शक्तिशाली वाऱ्याने समुद्राची प्रचंड हालचाल झाली; त्या घोंळलेल्या पाण्यात, समुद्राच्या गतीने, अग्नीचा प्रभु वैश्वानर, काळोख्या मार्गातून प्रकट झाला. मग त्या अग्नीने भरपूर पाणी वाळवू लागले; समुद्र कमी होत गेल्यावर एक मोठे उघडलेले जागा निर्माण झाली आणि आकाश विस्तारले. स्वात्माच्या तेजातून उत्पन्न झालेल्या शुद्ध पाण्यांना अमरत्वाचा सार म्हणता येईल; त्या उघडलेल्या जागेतून आकाश उत्पन्न झाले, आणि आकाशातून वायू जन्माला आला. या दोन घटकांच्या घर्षणातून अग्नी उत्पन्न झाला, वायूपासून जन्मलेला; हे पाहून महान देव, पंचमहाभूतांचा प्रकटकर्ता, आनंदित झाला. त्या घटकांचे दर्शन घेत, भगवंताने सर्व जगांचे निर्मितीसाठी ब्रह्माचा विविध रूपातील जन्म मनाशी विचार केला. हजारो कल्पांच्या शेवटी, अनेक जन्म घेतलेला विश्वाचा आत्मा, ब्रह्माचा अर्पण म्हणून ओळखला जातो. द्विजश्रेष्ठ, तपाने शुद्ध झालेल्या आत्म्यांकडून, पृथ्वीवर ज्ञानाचा वर्षाव होतो; हे ज्ञान योगींमध्ये श्रेष्ठ ठरते. योग आणि परिपूर्ण प्रभुत्वाने युक्त असल्याचे ओळखून, योगज्ञाने विश्वाच्या प्रभुचा ब्रह्माच्या सर्वोच्च स्थितीत नेमणूक केली. मग त्या विशाल जलांमध्ये, भगवान हरि, अच्युत, सर्व जगांचा निर्माता, जलात योग्य क्रमाने क्रीडा करू लागला. त्यावेळी त्याने आपल्या नाभीतून एकच कमळ निर्माण केले, हजार पाकळ्यांचे, निर्मळ, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, सुवर्णवर्णाचे. त्या कमळाच्या ज्वालांनी यज्ञाग्नीप्रमाणे चमक आली, शरदसारख्या शुद्ध तेजाने उजळले; ते भव्य कमळ, सुंदर छातीच्या समीप, महान आत्म्याच्या शोभेने प्रकट झाले. मग त्याने योगयुक्त, महान तेजाने उजळलेला, सर्व जगांचा निर्माता ब्रह्मा, चार दिशांकडे तोंड असलेला, निर्माण केला. त्या सुवर्ण कमळात, जे अनेक योजनांचे विस्तीर्ण होते, सर्व तेजाच्या गुणांनी भरलेले, पृथ्वीच्या चिन्हांनी अलंकृत होते. महर्षी सांगतात की, ते कमळ पृथ्वीचे सर्वोच्च रूप आहे, आणि ते नारायणापासून उत्पन्न झाले आहे. त्या पद्माला रसादेवी म्हणतात, जी पृथ्वी आहे; कमळाच्या साराचे शिक्षक त्या दिव्य पर्वतांना ओळखतात. हे पर्वत म्हणजे हिमवत, मेरू, नील, निषध, कैलास, मुञ्जवान, आणि गंधमादन. तसेच त्रिशिखर, सुंदर मंदार, उदय, पिंजरा, आणि विंध्य पर्वत. हे सर्व देवांचे आणि महान सिद्धांचे, सदाचारी लोकांचे वासस्थान आहेत, जे सर्व इच्छित फळे देतात. यांच्यामध्ये जांबू द्वीप आहे, ज्याचा आकार जांबू द्वीपासारखा आहे, जिथे यज्ञकर्मे