या अगाध आणि दिव्य वर्णनात, सात द्वीपांच्या अद्भुत रचनेचे चित्र उलगडते. प्रथम द्वीपातील पर्वतांची ओळख अशी आहे—सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असलेला पहिला पर्वत “सुमना” नावाचा आहे. त्यानंतर मधला पर्वत पिवळसर रंगाचा आहे, आणि मग मडक्यांनी बनलेल्या पर्वताचे दर्शन घडते. तिसरा पर्वत “सर्वसुख” नावाने ओळखला जातो, जो दैवी औषधींनी समृद्ध आहे; त्याचबरोबर मधमाशांच्या पंखांसारखा सुवर्णमय पर्वतही आहे. पुढे एक अत्यंत भव्य आणि दिव्य असा “रोहित” नावाचा पर्वत आहे, ज्याचे शिखर अत्यंत शोभिवंत आहे. त्या प्रदेशातील भूमी अत्यंत सुखद, कुशल आणि मंगल आहे, जी सर्वांना आनंद व कल्याण देते. तिसरा “रोहित” पर्वत, ज्याला “रोहिण” असेही म्हणतात, रत्नांनी परिपूर्ण आहे आणि त्याचे रक्षण स्वयं इंद्र करतो. त्या ठिकाणी प्रजापती स्वतः उपस्थित राहून संतुष्ट असतात आणि सर्व व्यवस्था स्वतः करतात. तेथे ढग पाऊस पाडत नाहीत, ना तिथे इतरत्रसारखी थंडी किंवा उष्णता आहे. त्या तीन द्वीपांमध्ये ना जातिव्यवस्था आहे, ना आश्रम (जीवनातील अवस्थांचे) भेद; तेथे ग्रह, चंद्र, मत्सर, द्वेष किंवा भीती नाही. वनस्पती, पाणी आणि पर्वतांमधून वाहणारे झरे विपुल प्रमाणात आहेत; सहा रसांनी युक्त अन्न आपोआप उपलब्ध होते. त्या लोकांमध्ये ना उच्च-नीचतेचा भेद, ना लोभ किंवा मालकीचा भाव; सर्वजण आरोग्यदायी, बलवान आणि पूर्ण आनंदात आहेत. तेथील लोक तीस हजार वर्षे मानसिक परिपूर्णतेसह राहतात—आनंद, दीर्घायुष्य, सौंदर्य, पुण्य आणि राज्यसत्ता उपभोगतात. शाल्मलाच्या टोकांवर, या तीनही द्वीपांमध्ये हे मंगलमय आणि सुव्यवस्थित द्वीपांची मांडणी आहे. हे द्वीप पूर्णपणे गोलाकार, चाकासारखे आहे, आणि त्याभोवती सुरोडा नावाचा महासागर आहे, जो त्या द्वीपाच्या दुप्पट आकाराचा आहे. आता, मी सहाव्या द्वीपाचे—“गोमेदक”—वर्णन सांगतो. सुरोडा महासागराच्या बाहेर गोमेदक द्वीप आहे. हे द्वीप शाल्मलाच्या दुप्पट विस्ताराचे असून, त्यात दोन अद्भुत पर्वत आहेत. पहिला “सुमना” पर्वत नैसर्गिक अंजनाने बनलेला आहे; दुसरा “कुमुद” नावाचा पर्वत सर्व औषधी वनस्पतींनी भरलेला आहे. हा पर्वत शुद्ध सोन्याचा असून अतिशय पूजनीय आहे. गोमेदक द्वीपाभोवती गोड पाण्याचा सागर आहे. या सहाव्या महासागराचे क्षेत्र सुरोडाच्या दुप्पट आहे. या द्वीपात विशाल धातकी आणि कुमुद हे हव्या यांचे पुत्र आहेत. पहिला विभाग “सौमना” म्हणून ओळखला जातो, जो धातकी विभाग आहे; दुसरा विभाग “गोमेद” म्हणून सर्वसुखदायक आहे; नंतर “कुमुद” हा दुसरा विभाग येतो. हे दोन पर्वत गोलाकार आहेत, उर्वरित सर्व पर्वत उंच आहेत. या द्वीपाच्या पूर्वेस सुमना पर्वत उभा