राजर्षी, इंद्रासारखी शौर्य लाभलेला, एक अद्भुत स्वप्न पाहतो. त्या स्वप्नात त्याने देवाधिदेवांचा संकेत पाहिला. पहाट होताच, त्याने विधिपूर्वक स्नान केले, आपली इंद्रिये संयमित ठेवली. आपले ध्येय साध्य करून, त्याने आपल्या इच्छेप्रमाणे जनार्दनाची भक्तिपूर्वक पूजा केली. त्यानंतर त्याला प्रत्यक्ष अत्री ऋषी, तपश्चर्येचा खजिना, भेटले. राजाने धर्मनिष्ठतेने आपल्या स्वप्नात आलेल्या देवाधिदेव विषयी अत्रींना सांगितले. त्यावर त्याने देवतांचे वचन ऐकले, "हे राजन, आता अधिक विचार करण्याची गरज नाही; तुला जनार्दन, देवाधिदेव, यांची कृपा लाभली आहे." राजाने देवांची विधिपूर्वक पूजा केली, अग्नीत आहुती दिली आणि केशवाने दिलेल्या वरामुळे सर्व इच्छित फल प्राप्त केले. त्या आश्रमाच्या उत्तरेस, त्रिपुरासुराचा शत्रू जिथे वावरतो, तिथे एक अद्भुत पर्वत आहे. विविध रत्नांनी आणि इच्छापूर्ती वृक्षांनी सजलेला तो पर्वत, हिमालयाच्या मध्ये, आपल्या पाठीवर कैलास नावाचा प्रसिद्ध पर्वत धारण करतो. तिथेच यक्षांचा अधिपती कुबेर आणि गुह्यकांचा वास आहे. अलका नगरीचा राजा, अप्सरांच्या विघ्नाशिवाय, तिथे आनंदाने वावरतो. कैलासाच्या पायथ्याशी पवित्र, शुद्ध आणि शीतल जल उगम पावते. तिथेच मांडोदक नावाचे दूध-दहीसारखे शुभ्र जल असलेले सरोवर आहे, आणि त्यातून दिव्य व मंगलमय मंदाकिनी नदी वाहते. त्या नदीच्या काठी दिव्य नंदन नावाचे महान वन आहे. कैलासाच्या ईशान्येस दिव्य सौरगंधिक पर्वत आहे. तिथे सर्व धातूंनी बनलेला तेजस्वी सुवेल पर्वत आहे आणि समोरच चंद्रप्रभ नावाचा, रत्नासारखा शुभ्र झळाळणारा पर्वत आहे. त्याच्याजवळ प्रसिद्ध आणि दिव्य अचछोद सरोवर आहे, ज्यातून शुद्ध आणि मंगलमय अचछोदका नदी वाहते. त्या काठी चैत्ररथ नावाचे दिव्य आणि महान वन आहे. त्या पर्वतावर मणिभद्र यक्ष आपल्या सेवकांसह वास करतो. तो पराक्रमी यक्षांचा सेनापती, गुह्यकांनी वेढलेला, तिथे वास करतो. तिथेच मंदाकिनी नदीचे शुद्ध आणि पवित्र जल वाहते. पृथ्वीच्या मध्यभागी, जिथे महासागर प्रवेश करतो, कैलासाच्या आग्नेयीस सर्व औषधींनी युक्त शिव पर्वत आहे. तिथेच सुवेल पर्वत सिंदूराने बनलेला आहे आणि समोरच सूर्यप्रभ नावाचा, सुवर्णशिखरांनी लाल रंगाचा महान पर्वत आहे. त्या पायथ्याशी महान आणि दिव्य लाल सरोवर आहे, आणि त्यातून पवित्र आणि बलशाली लौहित्य नदी उगम पावते. त्या काठी दिव्य आणि दुःखरहित महान वन आहे. त्या पर्वतावर संयमी मणिधर यक्ष वास करतो, त्याच्या सभोवती नम्र आणि सद्गुणी गुह्यकांचा समूह आहे. कैलासाच्या वायव्येस ककुद्मान नावाचा औषधींनी संपन्न पर्वत आहे. ककुद्मान पर्वतावर रुद्राचा उगम आणि ककुद्मिनचा जन्म झाला. तिथे