कुशद्वीपातील सात पर्वतांची माहिती दिल्यानंतर, मी आता त्यातील सात प्रदेशांची वर्णना करतो. कुमुद पर्वताचा प्रदेश ‘श्वेत’ म्हणून ओळखला जातो, आणि उन्नत पर्वताचा प्रदेश ‘लोहित’ नावाने प्रसिद्ध आहे. वेणुमंडलकाचा प्रदेशही त्याच नावाने ओळखला जातो; बलाहकाचा प्रदेश ‘जिमूत’ आहे, ज्याचे स्वतःचे वेगळे स्वरूप आहे. द्रोण पर्वताचा प्रदेश ‘हरिका’ म्हणून ओळखला जातो, आणि ‘लवण’ देखील पुन्हा स्मरणात येतो. कंकाचा प्रदेश ‘ककुन’ आहे, आणि त्याला ‘धृतिमत’ असेही म्हणतात. महिषाचा प्रदेश ‘महिष’ आणि ‘प्रभाकर’ म्हणून ओळखला जातो; ककुद्मिनचा प्रदेश ‘कपिल’ म्हणून प्रसिद्ध आहे. अशा प्रकारे, सात पर्वत आणि सात प्रदेश वेगवेगळे ओळखले गेले आहेत. त्यांच्यामध्ये वाहणाऱ्या नद्यांची माहिती घे. प्रत्येक प्रदेशात सात पवित्र नद्या स्मरणात आहेत; त्या सर्व नद्या दोन नावांनी ओळखल्या जातात आणि पवित्र जल म्हणून मानल्या जातात. ‘धूतपापा’ ही एक नदी आहे, आणि ‘योनि’ म्हणूनही ती स्मरणात येते; दुसरी नदी ‘सीता’ आहे, तिला ‘निशा’ असेही म्हणतात. तिसरी नदी ‘पवित्रा’ आहे, आणि ‘वितृष्णा’ देखील आहे; चौथी ‘ह्लादिनी’ आहे, आणि तिला ‘चंद्रभा’ असेही म्हणतात. पाचवी नदी ‘विद्युच्चा’ आहे, आणि ‘शुक्ला’ म्हणून ओळखली जाते; सहावी ‘पुंड्रा’ आहे, आणि ‘विभावरी’ म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. सातवी ‘महती’ आहे, तिला ‘धृति’ असेही म्हणतात. या नद्यांमधून शेकडो-हजारो अन्य नद्या उत्पन्न होतात, आणि त्या सर्व नद्या इंद्राच्या पावसाच्या दिशेने वाहतात. कुशद्वीपाची ही व्यवस्था सांगितली आहे. शाकद्वीपाचा विस्तार सांगितला गेला आहे, जो शाश्वत आहे; कुशद्वीप तुप आणि पाण्याच्या महासागराने वेढलेला आहे. हा द्वीप चंद्रासारखा सर्व बाजूंनी घेरलेला आहे; त्याचा विस्तार आणि परिघ दूधाच्या महासागरापेक्षा दुप्पट आहे. आता मी क्रौंचद्वीपाचे वर्णन करतो; त्याचा विस्तार कुशद्वीपाच्या दुप्पट आहे. क्रौंचद्वीप तुप आणि पाण्याच्या महासागराने पूर्णपणे, चाकाच्या कडा प्रमाणे, वेढलेला आहे. त्या द्वीपात प्रमुख पर्वत आहेत—‘देवन’ नावाचा पर्वत, त्याच्या पलीकडे ‘गोविंद’ पर्वत आहे. गोविंदाच्या पलीकडे ‘क्रौंच’ हा पहिला पर्वत आहे; त्याच्या पलीकडे ‘पावनक’ आणि त्यानंतर ‘अंधकारक’ पर्वत आहे. अंधकारकाच्या पलीकडे ‘देवावृत’ पर्वत आहे; आणि त्याच्या पलीकडे ‘पुंडरीक’ हा महान पर्वत आहे. क्रौंचद्वीपातील हे सात पर्वत रत्नांनी बनलेले आहेत; प्रत्येक पर्वताचा विस्तार मागील पर्वताच्या दुप्पट