यमुना आणि तपती पुन्हा त्यांच्या मूळ स्वरूपात, नद्या बनल्या; विष्टीही, अत्यंत भयानक स्वरूपाचा, कालाच्या रूपात स्थिर राहिला. विवस्वताचा पुत्र मनू, अत्यंत बलवान आणि धर्मशील, याला दहा शक्तिशाली पुत्र होते. त्यातील पहिला पुत्र इला, हा पुत्र प्राप्तीच्या यज्ञातून जन्माला आला होता. इक्ष्वाकू, कुशनाभ, अरिष्ट, धृष्ट, नरिष्यंत, करूष, शर्याती, पृषध्र, आणि नाभाग—हे सर्व मनूचे दिव्य आणि शक्तिमान पुत्र होते. मनूने, धर्मनिष्ठ राजा, आपल्या ज्येष्ठ पुत्राला, इला याला राजगादीवर बसवले आणि नंतर पुन्हा महान इंद्रवनात तपस्येसाठी निघून गेला. इला, दिशांची विजय मिळवण्यासाठी, पृथ्वीवर सर्व महाद्वीपांवर भ्रमण करू लागला, सर्व भूमिपतींना अधीन करून. एकदा तो शुभ्र अश्वांनी ओढलेल्या रथावरून, इच्छापूर्ण झाडांनी आणि वेलांनी भरलेल्या, शिवाच्या पवित्र शरवण वनात गेला. त्या वनात, चंद्रकोर धारण केलेला, देवांचा अधिपती शंभू आनंद घेतो; तेथे पूर्वी शरवणात उमासोबत एक व्रत केले गेले होते—जो पुरुष त्या वनात प्रवेश करेल, तो संपूर्ण दहा योजन क्षेत्रात स्त्री बनेल. या व्रताची माहिती नसलेल्या राजा इला ने शरवणात प्रवेश केला आणि तिथेच, त्याचा पुरुषत्व नष्ट होऊन तो स्त्री बनला. त्याचे सर्व पुरुषत्व हरपले; आश्चर्यचकित होऊन, राजा स्त्रीच्या रूपात बदलला—उंच आणि गोल स्तन, उंच कंबर आणि जांघा, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांनी, पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा, मोहक आणि आकर्षक दृष्टि, खांद्यापासून उंच आणि लांब हात, काळे कुरळे केस, सुंदर दात, मृदू आणि गंभीर वाणी. तिचा वर्ण काहीसा सावळा आणि काहीसा उजळ, हंस किंवा गजराजासारखी चाल, धनुष्याकार भुवया, तांबूस नख असलेल्या बोटा, सुंदर आणि सडपातळ शरीर. ती त्या वनात भटकताना विचार करू लागली—माझा पिता किंवा भाऊ कोण? येथे माझी माता कोण? मला कोणाला पत्नी म्हणून दिले आहे? मी पृथ्वीवर किती काळ राहीन? या विचारांत असताना, सोमाचा पुत्र बुध तिला आणि तिच्या सखींसोबत पाहतो. इला, सौंदर्याने मंत्रमुग्ध, तेजस्वी रूपात, बुधला आकर्षित झाली; बुध तिच्या प्रेमात पडला आणि तिला जिंकण्यासाठी प्रयत्न करू लागला. बुध, सुंदर रूपात, दंड, कमंडलू आणि पुस्तक घेऊन, अनेक बांबूपासून बनवलेल्या पवित्र धाग्यांनी सजलेला, द्विजाच्या रूपात, जटा बांधलेला, ब्रह्मा, कानात कुंडले, योग्य शिष्यांसह—जे इंधन, फुले, कुश आणि जल घेऊन होते—शरवणात शोध घेत होता. तो इला ला हाक न देता, वनाच्या बाहेर झाडांमध्ये लपून राहिला. अचानक, थोडा संतप्त होऊन, तिला म्हणाला—"तू अग्नीसेवा सोडून माझ्या घरातून कुठे गेलीस? हे तुझे विश्रांतीचे वेळ आहे, आता संपत आहे; ये, ये, विस्तीर्ण कंबर असलेल्या स्त्री, तू व्याकुळ का आहेस, कोणत्या कारणासाठी?" "हे संध्याकाळचे मनोरंजनाचे वेळ आहे; उट लावून, माझे घर फुलांनी सजव." इला उत्तरली—"हे तपस्वी, मला काहीही माहित नाही; तू माझा पती, माझी वंशावळ, हे सर्व सांग, हे निष्पाप." बुध त्या सडपातळ स्त्रीला म्हणाला—"इला, तू तेजस्वी आहेस; मी कामुक, बुध नावाने प्रसिद्ध, अनेक कलांमध्ये पारंगत आहे." "मी उच्च वंशात जन्मलो, माझा पिता ब्राह्मणांमध्ये श्रेष्ठ आहे." हे ऐकून इला बुधच्या घरात प्रवेशली. ते घर रत्नांच्या स्तंभांनी सजलेले, दिव्य मायेमुळे अद्भुत बांधलेले होते. इला, आपला हेतू साध्य करून, त्या राजवाड्यात आनंदाने राहू लागली. "वा! माझे आणि पतीचे आचरण, सौंदर्य, संपत्ती, वंश—किती अद्वितीय! किती श्रेष्ठ मोहिनी!" इला दीर्घ काळ बुधसोबत, सर्व सुखांनी परिपूर्ण घरात, इंद्राच्या राजवाड्यासारखे आनंद घेत होती. नंतर, मनूच्या वंशज, इक्ष्वाकूच्या नेतृत्वाखाली, राजा शोधायला शरवणात गेले. तेथे सर्वांनी एक घोडी पाहिली, तिचे शरीर रत्नांच्या रथाच्या किरणांनी उजळलेले, अद्वितीय सौंदर्याची. त्यांनी रथ ओळखला—"हे चंद्रप्रभा नावाचे घोडे, त्या महान आत्म्याचे आहे." "हे उत्कृष्ट घोडे घोडी कसे बनले, आणि कोणत्या कारणासाठी?" त्यांनी मैत्रावरुणी, पुरोहिताला विचारले. "हे अद्भुत घडले आहे, सांग, योगविद्येत पारंगत असलेल्या श्रेष्ठा." वसिष्ठ, ध्यानाच्या डोळ्यांनी सर्व पाहून, उत्तर दिले—"पूर्वी शरवणात शिवाच्या प्रिय उमाने व्रत घेतले होते—जो पुरुष येथे येईल, तो स्त्री बनेल." "हे घोडेही, राजासोबत स्त्री झाले, पण पुन्हा पुरुष बनेल, जसे तो धनाचा अधिपतीसारखा आहे." "त्याचप्रमाणे, पिनाकी (शिव) ची पूजा करून प्रयत्न करावा लागेल." मग मनूचे पुत्र महेश्वराच्या निवासस्थानी गेले. त्यांनी पार्वती आणि परमेश्वराची विविध स्तोत्रांनी स्तुती केली. दोघे म्हणाले—"हे व्रत मोडता येणार नाही, पण आता—" "इक्ष्वाकूच्या अश्वमेधातून जो फल मिळेल, तो दोघांना दिला जाईल. मग पराक्रमी किम्पुरुष नक्कीच पुरुष बनेल." सहमत होऊन, वैवस्वताचे पुत्र निघून गेले. इक्ष्वाकूच्या अश्वमेधामुळे, किम्पुरुष चेला बनला. एक महिना तो पुरुष होता; दुसऱ्या महिन्यात, स्त्री. बुधच्या घरात राहून, नील गर्भवती झाली.