केली जातात. यातून अमृतासारखे दिव्य जल वाहते; शेकडो दिव्य, आनंददायक नद्या आणि पवित्र तीर्थे प्रसिद्ध आहेत. कमळाच्या असंख्य तंतू, पृथ्वीवरील सर्व खनिज पर्वत आहेत. कमळाच्या अनेक पानांमध्ये, हे दुर्गम भाग आहेत, पर्वतांनी भरलेले, जे परदेशी भूमी म्हणून ओळखले जातात. खालील पानांमध्ये, त्यांच्या भागानुसार, दानव, सर्प, आणि कीटकांचे निवासस्थान आहे. त्यांच्यामध्ये एक महान समुद्र आहे, ज्याला "ते सार" म्हणतात, जिथे गंभीर पाप करणारे मानव बुडतात. कमळाच्या आत, एकाच समुद्रात प्रवेश केलेली पृथ्वी सांगितली जाते; आणि चारही दिशांना चार जलाशय आहेत. नारायणासाठी, कमळातून उत्पन्न झालेली पृथ्वी प्रकट झाली; म्हणून तिला "पुष्कर" असे नाव आहे. या कारणाने, विद्वान, प्राचीन ऋषी आणि यज्ञकर्ता, वेदांच्या साक्षीने, यज्ञात कमळ पद्धती आठवतात. भगवंताने सर्व वस्तूंच्या स्थैर्यासाठी अशी पद्धती निश्चित केली—पर्वत, नद्या, आणि सरोवरे. मग वरुण, शक्तिशाली, अतुलनीय, तेजस्वी, सूर्याप्रमाणे, फिकट प्रकाशाने उजळलेला, स्वतः उत्पन्न झालेला, त्याने आपल्या शय्येची—कमळ पद्धतीची—महासागरात, जगाचा समावेश करून, रचना केली. तपस्येत अडथळा आला: मधु नावाचा महान दैत्य जन्माला आला, आणि त्याचा भाऊ कैटभ देखील. हे दोघे विष्णूच्या रज आणि तमातून उत्पन्न झालेले, शक्तिशाली, तामसिक, एकाच महासागरात सर्व जगात गोंधळ घालणारे होते. दिव्य लाल वस्त्र परिधान केलेले, चमकदार पांढऱ्या, भयंकर दात, उंच मुकुट आणि कुंडले घालून, त्यांच्या कडे आणि बांगड्या चमकत होत्या. रुंद, तांबड्या डोळ्यांनी, विशाल छाती, बलवान हात, पर्वतासारखे शरीर, जणू जिवंत शिखरे चालत होती. नव्या ढगासारखे, सूर्याप्रमाणे चेहरे, विजेसारखे चमकणारे, भयावह, हातात गदा घेऊन उभे होते. त्यांनी पाय ठेवले, जणू महासागर उचलत आहेत, आणि हरि—मधुसूदन—जो निद्रिस्त होता, त्याला हलवू लागले. कमळात सर्व दिशांनी तोंड करून फिरताना, त्यांनी योगीमध्ये श्रेष्ठ, तेजस्वी ब्रह्मा पाहिला. त्यांनी नारायणाच्या आज्ञेने, सर्व जीव—देव, जग, मनातून जन्मलेले, दानव, आणि ऋषी—निर्माण करताना ब्रह्माला पाहिले. मग हे दोन दैत्य, प्रज्वलित, मारण्याचा हेतू घेऊन, रागाने, डोळे लाल करून, ब्रह्माला म्हणाले: "तू कोण आहेस, कमळाच्या मध्यभागी बसलेला, पांढऱ्या पगडीमध्ये, चार हातांनी, संयमाने पाहणारा, सर्व दुःखांपासून मुक्त, पण तरीही मोहात पडलेला? चल, युद्ध करूया, हे कमळातून जन्मलेला! महासागरात आम्हा दोघांच्या समोर तू शक्तिहीन आहेस.