दक्षिण समुद्राच्या दिशेने, चक्र आणि मैनाक या दोन पर्वतांमध्ये, आकाशात उभे असलेले हे महान पर्वत विस्तारलेले आहेत. त्या प्रदेशात, संहारक नावाचा अग्नि त्या पाण्याचे पान करतो; समुद्रात वसणारा अग्नि म्हणजे और्व, जो वडवामुख म्हणून ओळखला जातो. या चारही पर्वतांचा विस्तार खारट समुद्रात आहे; जेव्हा चंद्राच्या कला कमी होत होत्या, तेव्हा पूर्वी इंद्राच्या भीतीने हे पर्वत असे स्थिर झाले. या पर्वतांमध्ये, चंद्राच्या वाढत्या आणि कमी होत असताना त्यांचे पाण्यात बुडणे दिसून येते; हेच भारत प्रदेशाचे विभाग आहेत, ज्याप्रमाणे वर्णन केले आहे. काही पर्वत येथे आढळतात, तर काही इतरत्र; प्रत्येक प्रदेशात त्यांच्या गुणधर्मांनुसार पर्जन्य वाढत जातो. त्या प्रदेशांमध्ये, जीवांना अंशतः आरोग्य, दीर्घायुष्य, धर्म, काम आणि संपत्ती प्राप्त होते. विविध प्रकारची सजीव सृष्टी या सर्व प्रदेशात वास करते; अशा प्रकारे हे संपूर्ण जग, ही पृथ्वी स्थिर आणि पोषित राहते. आता मी शाकद्वीपाविषयी निश्चित माहिती सांगतो; हे द्विजश्रेष्ठा, जसे येथे आहे तसे मी शाकद्वीपाचे वर्णन करतो, ऐका. शाकद्वीपाचा विस्तार जांबूद्वीपाच्या दुप्पट आहे; आणि त्याचा परिघ, सर्व बाजूंनी, विस्ताराच्या तिप्पट आहे. हा खारट समुद्र त्या द्वीपाने वेढलेला आहे; तेथील लोक धर्मनिष्ठ आहेत आणि त्यांना मृत्यू फार उशिरा येतो. तिथे कधीही दुष्काळ पडत नाही, कारण भूमी तेजस्वी आणि संपन्न आहे; आणि तिथेही सात तेजस्वी, रत्नांनी अलंकृत पर्वत आहेत. शाकद्वीपात व इतर द्वीपांमध्ये प्रत्येकी सात पर्वत आहेत; त्यातील तीन सरळ आणि दीर्घ, प्रत्येक दिशेला प्रदेशाचे पर्वत म्हणून आहेत. महान स्मशानभूमी, ज्या रत्नाकर वगैरे नावांनी ओळखल्या जातात, त्या उंच पर्वतांसारख्या सर्व दिशांना पसरलेल्या आहेत. दोन्ही बाजूंना, खारट व दूधाचे समुद्र खोल आहेत; आता मी शाकद्वीपातील सात दिव्य महान पर्वतांचे वर्णन करतो. सर्वप्रथम मेरू पर्वत आहे, जो देव, ऋषी आणि गंधर्वांनी वेढलेला आहे; पूर्वेकडे, उदय नावाचा सुवर्णमय पर्वत आहे. तिथे पर्जन्यासाठी मेघ निर्माण होतात आणि पसरतात; त्यापलीकडे विशाल, जलसंपन्न महान पर्वत उभा आहे. त्यास चंद्र पर्वत म्हणतात, जो सर्व औषधी वनस्पतींनी युक्त आहे; त्यावरून इंद्र नेहमीच श्रेष्ठ जल घेतो. तिथे नारद नावाचा भीषण पर्वत आहे, जो चढण्यासाठी कठीण आहे; त्यावर नारद आणि पर्वत हे पर्वत प्रथम प्रकट झाले. त्यापलीकडे विस्तीर्ण, काळ्या रंगाचा श्याम नावाचा महान पर्वत आहे, जिथे, असे म्हणतात, लोकांना प्रथम काळा वर्ण प्राप्त झाला. तोच पर्वत डुंदुभी म्हणून ओळखला जातो, जो श्याम पर्वतासारखा आहे; प्राचीन काळी तिथे देवांनी मृत्यू व