आहे, ज्याचा पाया पूर्वेकडून पश्चिमेकडे महासागरापर्यंत पसरलेला आहे; पश्चिमेकडील भागात कुमुद पर्वत आहे. या पर्वतांच्या पाया द्वारे तो प्रदेश दोन भागांत विभागला गेला आहे; द्वीपाचा दक्षिणेकडील भाग “धातकीखंड” म्हणून ओळखला जातो, तर उत्तरेकडील भागात उत्तम “कुमुद” विभाग आहे. हे दोन लोकवस्तीचे भाग गोमेदकच्या विस्ताराचे प्रतिनिधित्व करतात. यानंतर, मी सातवा आणि सर्वश्रेष्ठ द्वीप सांगतो—त्याच्या सभोवताली ऊसाच्या रसाचा महासागर आहे, जो गोमेदकाच्या दुप्पट आहे. या महासागराभोवती “पुष्कर” नावाचा द्वीप आहे, जो कमळांनी वेढलेला आहे. पुष्कर द्वीपाच्या पूर्व भागात “चित्रसानु” नावाचा भव्य, रंगीबेरंगी पर्वत आहे, जो रत्नांनी अलंकृत आणि दगडांच्या जाळ्यांनी बनलेला आहे. चित्रसानु पर्वत सत्तावीस हजार योजन गोलाकार प्रदेशात पसरलेला असून, चोवीस योजन उंच आहे. द्वीपाच्या पश्चिम भागात “मानस” पर्वत आहे, जो काठीच्या किनाऱ्याजवळ चंद्रासारखा उगवलेला आहे. हा पर्वत एकावन्न हजार पाचशे योजन उंच आहे; त्याचा पुत्र “महावीत” पश्चिम भागाचा रक्षक आहे. पूर्व भागातील पर्वत विभागही दोन भागांत विभागला गेला आहे; पुष्कर द्वीपाभोवती गोड पाण्याचा महासागर आहे, जो विस्तार आणि परिघात गोमेदकाच्या दुप्पट आहे. या प्रदेशात मानव तीस हजार वर्षे जगतात. त्यांचा हा सहजस्वभाव आहे—ते सदैव आरोग्यदायी, सुखी आणि मानसिक परिपूर्णतेला पोहोचलेले असतात. या तीनही द्वीपांमध्ये सर्वत्र आनंद, दीर्घायुष्य आणि सौंदर्य आहे; त्यांच्यात उच्च-नीचतेचा भेद नाही, सर्वजण सामर्थ्य आणि रूपाने समान आहेत. तेथे ना कोणी मारणारा, ना कोणी मारला जाणारा; ना मत्सर, द्वेष, भीती; ना लोभ, कपट, तिरस्कार किंवा मालकी. सत्य-असत्य, धर्म-अधर्म, जात-आश्रम, पशुपालन, व्यापार, शेती—यापैकी काहीच तेथे नाही. तीनही वेद, दंडशास्त्र, सेवा, शिक्षा—हेही तेथे नाही; ना पाऊस, ना नद्या, ना थंडी किंवा उष्णता. पर्वतांमधून झरे आणि पाण्याचे स्रोत आहेत; तेथील काळ उत्तरेकुरूच्या प्रमाणेच आहे. सर्वत्र काळ सुखद आहे, वृद्धत्वाचा त्रास नाही; धातकीखंड आणि महावीतमध्ये सृष्टी घडते. अशा रीतीने, सातही द्वीपांना सात महासागरांनी वेढले आहे; प्रत्येक द्वीपाभोवतीचा महासागर त्याच्या आकारासमान आहे. द्वीप आणि महासागरांचा हा परस्पर वाढता क्रम समजावा; एक महासागर दुसऱ्यात मिसळतो, म्हणून त्याला “समुद्र” असे नाव आहे. त्या प्रदेशात ऋषींनी सांगितल्याप्रमाणे ऋतू आहेत, आणि तिथे चार प्रकारचे जीव आहेत. ऋतू अत्यंत मनोहारी आहेत, आणि पावसाळा ऋषींनी वर्णिल्याप्रमाणे येतो. अशा प्रकारे, हे सातही द्वीप आणि महासागरांची दिव्य रचना या वर्णनातून प्रकट होते.