अंजन नावाचा पर्वत आणि त्रिककुड नावाचा तीन शिखरांचा पर्वत आहे. तिथेच सर्व तत्त्वांनी बनलेला, विद्युल्लतेसारखा तेजस्वी महान पर्वत आहे. त्याच्या पायथ्याशी विशाल आणि दिव्य मानस सरोवर आहे, जिथे सिद्ध पुरुष वावरतात. त्यातून पवित्र सरयू नदी उगम पावते, जी जगांना पावन करणारी आहे. त्या काठी वैभ्राज नावाचे प्रसिद्ध आणि दिव्य वन आहे. तिथे ब्रह्मधाता नावाचा बलशाली, संयमी राक्षस राहतो. तो प्रहेतिताचा पुत्र आणि कुबेराचा सेवक असून, त्याच्यात अमाप शक्ती आहे. कैलासाच्या पश्चिमेस सर्व औषधींनी युक्त, सुवर्णशिलांनी सजलेला, वरुण नावाचा दिव्य पर्वत आहे. तो भवानंद आणि तेजस्वी आहे, त्याच्या शुद्ध सुवर्णाच्या शिलांनी आणि चमकदार धातूंनी तो झळाळतो. शेकडो तेजस्वी सुवर्णशिखरांनी, आकाशाला भेदणारा, तो महान आणि दिव्य शृंगवान पर्वत उभा आहे. त्या पर्वतावर पर्वतराज धूम्रलोहित वास करतो. त्याच्या पायथ्याशी शैलोदा नावाचे सरोवर आहे. त्या सरोवरातून पवित्र आणि शुभ्र शैलोदका नदी वाहते. त्या दोन पर्वतांच्या मध्ये, चक्षुषी नदी पश्चिम समुद्राकडे जाते. कैलासाच्या उत्तरेस सर्व औषधींनी युक्त, समोरच शुभ्र हिंगुळाने बनलेला पर्वत आहे. तेथे हिरण्यशृंग नावाचा महान आणि दिव्य पर्वत आहे, जो अद्भुत औषधींनी संपन्न आहे. त्याच्या पायथ्याशी सुवर्णकणांनी युक्त विशाल आणि दिव्य सरोवर आहे. तिथेच रमणीय बिंदुसर सरोवर आहे, जिथे गंगेच्या प्राप्तीसाठी राजा भगीरथ अनेक वर्षे तपस्या करत होता. माझ्या पूर्वजांची हाडे गंगेच्या प्रवाहाने धुतली गेली आणि त्यामुळे ते स्वर्गास गेले; तिथेच त्रिपथगा देवी प्रथम अवतरली. सोमाच्या पायथ्याशी ती जन्मली आणि तिने स्वतःला सात प्रवाहांमध्ये विभागले. तिथे रत्नांच्या यज्ञस्तंभांची आणि सुवर्णमंडपांची देवालये आहेत. तिथे, इंद्राने देवगणांसह यज्ञ करून सिद्धी प्राप्त केली. तिथेच छायापथ आणि तारांचा मंडल आहे. रात्री, तिथे तेजस्वी त्रिपथगा देवी दिसते; आकाश व स्वर्ग पार करून ती पृथ्वीवर अवतरली. ती भवानंदाच्या सर्वोच्च भागावर पडली, योगशक्तीने तिला रोखले गेले; तिच्या काही थेंबांनी, क्रोधाने पृथ्वीवर पडून अनेक सरोवरे निर्माण झाली, म्हणून त्याला बिंदुसर म्हणतात. तेव्हा, भवानंदाच्या कोपामुळे ती अचानक अडवली गेली. देवीच्या उद्देशाची आणि तिच्या कठोर भूमिकेची जाणीव होताच, मी त्या प्रवाहासह शंकराला घेऊन अधोलोकात प्रवेश केला. मग, तिच्या गर्वाचा भान येताच, शंकर कोपावला आणि नदीला आपल्या अंगातून अदृश्य करण्याचा निर्धार केला. त्याच वेळी, समोर उभ्या असलेल्या राजाला, ज्याचे शरीर अशक्त, नसांचे जाळे स्पष्ट, आणि उपासाने इंद्रिये व्याकुळ, असे पाहून...