ऋषी हा अहिंसा, ज्ञान, सत्य, तप आणि शास्त्र यांचा मूळ आहे. हे सर्व गुण एकत्रित असल्याने ब्राह्मणाची आणि त्यामुळेच ऋषीची स्तुती केली जाते. संहाराच्या वेळी, अव्यक्त स्थितीत, बुद्धीच्या माध्यमातून ऋषीच प्रकट होतो; कारण तो सर्वोच्च स्थान गाठतो, म्हणून तो परम ऋषी म्हणून ओळखला जातो. नामाचा अर्थ ज्या मूळ धातूपासून होतो, ती ‘गमन’ दर्शवणारी आहे, आणि हा स्वतःजन्मा असल्याने, त्याला ‘द्रष्टा’ (ऋषी) मानले जाते. भगवंतासोबत, ब्रह्माच्या मनातून उत्पन्न झालेले पुत्र आपोआप प्रकट झाले; त्यांनी निवृत्ती साधली आणि त्यांच्या बुद्धीने महान आणि सर्वोच्च स्थिती प्राप्त केली. सर्वोच्च दृष्टीसह ते ‘महर्षी’ म्हणून ओळखले गेले; त्यांच्यातील काही पुत्र मनातून, काही शरीरातून जन्मलेले होते. अशा प्रकारे, सर्वोच्चापासून ऋषी उत्पन्न झाले आणि त्यांच्यापासून आद्य ऋषी; ऋषिकांच्या पुत्रांना ऋषिकास म्हणतात, जे मिलन आणि गर्भधारणेतून जन्मलेले आहेत. सर्वोच्चाने ऋषी उत्पन्न केले, आद्य ऋषींपासून ऋषिका उत्पन्न झाल्या; ऋषिकांच्या पुत्रांना ऋषींची संतती म्हणून ओळखले जाते. जे ऋषी श्रेष्ठ मार्गाने ऐकले गेले, त्यांना ‘श्रुतर्षी’ म्हणतात; अव्यक्त आत्मा, महान आत्मा, आणि अहंकाराचा आत्मा असेही ओळखले जातात. भूतांचा आत्मा आणि इंद्रियांचा आत्मा—यांचा ज्ञान सांगितले गेले आहे; अशा प्रकारे ऋषींच्या वंशाची पाच नावे प्रसिद्ध आहेत. भृगु, मरीची, अत्री, अंगिरा, पुलह, क्रतु, मनु, दक्ष, वसिष्ठ आणि पुलस्त्य—हे दहा ऋषी. हे सर्व ब्रह्माच्या मनातून जन्मलेले, स्वयंभू, प्रभू आहेत; कारण ते सर्वोच्च ऋषी आहेत, म्हणून त्यांना ‘महर्षी’ म्हणतात. या प्रभूंचे पुत्र ऋषी आहेत; त्यांची नावे ऐका: काव्य, बृहस्पती, कश्यप आणि च्यवन. उतथ्य, वामदेव, अगस्त्य, कौशिक, कर्दम, वालखिल्य, विश्ववा आणि शक्तिवर्धन हेही त्यांचे पुत्र आहेत. हे सर्व ऋषी तपस्येने ऋषीपदाला पोहोचले; आता त्यांच्या पुत्रांची, ऋषिकांची नावे ऐका, जे गर्भातून जन्मले. वत्सर, नग्नहू, बलाढ्य भारद्वाज, दीर्घतमा, बृहद्वक्षा आणि शरद्वत हे ऋषिका. वाजीश्रवा, सुचिंत, शाव, पराशर, श्रुंगी, शंखपा आणि राजा वैश्रवण हेही त्यात आहेत. हे सर्व ऋषिका सत्याच्या जोरावर ऋषीपदाला पोहोचले; प्रभू, ऋषी आणि प्रसिद्ध ऋषिका. आता जे मंत्रकृता आहेत, त्यांची नावे ऐका: भृगु, कश्यप, प्रचेता, आत्मसंयमी दधीच. ऊर्ष, जमदग्नी, वेद, सारस्वत, आर्ष्टिषेण, च्यवन, वितहव्य आणि सवेदस. वेण्य, पृथु, दिवोदास, ब्रह्मवान, गृत्स, शौनक—हे एकूण एकोणवीस भृगुश्रेष्ठ, मंत्रकर्ते. अंगिरस, त्रित, भारद्वाज, लक्ष्मण, कृतवचा, गर्ग, स्मृति-संक्रिती. गुरुवित, मंधाता, अंबरीष, युवनाश्व, पुरुकुत्स, स्वश्रवस आणि सदस्यवान. अजमिध, अश्वहर्य, उत्कल, कवी, पृषदश्व, विरूप, काव्य आणि मुद्गल. उतथ्य, शरद्वंस, वाजीश्रवा, अपस्यौष, सुचित्ती आणि वामदेव. ऋषिज, बृहच्छुक्ल, दीर्घतमा, कक्षिवान—हे त्रेतीस अंगिरसश्रेष्ठ ऋषी म्हणून ओळखले जातात. हे सर्व मंत्रकर्ते आहेत; आता कश्यपांची नावे ऐका: कश्यप, सहवत्सर, नैध्रुव आणि नित्य. असित, देवल—हे सहा ब्रह्मवादिन आहेत; अत्री, अर्धस्वन, शावस्य आणि गविष्ठिर. कर्णक ऋषी, सिद्ध, आणि पूर्वतिथी. हे सहा महान ऋषी मंत्रकर्ते म्हणून ओळखले जातात; वसिष्ठ, शक्ती आणि तिसरे पराशर. त्यानंतर इंद्रसमान, पाचवे भारद्वसु; सहावे मित्रावरुण, सातवे कुंडिन. हे सातजण वसिष्ठ म्हणून, ब्रह्मवादिन म्हणून ओळखले जातात; विश्वामित्र (गाधीपुत्र), देवरात, बाळ. तसेच पंडित मधुच्छंद, दुसरे ऋषी, अघमर्षण, अष्टक, लोहित, भ्रातकील आणि मंबुधी. देवश्रव, देवरात, पुराण, धनंजय, तेजस्वी शिशिर आणि शालंकायन. हे तेरा कौशिकांतील ब्रह्मिष्ठ ऋषी आहेत; अगस्त्य, दृढद्युम्न आणि इंद्रबाहु. हे तीन अगस्त्यश्रेष्ठ ब्रह्मिष्ठ ऋषी; मनु वैवस्वत आणि राजा पुरूरवा, इला पुत्र. हे क्षत्रियांतील मंत्रवेत्ता; भलंदक, वसश्व आणि शंकिल—हे तीन. हे वैश्यांतील श्रेष्ठ मंत्रकर्ते; अशा प्रकारे एकूण ब्याण्णव ऋषी मंत्रांपासून वेगळे सांगितले गेले आहेत. ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य—ऋषींच्या पुत्रांची नावे ऐका; हे सर्व ऋषिकांचे पुत्र, विद्वान ऋषी म्हणून प्रसिद्ध आहेत. तेव्हा, सूतपुत्रा, मत्स्याने तारकासुर-वधाची कथा कशी सांगितली, आणि ती कथा नेमकी कधी घडली? तुझ्या मुखरूपी समुद्रातून आलेल्या या अमृतसमान कथांनी आम्हाला समाधान मिळत नाही; हे महाप्राज्ञ ऋषी, कृपया तुझ्या अंतःकरणातील कथा आम्हाला पुन्हा सांग.