शुभ्र आणि सुगंधित फुलांनी नटलेला सोमक प्रदेश, ज्याला असित असेही ओळखले जाते, तोच हा सोमक प्रदेश आहे. त्या प्रदेशात अंबिकेचा मुख्य वावर आहे; तिने निर्माण केलेला मैनाक आणि क्षेमक हे तिचे क्षेत्र आहे. केसरी नावाचा पर्वत, ज्याला महाद्रुम किंवा धवा असेही म्हणतात, तो या विभागात आहे आणि या संपूर्ण प्रदेशाला विभ्राज असे म्हटले जाते. या द्वीपाची लांबी, रुंदी आणि परिघ जंबूद्वीपाप्रमाणेच आहे. मध्यभागी एक भव्य वृक्ष उभा आहे. या वृक्षाचे नाव शाक आहे आणि त्या वृक्षाशी लोकांचे अतूट नाते आहे. या लोकांमध्ये देव, गंधर्व, सिद्ध आणि चारण राहतात. हे सर्वजण त्या प्रदेशात मुक्तपणे विहार करतात आणि आनंदाने रमतात. या ठिकाणी चारही वर्णांचे लोक एकत्र नांदतात आणि सर्वत्र मंगलमय समाज आहे. त्या प्रदेशात सात नद्या आहेत, त्या सर्व समुद्राला मिळतात. प्रत्येक नदीचे दोन नावांनी स्मरण केले जाते आणि त्या सात नद्यांना गंगेचे स्वरूप आहे. सर्वप्रथम गंगेचे नाव सुकुमारी आहे, ती शिवाच्या पवित्र जलाने परिपूर्ण आहे; तिला मुनितप्ता असेही म्हणतात. दुसरी नदीही सुकुमारीच आहे, जी तपश्चर्येत पारंगत आहे. तिसरी नदी नंदा आहे, जी पवित्र करणारी आहे. चौथी नदी शिबिका, जिला द्वैतीय नावानेही ओळखले जाते, पाचवी इक्शू, त्याचप्रमाणे कुहू. सहावी वेणुका आणि अमृता, सातवी सुकृता आणि गभस्ती. या सातही पवित्र, शिवजलाने परिपूर्ण नद्या, शाकद्वीपातील सर्व लोकांचे पालन-पोषण दरवर्षी करतात. याखेरीज, इंद्राच्या कृपेने जिथे पाऊस पडतो, तिथे इतरही नद्या, प्रवाह आणि सरोवरे आहेत. त्या पवित्र आणि श्रेष्ठ नद्यांची नावे आणि मापे सांगणे अशक्य आहे. त्या प्रदेशातील लोक सदैव आनंदी असतात, त्या नद्यांचे जल पितात, शांत, निर्भय आणि धन्य अशा लोकांचे वर्णन केले गेले आहे. हे सातही प्रदेश, जे सर्वत्र सुख, समृद्धी आणि सुरक्षिततेने भरलेले आहेत, नवीन प्रदेशांसह, चारही वर्ण आणि आश्रम धर्मांचे पालन करतात. तिथे सर्व लोक निरोगी, बलवान आणि मृत्यूपासून मुक्त आहेत; तिथे न ह्रास आहे, न वृद्धी. चार युगांप्रमाणे तिथे काळाचे विभाजन नाही; तिथे काळ नेहमी त्रेतायुगासारखा असतो. शाकद्वीप आणि इतर पाच द्वीपांतही हाच नियम आहे—प्रदेशानुसार काळ नेहमी नैसर्गिक आहे. त्या लोकांमध्ये कधीही वर्ण किंवा आश्रम धर्माचा गोंधळ झाला नाही, किंवा धर्मापासून विचलन झाले नाही; सतत अखंड सुखाचा अनुभव त्यांनी घेतला. तिथे भ्रम, लोभ, मत्सर, द्वेष किंवा भीती नाही; स्वभावात कधीही बदल होत