देवतांचा आणि महान तपस्वी ऋषींचा मन आनंदित झाला होता. त्यांनी आद्य, सनातन परमेश्वराची दिव्य नावांनी स्तुती केली. त्यांनी म्हटले, “हे प्रभो, तुम्ही प्रकट केलेली ही नरसिंहाची रूप ज्यांना सर्वोच्च आणि कनिष्ठ यांचे ज्ञान आहे, ते फक्त या रूपाचीच पूजा करतील. ब्रह्मा, रुद्र, महेन्द्र—हे देवश्रेष्ठ—तुम्हीच सृष्टीचे आणि संहाराचे कारण आहात; तुम्हीच सर्व लोकांचे अक्षय मूळ आहात. सर्वोच्च प्राप्ती, सर्वोच्च देवता, सर्वोच्च मंत्र, सर्वोच्च होम, सर्वोच्च धर्म, सर्वोच्च विश्व—हे सर्व तुम्हालाच आदिपुरुष, प्राचीन पुरुष म्हणतात. सर्वोच्च देह, सर्वोच्च ब्रह्म, सर्वोच्च योग, सर्वोच्च वाणी, सर्वोच्च रहस्य, सर्वोच्च ध्येय—हेही तुम्हालाच आद्य, प्राचीन पुरुष म्हणतात. सर्वोच्च अवस्था, सर्वोच्च देव, सर्वोच्च सत्ता—सर्वोच्चाच्या पलीकडे असणारे—तुम्हालाच आदिपुरुष म्हणतात. सर्वोच्च रहस्य, सर्वोच्च महिमा, सर्वोच्च विस्तार—सर्वोच्चाच्या पलीकडे असणारे—तुम्हालाच आदिपुरुष म्हणतात. सर्वोच्च आधार, सर्वोच्च पवित्रता, सर्वोच्च संयम—सर्वोच्चाच्या पलीकडे असणारे—तुम्हालाच आदिपुरुष म्हणतात.” अशा प्रकारे स्तुती केल्यानंतर, सर्व लोकांचे पितामह असलेल्या शुभ प्रभूंनी नारायणाची स्तुती केली आणि ब्रह्मलोकात गेले. तेव्हा दुंदुभी वाजत होत्या, अप्सरा नृत्य करत होत्या, आणि हरि, प्रभु, क्षीरसागराच्या उत्तरेकडील तीरावर गेले. त्यांनी तेजस्वी नरसिंह रूपाची स्थापना केली आणि त्या प्राचीन रूपाचा धारणकर्ता, गरुडध्वजधारी प्रभु निघून गेले. प्रभू, आपल्या आठ चाकांच्या तेजस्वी रथावर, अप्रकट स्वरूपाच्या सत्तांच्या सहवासात, आपल्या निजधामात परतले. नरसिंहाच्या महात्म्याचे हे सविस्तर वर्णन झाले; आता त्याच्या दुसऱ्या एका महिमेचे सविस्तर वर्णन पुन्हा सांग. हे कमलरूप कसे उत्पन्न झाले? जग कसे सुवर्णमय झाले? आणि कमलाच्या मध्ये वैष्णव सृष्टी कशी प्रकट झाली? नरसिंहाचे महात्म्य ऐकल्यावर, राघवनंदनाने, विस्मयाने डोळे मोठे करून पुन्हा केशवाला विचारले, “हे जनार्दन, कमलाच्या महान कल्पात, समुद्रावर तुम्ही निजलेले असताना, तुमच्या नाभीतून हे कमलरूप जग कसे उत्पन्न झाले? पद्मनाभाच्या सामर्थ्याने, समुद्रात झोपलेल्या अवस्थेत, कसे देव आणि ऋषीगण त्या कमलात उत्पन्न झाले?” “हे योगेश्वर, हे योगा, मला हे सर्व सांग; कारण तुझ्या महिम्याचे ऐकताना माझे समाधान होत नाही. सर्वोच्च पुरुष किती काळ झोपतो आणि किती काळ स्वप्न पाहतो? या काळाचा आरंभ कसा झाला? आणि किती काळानंतर तो तेजस्वी प्रभू उठतो? उठल्यावर तो प्रभू संपूर्ण सृष्टी कशी निर्माण करतो? प्राचीन काळी कोण होते प्रजापती, आणि त्यांनी हे अद्भुत, सनातन जग कसे निर्माण केले?” “जेव्हा स्थावर-जंगम सर्व काही एकाच रिकाम्या समुद्रात विलीन झाले