राजा पुरूरवा आपल्या प्रवासात पुढे जात असताना, त्याने अत्यंत मोहक अशा ऐरावती नावाच्या नदीचे दर्शन घेतले. ही नदी हिमालय पर्वतावरून उत्पन्न झालेली, तिच्या प्रचंड प्रवाहांतून वाहणारे पाणी हिमशिखराच्या किरणांइतके शीतल होते. त्या पाण्यातील सुवर्णछटा इतकी तेजस्वी होती की, ती हिमालयाच्या शुभ्रतेला स्पर्धा देत होती. राजाने पुढे पवित्र, दैवी आणि मंगल अशी हेमावती नदी पाहिली, जिथे नेहमीच गंधर्व येत आणि इंद्र स्वतः तिची सेवा करत असे. सर्वत्र तिचे सौंदर्य पसरले होते, स्वर्गीय ऐरावत हत्तींच्या मदाने ती सिंचित झालेली होती, आणि तिच्या मध्यभागी नेहमीच इंद्रधनुष्याच्या रंगांची शोभा फुललेली होती. पुरूरवा राजाने ही नदी पाहिली, जिथे ऋषी आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण नेहमी वावरतात, आणि ती सोन्यासारखी तेजस्वी भासत होती. शुभ्र हंसांच्या रांगा, काश्मिरी पंख्यांची सजावट, आणि पुण्यवानांच्या स्पर्शाने ती पवित्र झाल्यासारखी वाटत होती. हे दृश्य पाहून राजाच्या मनात परमानंद भरून गेला. ही नदी पवित्र, शीतल, मनाला आनंद देणारी, सौंदर्याने सदैव बदलत राहणारी आणि सोमरसासारखी मोहक होती. तिच्या गतीमान, शीतल पाण्याचा आस्वाद ब्राह्मणगण घेत, आणि हिमवतीची ही सर्वश्रेष्ठ कन्या नृत्य करणाऱ्या लाटांनी उजळून निघाली होती. या नदीचे पाणी अमृतासारखे चवदार, तपस्व्यांनी पावन केलेले, स्वर्गाचा मार्ग दाखवणारे व सर्व पापांचा नाश करणारे होते. ती महासागरांची राणी, महर्षींच्या समूहांनी सेविलेली, सर्व लोकांना आकर्षित करणारी आणि जगाला कुतूहल निर्माण करणारी होती. सर्व प्राण्यांना हितकारक, स्वर्गमार्ग देणारी, आणि तिच्या काठावर गायींच्या कळपांनी भरलेली, सुंदर व शैवालरहित अशी ही नदी होती. हंस आणि बगळ्यांच्या कळपांनी तिच्या काठावर गूंज, पाण्यातील कमळे आणि गहिरे भोवरे, आणि तिचे विस्तीर्ण किनारे बेटाच्या कंबरेप्रमाणे भासत होते. निळ्या पाण्याच्या डोळ्यांसारख्या, उमलत्या कमळासारख्या मुखांनी, शुभ्र फेसाच्या वस्त्रांनी, चक्रवाक व बगळ्यांनी सजलेली, आणि पाण्यातील मासे जणू धनुष्याकार भुवया निर्माण करीत होते. तिच्या पाण्यात जन्मलेल्या हत्तींच्या कपाळासारखी उंच काठ, हंसांच्या घुंघरांचे निनाद, आणि कमळमुळांच्या कड्यांच्या माळांनी ती सजली होती. या ठिकाणी नेहमीच अप्सरांचा समूह, गंधर्वांसह, स्वतःच्या सौंदर्यात मग्न होऊन, मध्यान्ही खेळ करीत असत. अप्सरांच्या देहावरून वाहणारे शुद्ध केशर तिच्या प्रवाहातून वाहून जात आणि विविध फुलांच्या सुगंधाने ती सुगंधित होत असे. लाटांनी भरलेल्या तिच्या पृष्ठभागामुळे सूर्याचाही प्रतिबिंब अस्पष्ट होत असे, आणि देवांच्या उत्सवाच्या गोंगाटाने ती सजली होती. तिच्या पाण्यात दैवी स्त्रियांच्या स्तनांवरील चंदन आणि इंद्राच्या गालातील पाणी मिसळलेले असून मधमाशा त्यावर गुंजन करत. तिच्या काठावर सुगंधी फुलांनी सजलेली झाडे, आणि उत्साही मधमाशांच्या गोंगाटाने हवा नेहमीच भरलेली असते. या किनाऱ्यावर वासनाप्रेरित