ध्वनीचे नगारे वाजवले. शालमला, रत्नमाळेने बनलेला, विभागणारा पर्वत आहे; त्यापलीकडे असतु नावाचा महान रौप्य पर्वत आहे. त्यास सोमक म्हणतात, जिथे प्राचीन काळी देवांनी, त्यांच्या मातेसाठी, गरुडाच्या सहाय्याने अमृत ग्रहण केले. त्यापलीकडे आंबिकेय नावाचा पर्वत आहे, ज्याला सुमना असेही म्हणतात; त्या पर्वतावर वराहावताराने हिरण्याक्षाचा वध केला. आंबिकेयच्या पलीकडे तेजस्वी, सर्व औषधी वनस्पतींनी आच्छादित, विभ्राज नावाचा महान स्फटिक पर्वत आहे. तिथून अग्नि प्रकट होतो म्हणून त्याला विभ्राज म्हणतात; त्याला केशव असेही म्हणतात, कारण तिथून वारा वाहतो. आता मी या पर्वतांच्या प्रदेशांचे वर्णन करतो, हे द्विजश्रेष्ठा, त्यांची नावे योग्य क्रमाने ऐका. या प्रदेशांना पर्वतांच्या नावावरूनच ओळखले जाते; उदय पर्वताचा प्रदेश उदयच म्हणतात, जलधाराचा प्रदेश प्रसिद्ध आहे. पहिला प्रदेश गतमभय म्हणून ओळखला जातो; दुसरा, जलधाराचा, सुकुमार नावाने स्मरणात आहे. पुढचा शैशिर नावाचा आहे, हेच त्याचे नाव; नारदाचा प्रदेश कौमार आणि सुखोदय असे ओळखले जाते. श्याम पर्वताचा प्रदेश अनिचक म्हणून ओळखला जातो; ऋषींनी त्याचे शुभ नाव आनंदक असेही सांगितले आहे. सोमकाचा शुभ, पुष्पसमृद्ध प्रदेश असित नावानेही ओळखला जातो; हा प्रदेश सोमक नावानेच प्रसिद्ध आहे. आंबिका पर्वताचा प्रदेश मैनाक व क्षेमक असेही ओळखला जातो, हे तिच्यामुळे निर्माण झाले; केसर पर्वत महाद्रुम किंवा धव म्हणून स्मरणात आहे; हा प्रदेश विभ्राज नावाने ओळखला जातो. या द्वीपाचा परिघ, लांबी व रुंदी जांबूद्वीपाच्या प्रमाणे मोजली जाते; त्याच्या मध्यभागी एक महान वृक्ष उभा आहे. तो वृक्ष शाक नावाचा आहे आणि त्या लोकांचे त्याच्याशी अतिशय निकटचे नाते आहे; तिथे देव, गंधर्व, सिद्ध आणि चारण यांचाही वास आहे. हे सर्व एकत्र फिरतात, रमण करतात आणि तेथे एकत्र दिसतात; त्या ठिकाणी सर्व चार वर्ण असलेली पुण्यशाली समाजे आहेत. त्या प्रदेशात सात नद्या आहेत, प्रत्येक समुद्राकडे वाहते; सर्व नद्यांना दोन नावे आहेत, आणि त्या सात गंगा म्हणून प्रसिद्ध आहेत. पहिली गंगा सुकुमारी, शुभ आणि शिवाच्या पाण्याने युक्त आहे; तिला मुनितप्ता असेही नाव आहे. सुकुमारी, तपश्चर्येत सिद्ध, दुसरी नदी आहे; नंदा, शुद्ध करणारी, तिसरी म्हणून सांगितली आहे. शिबिका चौथी असून, तिलाही दोन नावे आहेत; इक्षू पाचवी आहे, तसेच कुहू. वेणुका आणि अमृता सहाव्या म्हणून ओळखल्या जातात; सुकृता आणि गभस्ती सातव्या म्हणून घोषित केल्या आहेत. अशा प्रकारे, हे संपूर्ण शाकद्वीप, त्याचे पर्वत, प्रदेश, वृक्ष, समाज आणि नद्या, यांचे दिव्य आणि विस्तृत स्वरूप आहे, ज्यामुळे ही भूमी सतत संपन्न आणि पवित्र राहते.