होते, जेव्हा देव, असुर, मानव, सर्प, राक्षस नष्ट झाले होते; जेव्हा वायू आणि अग्नी नष्ट झाले, आकाश आणि पृथ्वी अदृश्य झाली, आणि सर्व काही महान पंचमहाभूतांच्या उलथापालथीत अंधकारमय झाले—तेव्हा हा सर्वव्यापी प्रभू, महान पंचमहाभूतांचा अधिपती, अपार तेजस्वी आणि विशाल रूपाचा, देवश्रेष्ठांमध्ये श्रेष्ठ, योगसंपन्न, तपस्वी अवस्थेत कसा स्थिर राहिला?” “हे ब्रह्मन्, मी हे पूर्णपणे ऐकू इच्छितो, अत्यंत भक्तीने. तुझ्या मुखातून नारायणाच्या महिम्याचे सार ऐकण्यास आम्ही पात्र आहोत. हे पुण्यात्मा, येथे बसलेल्या, श्रद्धावान लोकांना तू हे सांगण्यास योग्य आहेस.” त्यानंतर उत्तर दिले गेले, “हे सूर्यवंशातील वृषभा, तुला नारायणाच्या महिम्याचे ऐकण्याची इच्छा योग्यच आहे, कारण तू त्याच्या वंशातला आहेस. ऐक, जसे प्राचीन पुराणांतून आणि वेदांतून ऐकले आहे, आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी सांगितले आहे. आणि जसा पराशरपुत्र, पूज्य द्वैपायन, ज्यांचा तेज बृहस्पतीसारखा आहे, त्यांनी तपस्येने जाणून सांगितले—ते मी तुझ्या क्षमतेनुसार, मी ऐकले तसे, जितके मला ऋषीच्या प्रमाणात समजते तितके सांगतो. नारायणाच्या परम तत्त्वाला कोण जाणू शकतो? अगदी ब्रह्मादेखील, विश्वामित्रपुत्र, ते खरेखुरे जाणत नाही. ते कृत्य जे सर्व वेदांचे रहस्य आहे, महान ऋषींचे गूढ, सर्व यज्ञांचा अधिपती, सर्वज्ञांच्या सत्तेचे सत्य, आत्मज्ञानींच्या ध्यानाचा विषय, आणि दुष्कर्म करणाऱ्यांसाठी नरक—हे सर्व त्याच्याच स्वरूपात आहे. जे दैवतांमध्ये दैवी आहे, प्रसिद्ध सर्वोच्च यज्ञ, सर्व प्राण्यांचा सार, आणि महान ऋषींसाठी सर्वोच्च—हे सर्व त्याच्याच रूपात आहे. वेदांनी सांगितलेला यज्ञ, ज्ञानींनी ओळखलेली तपश्चर्या, तोच कर्ता, करणारा, बुद्धी, मन, क्षेत्रज्ञ—हे सर्व तोच आहे. ओंकार, पुरुष, गुरु—तो एकच आहे; पाच प्रकारचे प्राण, अविचल, अक्षय—हेही तोच आहे. काळ, पचनप्रक्रिया, पाचक, द्रष्टा, स्वाध्याय—हे विविध देवांनी त्याला दिलेली नावे आहेत; तोच हे सर्व आहे, यापलीकडे काही नाही. तोच प्रभू सर्वांची निर्मिती करतो, सर्वांचे रूपांतर करतो; तोच आपल्याला सर्वांना कर्मास प्रवृत्त करतो, आणि अशांतांना ओलांडून जातो. आम्ही त्या आदिपुरुषाची उपासना करतो, त्यालाच इच्छितो, त्यातच संतुष्ट असतो; तोच वक्ता, तोच विषय, आणि मी तुला जे सांगतो तेही तोच आहे. जे काही ऐकले जाते, जे ऐकण्यासारखे आहे, जे काही चर्चिले जाते, सर्व कथा आणि परंपरा—हे सर्व त्याच्यासाठीच आहेत; तोच विश्वाचा अधिपती, नारायण म्हणून प्रसिद्ध आहे. जे काही सत्य, अमर, अविनाशी, सर्वोच्च आहे; जे काही पूर्वी झाले, जे येथे सर्वोच्च आहे, जे होईल, जे काही चालते किंवा स्थिर आहे, जे काही अस्तित्वात आहे—हे सर्व प्राचीन, सर्वोच्च प्रभूच आहे.