नाही—त्यांचा असा सहजभाव आहे. तिथे न काळ आहे, न दंड किंवा दंडाधिकारी; धर्म जाणून ते एकमेकांचे रक्षण स्वतःच्या कर्तव्यानुसार करतात. या प्रदेशाच्या पुढे एक भव्य गोलाकार द्वीप आहे, ज्याचे नाव कुशा आहे. हा द्वीप नद्या, जलाशय आणि ढगांसारख्या पर्वतांनी वेढलेला आहे. हा प्रदेश विविध प्रकारच्या खनिजांनी, रत्नांनी, प्रवाळांनी आणि सुंदर, विविध आकाराच्या रम्य प्रदेशांनी सजलेला आहे. सर्वत्र फुलांनी आणि फळांनी लगडलेली झाडे आहेत; संपत्ती आणि धान्य नेहमी मुबलक आहे, आणि सर्व बाजूंनी मौल्यवान रत्नांनी वेढलेला आहे. या द्वीपाभोवती सर्व प्रकारची पाळीव आणि वन्य प्राणी आहेत. आता मी कुशा द्वीपाची संक्षिप्त माहिती सांगतो. हा तिसरा द्वीप आहे, जो संपूर्णपणे क्षीरसागराने वेढलेला आहे. हा द्वीप शाकद्वीपाच्या दुप्पट विस्तीर्ण आहे. येथेही सात पर्वत आहेत, जे रत्नांचे स्रोत म्हणून प्रसिद्ध आहेत. या पर्वतांची आणि नद्यांची नावे मी सांगतो—सर्व पर्वतांना दोन नावे आहेत, जसे शाकद्वीपात होते. पहिला पर्वत, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, कुमुद नावाचा आहे, त्याला विद्रुमोच्चय असेही म्हणतात. दुसरा पर्वत उन्नत नावाचा, सर्व धातूंच्या शिखरांनी युक्त आणि खडकांनी व्यापलेला आहे. त्याला हेमपर्वत असेही म्हणतात, तो संपूर्ण द्वीपाला वेढून आहे. तिसरा पर्वत बलाहक, नैसर्गिक अंजनाचा शिखर असलेला, ज्याला द्युतिमान असेही नाव आहे. चौथा पर्वत द्रोण, जिथे औषधी वनस्पती, विशेषतः विशल्यकरणी व मृतसंजीवनी, उगवतात. हा पर्वत पुष्पवान या नावानेही ओळखला जातो. पाचवा पर्वत कंक, जो सारयुक्त आहे, त्याला कुशेशय असेही म्हणतात; हा पर्वत दिव्य फुलांनी, फळांनी व औषधींनी समृद्ध आहे. सहावा पर्वत महीषा, जो ढगासारखा दिसतो; त्याला हरि असेही म्हणतात. तिथे अग्नी वास करतो, ज्याला महीषा म्हणतात. सातवा पर्वत पाण्यातून जन्मलेला आहे; त्याच्या शिखराला ककुद्मान म्हणतात. मंदर पर्वत हा सर्व तत्त्वांनी बनलेला शुभ्र पर्वत आहे; 'मंद' हे लपलेले उघड करणारे तत्त्व आहे. पाण्याचे विभाजन करतो म्हणून त्याला मंदर असे म्हणतात. तिथे इंद्र स्वतः अनेक रत्ने राखतो. प्रजापतीला घेऊन, त्याने सर्व जीवांना विभागले; त्यापैकी अंतरंग आधार द्विगुण असल्याचे सांगितले जाते. अशा प्रकारे, या पवित्र प्रदेशांचे, पर्वतांचे, नद्यांचे आणि त्यातील दिव्य जीवनाचे वर्णन पुराणांत आले आहे—संपूर्ण सृष्टीचे मंगलमय, नित्य आनंदमय आणि धर्मनिष्ठ स्वरूप येथे प्रकट होते.