जewelांनी सजलेला शालमला पर्वत द्वीपांची सीमा ठरतो; त्याच्या पलीकडे अस्टू नावाचा महान रौप्य पर्वत आहे. तोच सोमका म्हणून ओळखला जातो, जिथे प्राचीन काळात देवांनी गरुडाच्या मदतीने आपली माता यासाठी अमृत घेतले होते. त्याच्या पुढे अंबिकेय, किंवा सुमना नावाचा पर्वत आहे; त्यावरच वराह अवताराने हिरण्याक्षाचा वध केला होता. अंबिकेयच्या पुढे तेजस्वी विभ्राज पर्वत आहे, जो सर्व औषधी वनस्पतींनी आच्छादित आहे आणि महान स्फटिक पर्वत म्हणून प्रसिद्ध आहे. त्यातून अग्नी प्रकट होतो म्हणून त्याला विभ्राज म्हणतात; तसेच येथे त्याला केशव असेही म्हणतात, कारण त्यातून वारा वाहतो. आता मी या पर्वतांच्या प्रदेशांचे वर्णन सांगतो, हे द्विजश्रेष्ठ, त्यांच्या नावांची योग्य क्रमाने माहिती घे. प्रत्येक प्रदेश पर्वताच्या नावावरच आहे; उदयाचा प्रदेश उदय म्हणतात आणि जलधाराचा प्रदेश प्रसिद्ध आहे. पहिला प्रदेश गतभय म्हणून ओळखला जातो; दुसरा जलधाराचा प्रदेश सुकुमार म्हणून स्मरणात आहे. पुढील प्रदेश शैशिर आहे; नारदाचा प्रदेश कौमार आणि सुखोदय असेही म्हणतात. श्याम पर्वताचा प्रदेश अनीचक आहे; ऋषींनी तो शुभ आनंदक म्हणूनही घोषित केला आहे. फुलांनी समृद्ध सोमका पर्वताचा शुभ प्रदेश, असिता म्हणूनही ओळखला जातो; तोच सोमका प्रदेश आहे. अंबिका पर्वताचा प्रदेश मैनाक आणि क्षेमक आहे, हे तिने निर्माण केले; केसरा पर्वत महाद्रुम किंवा धव म्हणून ओळखला जातो; तोच विभ्राज प्रदेश आहे. जंबूद्वीपाच्या प्रमाणावर द्वीपाचा घेर, लांबी आणि रुंदी मोजली जाते; त्याच्या मध्यभागी एक महान वृक्ष आहे. त्या ठिकाणी शाका नावाचा महान वृक्ष आहे, आणि त्याच्या लोकांचा त्याच्याशी घनिष्ठ संबंध आहे; तेथे देव, गंधर्व, सिद्ध आणि चारण लोक राहतात. हे लोक त्या प्रदेशात मुक्तपणे फिरतात आणि आनंद घेतात, सर्वांच्या सहवासात दृश्यमान आहेत; त्या ठिकाणी चार वर्णांची संपन्न समाज आहेत. त्या प्रदेशात सात नद्या आहेत, प्रत्येक समुद्राकडे वाहते; सर्वांना दोन नाव आहेत, आणि सातगंगा म्हणून स्मरणात आहेत. पहिली गंगा सुकुमारी आहे, शुभ आणि शिवाच्या जलांनी युक्त; तिला मुनितप्ताही म्हणतात. सुकुमारी, तपश्चर्येत पारंगत, दुसरी आहे; तिसरी नंदा, शुद्ध करणारी आहे. चौथी शिबिका आहे, आणि ती दोन नावांनी स्मरणात आहे; पाचवी इक्षू आहे, तसेच कुहू. वेणुका आणि अमृता सहावी आहेत; सुकृता आणि गभस्ती सातवी आहेत. या सात नद्या, शिवाच्या जलांनी युक्त, शाकद्वीपातील सर्व लोकांना वर्षभर पोसतात. इतर नद्या, प्रवाह आणि सरोवरे, जलाने समृद्ध, इंद्राने पाऊस पाडला की तेथे पोहोचतात. त्या पवित्र आणि उत्कृष्ट नद्यांची नावे आणि माप पूर्णपणे सांगता येत नाही. त्या प्रदेशातील लोक नेहमी आनंदी असतात, त्या नद्यांचे पाणी पितात; ते शांत, निर्भय आणि भाग्यवान आहेत. हे सात प्रदेश प्रसिद्ध आहेत, सुख, संपन्नता आणि सुरक्षिततेने भरलेले आहेत, नवीन प्रदेशांसह, आणि चार वर्ण व आश्रमधर्माने स्थिर आहेत. ते सर्व निरोगी आणि बलवान आहेत, मृत्यूपासून मुक्त; त्यांच्यात न वाढ, न घट. तिथे युगांची विभागणी नाही, जशी चार युगांत होते; तिथे काळ त्रेतायुगासारखा आहे. शाकद्वीप आणि इतर पाच द्वीपांत, हे सर्वत्र जाणून घ्या; प्रदेशानुसार काळ नैसर्गिक आहे. त्यांच्यात कधीच वर्ण किंवा आश्रमांची गडबड झाली नाही, न धर्माचा भंग; लोकांना अखंड आनंद मिळाला. त्यांच्यात न भ्रम, न लोभ, न मत्सर, न द्वेष, न भय; स्वभावाचा उलटफेर नव्हता—त्यांचा स्वभावच तसा होता. त्यांच्यासाठी काळ नव्हता, न दंड किंवा दंडकर्ता; धर्म जाणून, प्रत्येकजण स्वतःच्या कर्तव्याने एकमेकांचे रक्षण करतो. एक महान गोलाकार प्रदेश आहे, कुशा नावाचा, जो नद्या, जल आणि मेघासारख्या पर्वतांनी वेढलेला आहे. तो सर्व प्रकारच्या खनिजांनी अलंकृत आहे, रत्न, प्रवाळ आणि अन्य सुंदर, विविध आकारांच्या, रम्य प्रदेशांनी सजलेला आहे. तो सर्वत्र फुलांनी आणि फळांनी युक्त वृक्षांनी भरलेला आहे, संपत्ती आणि धान्याने समृद्ध, नेहमी फुलाफळांनी आच्छादित, आणि सर्व रत्नांनी वेढलेला आहे. तो सर्व बाजूंनी सर्व प्रकारच्या जनावरांनी, पाळीव आणि वन्य, वेढलेला आहे; आता कुशा द्वीपाबद्दल क्रमाने आणि संक्षिप्तपणे ऐका. आता मी तिसऱ्या, कुशा द्वीपाचे पूर्ण वर्णन करतो, जो दूधाच्या समुद्राने पूर्णपणे वेढलेला आहे. तो शाका द्वीपापेक्षा दोन पट मोठा आहे; तिथेही सात पर्वत आहेत, जे रत्नांचे स्रोत म्हणून ओळखले जातात. तिथे रत्नांनी युक्त पर्वत आणि नद्या आहेत; त्यांची नावे ऐका. सर्वांना दोन नावे आहेत, शाका द्वीपाप्रमाणेच. पहिला पर्वत, सूर्याप्रमाणे चमकणारा, कुमुद आहे, आणि विद्रुमोच्चय म्हणूनही ओळखला जातो, तोच महान पर्वत. दुसरा पर्वत, प्रसिद्ध उन्नत, सर्व धातूंच्या शिखरांनी युक्त आणि दगडी शिलांनी आच्छादित आहे.