शाकद्वीपात सात महान नदी, ज्यांनी शिवाचे पवित्र जल वाहिले आहे, त्या अत्यंत पुण्यवान आहेत आणि प्रत्येक वर्षी शाकद्वीपातील सर्व लोकांना पोसतात. इंद्र जिथे पाऊस पाडतो, तिथे अनेक नद्या, उपनद्या आणि सरोवर, जलाने परिपूर्ण, त्या भूमीत पोहोचतात. त्या पवित्र आणि उत्कृष्ट नद्यांचे नाव आणि मोजमाप पूर्णपणे सांगता येत नाही. त्या भूमीतले लोक सतत आनंदी असतात; ते त्या नद्यांचे जल पितात, आणि ते शांत, निर्भय आणि खऱ्या अर्थाने पुण्यवान आहेत, असे वर्णन केले आहे. सात प्रसिद्ध भूमी, नव्या प्रदेशांसह, सुख, आराम आणि सुरक्षिततेने भरलेल्या आहेत; तिथे चार वर्ण आणि चार आश्रमांची प्रथा प्रस्थापित आहे. सर्व लोक आरोग्यवान आणि बलवान आहेत, मृत्यूपासून मुक्त; तिथे न घट आहे, न वाढ आहे. तिथे युगांची विभागणी नाही, जशी चार युगांत होते; तिथे काळ त्रेतायुगासारखा नैसर्गिकपणे पुढे जातो. शाकद्वीप आणि इतर पाच द्वीपांत, हे सर्वत्र जाणून घ्यावे; त्या प्रदेशानुसार काळ नैसर्गिक मानला जातो. तिथे कधीही वर्ण किंवा आश्रमांची गडबड झाली नाही, न धर्मापासून विचलन; लोक अखंड आनंदात राहतात. तिथे माया, लोभ, मत्सर किंवा द्वेष, किंवा कोणताही भय नाही; तिथे स्वभावाचा उलटफेर होत नाही—हेच त्यांचे नैसर्गिक स्वरूप आहे. तिथे काळ नाही, दंड किंवा दंडकर्ता नाही; धर्म जाणून, लोक एकमेकांचे रक्षण स्वतःच्या कर्तव्याने करतात. आता एक महान गोलाकार द्वीप, कुश नावाचा, नद्या, जल आणि ढगासारख्या पर्वतांनी वेढलेला आहे. तो सर्व प्रकारच्या खनिजांनी, रत्न आणि प्रवाळांनी सजलेला आहे, आणि विविध सुंदर, मनोहारी प्रदेशांनी शोभित आहे. तिथे सर्वत्र फुलझाडे आणि फळझाडे आहेत, संपत्ती आणि धान्याने भरलेला, सदैव फुलांनी आणि फळांनी आच्छादित, आणि सर्व प्रकारच्या मौल्यवान रत्नांनी वेढलेला आहे. कुश द्वीपाच्या सर्व बाजूंनी विविध प्रकारचे पाळीव आणि वन्य प्राणी आहेत; आता कुश द्वीपाबद्दल क्रमाने आणि संक्षिप्तपणे ऐका. तिसरा, म्हणजे कुश द्वीप, पूर्णपणे क्षीरसागराने वेढलेला आहे, त्याचे वर्णन आता मी पूर्णपणे सांगतो. तो द्वीप शाकद्वीपापेक्षा दुप्पट मोठा आहे; तिथेही सात पर्वत आहेत, जे रत्नांचे स्रोत म्हणून प्रसिद्ध आहेत. तिथे रत्नांनी संपन्न पर्वत आणि नद्या आहेत; त्यांची नावे ऐका. सर्व पर्वतांना दोन नावे आहेत, जसे शाकद्वीपात होते. पहिला पर्वत सूर्याप्रमाणे तेजस्वी आहे, त्याला कुमुद म्हणतात, आणि त्याचे दुसरे नाव विद्रुमोच्चय आहे. दुसरा पर्वत उन्नत नावाने प्रसिद्ध आहे, त्याचे शिखर सर्व धातूंनी बनलेले आहे