप्त होतो. यज्ञ, वेद, इच्छा आणि विविध तपश्चर्या प्राप्त होतात; विष्णुच्या भक्ताला विविध पुण्य आणि संपत्ती मिळते. जो कोणी सर्व गोष्टी सोडून, या हरीच्या पौष्करकाचे पठण करतो, त्याला जगदाधीशाकडून हवी ती कामना प्राप्त होते. राजन, अशा व्यक्तीला कधीही अपयश येत नाही; हा पौष्करक नावाचा महान आत्म्याचा प्रकट प्रसंग मी तुला, भाग्यशाली राजन, व्यासकडून ऐकलेला सांगितला आहे. आता, विष्णुच्या दिव्यत्वाचा आणि कृतयुगात हरिरूप, देवांमध्ये वैकुण्ठरूप, मानवांमध्ये कृष्णरूप यांचा विस्ताराने उल्लेख ऐक. त्या प्रभूचे कर्म अतिशय गूढ आहे; आता, राजन, जे घडले, जे आहे आणि जे होणार आहे, ते मी तुला जसेच्या तसे सांगतो. जो अव्यक्त असूनही प्रकट रूपात असतो, तो धन्य नारायण, अनंत स्वरूपाचा, सर्वांचा मूळ आणि नाशरहित आहे. हा नारायण, हरिरूप धारण करून, सनातन आहे; तोच ब्रह्मा, वायु, सोम, धर्म, शक्र आणि बृहस्पती आहे. प्रत्येक युगात हा अदितीचा पुत्र म्हणून जन्म घेतो; हा विष्णु, इंद्राचा बलवान धाकटा भाऊ म्हणून ओळखला जातो. बलवानाच्या कृपेमुळे, अदितीचा पुत्र होण्यासाठी, हा दैत्य, दानव आणि राक्षस या देवांच्या शत्रूंचा नाश करण्यासाठी जन्म घेतो. हा प्रभू, ज्याचा मूळस्वरूप आद्य आहे, त्याने पूर्वी ब्रह्माची निर्मिती केली; त्या पहिल्या ब्रह्माने मागच्या कल्पात प्रजापतींची निर्मिती केली. तेथे त्याने मनू आणि ब्रह्माच्या श्रेष्ठ वंशांची निर्मिती केली; त्या महान आत्म्यांपासून, सनातन ब्रह्म अनेक रूपांत प्रकट झाला. आता माझ्याकडून तू विष्णुच्या अद्भुत कृत्यांचे वर्णन ऐक, जे लोकांमध्ये कीर्तीला पात्र आहे आणि सतत स्तुती केली जाते. जेव्हा कृतयुगात वृत्राचा वध झाला, तेव्हा तिन्ही लोकांमध्ये प्रसिद्ध असलेली तारकामय नावाची भीषण लढाई झाली. त्या युद्धात, ते भयंकर दानव, युद्धात अजिंक्य, यांनी सर्व देव, यक्ष, नाग आणि राक्षस यांच्या सैन्यांचा संहार केला. युद्धात मारले गेलेले, पराभूत झालेले आणि शस्त्रहीन झालेले देवगण, मनोमन रक्षणासाठी नारायण प्रभूला शरण गेले. दरम्यान, आकाशात विझलेल्या अंगारासारख्या रंगाचे मेघ पसरले, ज्यामुळे सूर्य, चंद्र आणि सर्व ग्रह लपले गेले. ते मेघ, विजांचा प्रचंड गडगडाट करत, एकमेकांवर आदळत, वाऱ्यांसह भीषण गर्जना करत होते. पाण्याच्या ज्वाळा, वज्र, अग्नी, वारे, आणि भीषण आवाज व अपशकुन यांनी आकाश जणू काही जळत होते. हजारो उल्का कोसळल्या, आकाशातील विमानं खाली-वर जात होती. चतुर्वर्णी युगांच्या शेवटी, जेव्हा लोक भीतीने ग्रासले जातात, रूपे बदलतात, तेव्हा अशा आपत्तीच्या चिन्हे प्रकट होतात. सर्व वस्तू निस्तेज दिसू लागल्या; काहीही ओळखता येत नव्हते, कारण दहा दिशाही काळोखाच्या ढगांनी वेढल्या गेल्या होत्या. मग काळी, काळाच्या रूपात, मेघाच्या आड झाकून आकाशात प्रवेशली; सूर्य लोपला, सर्वत्र भयंकर अंधार पसरला. तेव्हा प्रभूंनी आपल्या दोन भुजांनी त्या अंधाराच्या राशी पकडल्या आणि आपले दिव्य रूप प्रकट केले — हरि, ज्याचे शरीर गडद आणि तेजस्वी होते. त्याचे रूप पावसाच्या मेघासारखे होते, केस मेघांच्या तंतूसारखे, आणि त्याचा रंग व तेज काळ्या पर्वतासारखा भासत होता. त्याने झगमगणारे पिवळे वस्त्र परिधान केले होते, वितळलेल्या सोन्याचे अलंकार घातले होते, त्याचे शरीर धुरासारखे आणि सावल्यासारखे काळे होते, आणि तो प्रलयाग्नीप्रमाणे भासत होता. त्याचे खांदे चारपट रुंद होते, मुकुटाने मस्तक झाकलेले होते, आणि तो सुवर्णासारख्या शस्त्रांनी शोभून दिसत होता. तो चंद्र-सूर्याच्या प्रकाशाने तेजस्वी होता, पर्वतशिखरासारखा उंच होता, त्याच्या हातात नंदक नावाची तलवार होती, आणि बाण विषारी नागांसारखे होते. तो विविध शस्त्रांनी आणि महान शक्तीने युक्त होता; शंख, चक्र, गदा धारण केलेली होती; विष्णुचा पर्वत, पृथ्वीचा मूळ, लक्ष्मीचा वृक्ष, शार्ङ्ग धनुष्य त्याच्या शिंगासारखा होता. तो देवांच्या इच्छा पूर्ण करतो, त्याच्या फांद्या स्वर्गातील रमणीय स्त्रियांप्रमाणे सुंदर आहेत, सर्व लोकांचा आवडता, सर्व प्राण्यांना मोहक आहे. त्याच्या अंगावर अनेक उडत्या विमानांच्या शिखरांनी अलंकृत होता, मेघ व पाण्याचा अमृतरस त्यावर ओघळत होता, तो ज्ञान आणि अहंकाराच्या सारात स्थिर होता, पंचमहाभूतांच्या अंकुराचा महान विस्तार होता. तो विशेष पानांनी झाकलेला, ग्रह आणि तारकांनी फुललेला, राक्षसांच्या लोकांचा महान खोड, मृत्युलोक उजळवणारा होता. तो समुद्रासारखा गर्जना करतो, त्याची पायरी पाताळाएवढी विशाल आहे, सिंहराजांच्या दोऱ्यांनी ताणलेली आहे, आणि विंगधारी प्राण्यांनी सेवित आहे. तो धर्म आणि अर्थ यांच्या सुवासाने युक्त आहे, सर्व लोकांचा महान वृक्ष आहे, अव्यक्त, अनंत जलांनी समृद्ध आहे, आणि प्रकट अहंकार त्याच्या फेसासारखा आहे. अशा प्रकारे, या दिव्य आणि अद्भुत घटनांचे वर्णन पुराणांतून झाले आहे, आणि जो भक्तिभावाने हे ऐकतो, त्याला सर्व सुख, समृद्धी व मोक्ष प्राप्त होतो.