प्राणी, वनातील तपस्वी, तसेच देव-अप्सरा यांनाही आनंद मिळतो. शुद्ध देहाच्या स्त्रिया, ज्यांना देवही सन्मान देतात, आणि कमळ व चंद्रासारख्या मुखवाली अप्सरा, येथे नेहमी आढळतात. देव, पुलिंद, राजगण, वाघ यांच्याद्वारे तिचे पाणी नेहमीच वापरले जाते. देवतांना पिण्यास योग्य, तारकांनी भरलेल्या आकाशासारखे शुद्ध पाणी असलेली ही नदी, पुण्यवानांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे. तिच्या काठावर उंच काशाची गवत, चंद्रप्रकाशासारखी उजळ, विविध आकारांची मोठी झाडे, आणि विविध ऋषी व देव नेहमीच तिच्या किनारी वावरतात. ती आपल्या भक्तांचे सर्व दुःख झटक्यात नष्ट करते; इतर नद्या व महर्षी नेहमी तिच्या मागे असतात. ती माणसांचे रक्षण स्वतःच्या मुलांप्रमाणे करते, नेहमी हिमगटांनी वेढलेली असते, देवांचा सतत संग असतो, आणि लोक तिच्या कल्याणासाठी तिचा आश्रय घेतात. सिंह आणि हत्तींच्या कळपांनी तिच्या जलाचा आस्वाद घेतला जातो, तिच्या पाण्यात संतती भरपूर आहे, सोन्याने अलंकृत, सूर्याच्या किरणांनी शीतल व उष्ण, आणि तिची कीर्ती चंद्रासारखी उज्ज्वल आहे, असे राजाने पाहिले. ही पवित्र नदी पाहून, तिच्या वाऱ्याने सर्व थकवा नाहीसा झाल्यावर, राजा पुढे गेला आणि त्याने हिमालय पर्वताचे दर्शन घेतले. अनेक शुभ्र शिखरांनी आकाशाला जणू ओरबाडणारा, जिथे पक्ष्यांनाही मुक्तपणे उडता येत नाही, आणि सिद्धांच्या शुभ्र मार्गांचाही अभाव असलेला तो पर्वत होता. सर्वत्र नद्यांच्या प्रचंड प्रवाहांचा आवाज इतका मोठा होता की, त्या शीतल व रम्य स्थळी दुसरा कोणताही आवाज ऐकू येत नव्हता. राजाने त्या पर्वताला पाहिले—तो निळ्या रंगाच्या देवदार वृक्षांच्या अरण्यांनी आच्छादित, त्याच्या उतारांवर पाण्याने धुतलेला आणि ढगांच्या वस्त्रांनी झाकलेला होता. कुठे शुभ्र ढगांची पागोटे, कुठे चंद्र-सूर्याचा मुकुट, कुठे सर्व शरीरावर बर्फाचा लेप, तर कुठे खडकांवर विविध रंगांच्या खनिजांच्या रेषा दिसत होत्या. काही ठिकाणी चंदनाचा लेप जणू पाच बोटांनी लावल्यासारखा, उन्हातही गारवा देणारा, आणि कठीण, खडकाळ वाटांवर अप्सरांच्या लाल रंगलेल्या पावलांचे ठसे उमटले होते. कुठे सूर्यकिरणांनी उजळलेला, कुठे अंधारात गूढ, तर काही ठिकाणी प्रचंड, तोंड उघडलेल्या पर्वतीय प्रवाहांनी मोठ्या प्रमाणात पाणी पिऊन घेतलेले होते. काही ठिकाणी विद्याधरांच्या खेळांनी पर्वत सुशोभित, तर कुठे किन्नरांच्या गाण्यांनी गूंजत होता. गंधर्व-अप्सरांनी झाडांवरून पडलेली दैवी फुले, विशेषतः संतानक वृक्षांची, पर्वताच्या उतारावर सौंदर्य फुलवत होती. कुठे गंधर्वांच्या नुकत्याच रिकाम्या झालेल्या किंवा फुलांनी चुरगळलेल्या शय्या विखुरलेल्या होत्या. जेथे वारा शांत झाला होता, तिथे हिरव्या गवताचा गडद गालिचा, तर इतरत्र फुलांनी आच्छादलेली भूमी दिसत होती. तो पर्वत तपस्व्यांचा आश्रयस्थान, प्रेमिकांसाठी अतीशय कठीण, वन्य प्राण्यांनी भरलेला, आणि मोठ्या झाडांची फांदी हत्तींनी मोडलेली अशी राजाने हिमालयाचे अद्भुत रूप पाहिले.