आणि दगडांच्या समूहांनी आच्छादित आहे. त्याला हेमपर्वत म्हणतात, तोच महान पर्वत, ओरपिमेंटच्या शिखरांनी युक्त, द्वीपाला सर्व बाजूंनी वेढणारा आहे. तिसरा पर्वत बलाहक आहे, नैसर्गिक काजळाने बनलेला शिखर, त्याला द्युतिमान म्हणतात, तोच महान पर्वत. चौथा पर्वत द्रोण आहे, जिथे औषधी वनस्पती उगवतात, विशेषतः विशल्यकरणी आणि मृतसंजीवनी. तो पर्वत पुष्पवान म्हणून ओळखला जातो; त्यांच्यात पाचवा पर्वत कंक आहे, जो साराने भरलेला आहे. त्याला कुशेशय म्हणतात, तोच पृथ्वीला धारण करणारा पर्वत, दिव्य फुलांनी आणि फळांनी युक्त, आणि दिव्य औषधींसह आहे. सहावा पर्वत महिषा आहे, जो ढगासारखा आहे; त्याला हरि नावानेही ओळखतात. तिथे अग्नी, महिषा नावाने, वास करतो; सातवा पर्वत जलातून उत्पन्न झालेला आहे, त्याचे शिखर ककुद्मान म्हणून ओळखले जाते. मंदार हा शुभ पर्वत सर्व तत्त्वांनी बनलेला आहे; 'मंद' हे तत्त्व लपलेले उघड करते. तो जलाला विभागतो म्हणून त्याला मंदार म्हणतात; तिथे इंद्र स्वतः अनेक रत्नांचे रक्षण करतो. प्रजापतीला घेऊन, त्याने प्राण्यांना वाटले; त्यांच्यात अंतर्गत आधार दुहेरी आहे, असे सांगितले जाते. कुश द्वीपातील या सात पर्वतांचे वर्णन झाले; आता त्यांचे सात प्रदेश, प्रत्येक वेगळा, सांगतो. कुमुदाचा प्रदेश श्वेत आहे, आणि उन्नताचा प्रदेशही तसेच; उन्नताचा प्रदेश लोहित म्हणून ओळखला जातो. वेणुमंडळक असेही नाव आहे; बलाहकाचा प्रदेश जिमूत आहे, ज्याचे स्वतःचे स्वरूप आहे. द्रोणाचा प्रदेश हरिका आहे, आणि लवण पुन्हा स्मरणात आहे; कंकाचा प्रदेश ककुन आहे, आणि धृतिमत असेही त्याचे नाव आहे. महिषाचा प्रदेश महिषा आहे, आणि पुन्हा प्रभाकर; ककुद्मिनचा प्रदेश कपिला म्हणून प्रसिद्ध आहे. हेही सात प्रदेश आणि सात पर्वत, प्रत्येक वेगळा, असे वेगळे ओळखले जातात; तिथल्या नद्यांबद्दलही जाणून घ्या. तिथेही प्रत्येक प्रदेशात सात नद्या स्मरणात आहेत; सर्व नद्यांना दोन नावे आहेत आणि त्या सर्व पवित्र जल मानल्या जातात. धूतपापा ही एका नदीचे नाव आहे, आणि योनि पुन्हा स्मरणात आहे; सीता दुसरी आहे, आणि तिला निशा असेही म्हणतात. पवित्रा तिसरी आहे, आणि वितृष्णा दुसरे नाव; चौथी नदी ह्लादिनी आहे, आणि तिला चंद्रभा असेही ओळखले जाते. विद्युत्सा पाचवी आहे, आणि शुक्ला म्हणूनही ओळखली जाते; पुण्ड्रा सहावी आहे, आणि तिला विभावरी असेही नाव आहे. अशा प्रकारे शाकद्वीप आणि कुश द्वीपातील पुण्यभूमी, पर्वत, प्रदेश आणि पवित्र नद्या, त्यांच्या विविध रूपात, शाश्वत आनंद, धर्म आणि संपत्तीने भरलेल्या आहेत.