आहे. आता त्यातील प्रदेशांची नावे सांगतो—क्रौंच पर्वताचा प्रदेश ‘कुशल’ आहे, वामनाचा प्रदेश ‘मनोनुग’ आहे. मनोनुगाच्या पलीकडे ‘उष्ण’ हा तिसरा प्रदेश आहे; त्याच्या पलीकडे ‘पावनक’ आणि त्यानंतर ‘अंधकारक’ आहे. अंधकारकाच्या प्रदेशातून ‘मुनिदेश’ आहे, आणि त्याच्या पलीकडे ‘दुंदुभिस्वन’ प्रदेश आहे. तेथे लोक शुद्ध, बहुतेक गोरे, सिद्ध आणि चारणांसोबत मिश्रित आहेत; त्या प्रदेशांतून वाहणाऱ्या नद्या शुभ आहेत. त्या सात नद्या म्हणजे—गौरी, कुमुदवती, संध्या, रात्रि, मनोजवा, ख्याती, आणि पुंडरीका, तसेच गंगा—या सर्व सातfold स्मरणात आहेत. त्यांच्या काठावर आणि आसपास हजारो अन्य नद्या वाहतात; त्या नद्या भरपूर जलयुक्त आहेत. या प्रदेशांची सर्व माहिती, त्यांच्या उत्तराधिकारानुसार, शेकडो वर्षे सांगितली तरी पूर्णपणे वर्णन करता येणार नाही. तिथल्या जीवांच्या उत्पत्ती आणि नाशाबद्दल मी आता पुढे सांगतो—शाल्मली द्वीपाबद्दल ऐका. शाल्मली द्वीपाचा विस्तार क्रौंचद्वीपाच्या दुप्पट आहे, आणि तो दही आणि पाण्याच्या महासागराने वेढलेला आहे. तिथे वसाहती पुण्यशील आहेत; लोक फार दीर्घायुष्य जगतात, आणि तिथे कधीही दुष्काळ होत नाही, कारण ते पृथ्वीच्या शक्ती आणि ऊर्जेने संपन्न आहेत. पहिला पर्वत सूर्यसारखा तेजस्वी आहे, त्याचे नाव ‘सुमना’ आहे; मधला पर्वत पिवळा आहे, आणि त्यानंतर कुंभांनी बनलेला पर्वत आहे. ‘सर्वसुख’ नावाचा पर्वत दिव्य औषधींनी संपन्न आहे; आणि सुवर्णाचा पर्वत, मधमाशीच्या पंखांसारखा, तिथे आहे. तिथे ‘रोहित’ नावाचा महान आणि दिव्य पर्वत आहे, जो अत्यंत सुंदर आहे; त्या भूमीवर आनंद, कौशल्य आणि सुख-समृद्धी आहे. तिसरा रोहित, ‘रोहिण’ म्हणून प्रसिद्ध, तिथे अनेक रत्न आहेत, आणि इंद्र स्वतः त्यांचे रक्षण करतो. प्रजापती तिथे उपस्थित आणि प्रसन्न आहेत, आणि सर्व व्यवस्था स्वतःच करतात; तिथे ढग पाऊस पाडत नाहीत, आणि इतर ठिकाणांप्रमाणे थंडी किंवा उष्णता नाही. या तीन द्वीपांमध्ये जात किंवा आश्रमांची चर्चा नाही; ग्रह, चंद्र, मत्सर, हेवा किंवा भय नाही. तिथे वनस्पती, जल आणि पर्वतांचे झरे भरपूर आहेत; सहा रसांचे अन्न त्यांना आपोआप उपलब्ध होते. तिथे कुणी कमी किंवा जास्त नाही, लोभ किंवा मालकी नाही; लोक निरोगी, बलवान आणि पूर्ण आनंदात आहेत. ते तीस हजार वर्षे मानसिक सिद्धतेत स्थिर राहतात, आनंद, दीर्घायुष्य, सौंदर्य, पुण्य आणि राज्यसुख उपभोगतात. शाल्मलीच्या टोकावर, या तीन द्वीपांमध्ये, हे समजावे; शाल्मलीच्या टोकावरील द्वीपांची शुभ व्यवस्था अशी सांगितली आहे.